2017, ഡിസംബർ 1, വെള്ളിയാഴ്‌ച

മങ്കയംകാട്ടിൽ മഴപെയ്യുന്നു...

നിബിഡമായ വനപ്രകൃതിയിൽ വിലയിച്ച്, ഇടവപ്പാതിയുടെ പെരുമഴയിൽ നനഞ്ഞുനിന്ന് ഒരു വെള്ളച്ചാട്ടം കാണുക. മഴ, കാടിനെ അത്രയധികം ഇരുണ്ടതാക്കിയിരിക്കുന്നു. ഇടതിങ്ങിയ മരങ്ങളുടെ ആകാശമോഹങ്ങളെ വകഞ്ഞ്, അകലെ, പതഞ്ഞു നിപതിക്കുന്ന ജലപാതം. അഭൗമമായ ഒരു ചിത്രത്തിന്റെ ക്യാൻവാസിൽ നമ്മളും അലിഞ്ഞുപോയതുപോലെ...

പ്രകൃതിയുടെ വന്യവും സുഭഗവുമായ കലാവിഷ്കാരമായിരുന്നു 'പണ്ടോര'. 'അവതാർ' എന്ന സിനിമയിൽ ജെയിംസ് കാമറൂൺ ഭാവനചെയ്ത വിചിത്രഭൂമി. ഇവിടെ, മഴപെയ്യുന്ന മങ്കയംകാട്ടിൽ, ആ വർഷപാതത്തിനപ്പുറം പതഞ്ഞുവീഴുന്ന ചെറുവെള്ളച്ചാട്ടം നോക്കിനിൽക്കുമ്പോൾ പണ്ടോര ഓർമ്മവന്നു. ട്രോപ്പിക്കൽ വനഭംഗിയുടെ ഭൗമസാദൃശ്യത്തിൽ നിന്നാണ് കാമറൂണിന് അത്തരമൊരു ഭൂമിക വിഭാവനചെയ്യാനായത് എന്ന് ഇവിടെ നിൽക്കുമ്പോൾ തോന്നും.

മങ്കയം വെള്ളച്ചാട്ടം
കുറച്ചു മുൻപ് ബ്രൈമൂർ എസ്റ്റേറ്റിന്റെ കവാടത്തിൽ നിന്നും മങ്കയം വെള്ളച്ചാട്ടം കാണാൻ, കാട്ടിലേയ്ക്ക് കടക്കുമ്പോൾ ഇത് പ്രതീക്ഷിച്ചതല്ല. മഴക്കാലമാണെങ്കിലും മഴയൊഴിഞ്ഞൊരു പകലായിരുന്നു. വനംവകുപ്പിന്റെ ചെക്‌പോസ്റ്റിൽ നിന്നും ടിക്കറ്റെടുത്ത് കാട്ടിലേയ്ക്ക് കടക്കുമ്പോൾ, എന്നാൽ, പൊന്മുടി മലയുടെ ചരുവിൽ, കയ്യെത്തി തൊടാവുന്ന അത്രയും മാത്രം ഉയരത്തിൽ, ഒരു കരിമേഘം ഉരുണ്ടുകൂടുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ആ മേഘപകർച്ച ചൂണ്ടി അവിടുത്തെ ജീവനക്കാരി മുന്നറിയിപ്പ് തന്നു: "നല്ലൊരു മഴ വരുന്നുണ്ട്. വേഗം പോയി വെള്ളച്ചാട്ടം കണ്ടിട്ട് വന്നോളൂ."

പോയിവരുന്നതിനു മുൻപ് മഴ ഞങ്ങളേയും കാടിനേയും ശക്തമായ ജലദംശനം കൊണ്ട് ആഴത്തിൽ കോറുമെന്ന് അവർക്ക് അറിയാമായിരുന്നിരിക്കണം. നഗരവാസിക്ക് അത് നൽകുന്ന വന്യമായ വിശ്രാന്തി അവരുടെ ഉൾക്കാഴ്ചയിലുണ്ടാരുന്നിരിക്കാം. അല്ലെങ്കിൽ, ഏതാനും മിനിറ്റുകൾ മാത്രം അതിശക്തമായി പെയ്ത ആ മഴയുടെ പോക്കുവരവുകൾ അറിയുന്ന അവർ ഞങ്ങളോട് മഴകഴിഞ്ഞ് കാടുകയറിയാൽ മതിയെന്ന് പറയുമായിരുന്നല്ലോ...

കാടും അരുവിയും
ഞങ്ങളുടെ യാത്രകളുടെ സാങ്കേതികത്വം മൂന്നു തരത്തിലാണ് വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത് എന്നുതോന്നാറുണ്ട്. പ്രധാനമായും, നല്ല തയ്യാറെടുപ്പുകളോടെ, ആസൂത്രണംചെയ്തു നടത്തുന്ന നീണ്ടയാത്രകൾ. മറ്റെന്തെങ്കിലും ആവശ്യങ്ങൾക്കായി ഒരു സ്ഥലത്തേയ്ക്ക് പോകേണ്ടിവരുക. അതിനിടയ്ക്ക് സമയം കണ്ടെത്തി, ആ പരിസരത്തെ സവിശേഷമായ കാഴ്ചകളിലേയ്ക്ക് ക്ഷിപ്രസഞ്ചാരം. അതാണ് യാത്രാസാങ്കേതികത്വത്തിന്റെ മറ്റൊരടര്. ഇനിയും മറ്റൊരുതരം യാത്രയുണ്ട്. താമസസ്ഥലത്തിന് അടുത്തുള്ള സ്ഥലങ്ങളിലേയ്ക്ക്. ഏതാനും മണിക്കൂറുകൾകൊണ്ട്, ഒരു പകൽകൊണ്ടോ പോയിവരാനാവുന്ന ഒറ്റപ്പെട്ട യാത്രകൾ. ഒട്ടും കുറച്ചുകാണേണ്ട യാത്രാവഴിയല്ല അത് എന്നാണ് എന്റെ പക്ഷം. ലോകം മുഴുവൻ നേടിയാലും നിന്റെ ആത്മാവ് നഷ്ടപ്പെടുത്തിയാൽ എന്തുകാര്യം എന്ന ബൈബിൾ വചനത്തിലേതുപോലുള്ള ഒരു ആത്മീയതലം അത്തരം യാത്രകൾക്കുണ്ട്. ജനിച്ചുവളർന്ന നാടിന്റെ ചുറ്റുവട്ടത്തെ പ്രകൃതിയും ജീവിതവും സംസ്കാരവും അറിയാൻ മുതിരാതെ ലോകകാഴ്ചകളിലേയ്ക്ക് പറക്കുന്നതിൽ ആത്മനഷ്ടത്തിന്റെ തലമുണ്ട്. ഈ ബ്രൈമൂർ - പാലോട് യാത്ര അത്തരത്തിൽ ചുറ്റുവട്ടം അറിയാനായിരുന്നു.

അടൂരിൽ നിന്നും ഭാര്യാസഹോദരിയും കുടുംബവും ഞങ്ങളെ കാണാനെത്തിയിരുന്നു. അവരും നിരന്തരം യാത്രകൾ നടത്തുന്നവരാണ്. അങ്ങനെയാണ്, അപ്പോൾ തന്നെ ഞങ്ങൾ ബ്രൈമൂറിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടത്. അധികം ദൂരത്തുള്ള സ്ഥലമല്ല. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് എന്റേതായിരുന്നു. തിരുവനന്തപുരത്തുകാരനായിട്ടും മങ്കയം വെള്ളച്ചാട്ടവും പാലോട് സസ്യോദ്യാനവും ഇതുവരെ കാണാനായിട്ടില്ല എന്നത് എന്റെ അപകർഷതയായിരുന്നുവല്ലോ...

മഴമേഘം കാളിമപടർത്തിയ കാടിന്റെ വഴികളിൽ...
തിരുവനന്തപുരം പട്ടണത്തിൽ നിന്നും ഏകദേശം അൻപത് കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ബ്രൈമൂർ. തിരുവനന്തപുരം - തെന്മല റോഡിലൂടെ സഞ്ചരിക്കണം. പാലോട് കുശവൂർ അങ്ങാടിക്കവലയിൽ നിന്നും വലത്തോട്ട് തിരിഞ്ഞാൽ ബ്രൈമൂറിലേക്കുള്ള പാതയായി. പത്തുപന്ത്രണ്ട് കിലോമീറ്റർ ഉണ്ടാവും ഈ ദൂരം. ആദ്യം ഗ്രാമീണവും പിന്നീട് വനസമാനവുമായ വഴിയിലൂടെയാണ് യാത്ര. ഏറെക്കൂറെ വിജനമാണ് വനപ്രകൃതിയിലൂടെയുള്ള ഈ അവസാന ഖണ്ഡം. സഞ്ചാരവഴിയിൽ, മേഘച്ചേലചുറ്റിയ പൊന്മുടിമലനിര കാഴ്ച്ചയിൽ കുടുങ്ങിക്കിടക്കും. ഇടയ്ക്ക്, കൂറ്റൻ തടികൾ കയറ്റിയ ഒന്നുരണ്ട് ലോറികൾ കടന്നുപോകുന്നതു കണ്ടു, കാടിന്റെ ശവമഞ്ചം പോലെ...

വനംവകുപ്പിന്റെ ടിക്കറ്റെടുത്ത്, വെള്ളച്ചാട്ടത്തിലേക്കുള്ള കാട്ടുവഴിയിലേയ്ക്ക് കടക്കുമ്പോൾ മഴമേഘവും കാടും കൂടി ഭൂമിയെ രാത്രിയോളം ഇരുണ്ടതാക്കിയിരുന്നു. വർഷകാലത്തിന്റെ നനഞ്ഞ വഴി. മഴ, കരിയിലകളെ മൃദുലമായ മെത്തപോലെയാക്കിയിരിക്കുന്നു. കാടിന്റെ നനവിൽ ഏറ്റവും പേടിപ്പെടുത്തുക അട്ടകളാണ്. ഭീകരജീവിയൊന്നുമല്ലെങ്കിലും മനുഷ്യരക്തം കുടിച്ചു വീർക്കുന്ന അട്ടകൾ എന്തുകൊണ്ടോ - നഗരജീവിതത്തിന്റെ ശേഷിപ്പാവാം - കടുവയെക്കാൾ ഭയമുണ്ടാക്കുന്നു. അങ്ങനെ അട്ടകളെ ഒഴിവാക്കാൻ, ഭൂമി നോക്കി നടക്കുമ്പോഴാണ് മുളയ്ക്കുന്ന വിത്തുകൾ കണ്ടത്. പ്രകൃതിയുടെ പുതുജീവിതങ്ങൾ മുളപൊട്ടുന്നു.

എത്ര ലളിതമായാണ് കിളികൾ ജീവിതം ആവിഷ്ക്കരിക്കുന്നത് എന്ന പി. പി. രാമചന്ദ്രന്റെ കവിതാവരി ഓർമ്മവന്നു. കവിഭാവനയ്ക്ക് പുറത്ത് അതെത്രത്തോളം ശരിയാവും എന്നും ഓർത്തു. മുളയ്ക്കുന്ന വിത്തിന്റെ കാഴ്ച ലളിതമാണ്. ഒരു വിത്തും, ഒരു നാമ്പും - കഴിഞ്ഞു. ആരും പറയാതെ, മുളച്ചുവരുന്ന ആ വിത്ത് ആവിഷ്കരിക്കുന്ന ജീവിതം പക്ഷെ  ലളിതമല്ല. മരത്തിലെ പൂവിൽ നിന്നും അടർന്നുവീണ വിത്ത്, പൂവിലേയ്ക്ക് പരാഗണം നടത്തിയ കിളികളും ചിത്രശലഭങ്ങളും, കിളികൾക്ക് തേനും പഴവും നൽകി ആകർഷിച്ച മരം, മരത്തിനു ജലം നൽകിയ മഴ, മഴയ്ക്ക് ജീവൻ കൊടുത്ത മല... ആ ചാക്രികത അതീവസങ്കീർണമായി നീളുകയാണ്. അതാലോചിക്കുമ്പോൾ ഒരു വിത്ത് ആവിഷ്കരിക്കുന്ന ജീവിതത്തിന്റെ മുന്നിൽ മനുഷ്യന്റെ ജീവിതാവിഷ്കാരം തുലോം നിസ്സാരമാണ്.

മുളയ്ക്കുന്ന വിത്ത്
ബ്രൈമൂർ, സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള തോട്ടമാണ് (Braemore Estate). ബ്രൈമോർ എന്ന് ഉച്ചാരണമുള്ള ഒരു ഗ്രാമം സ്‌കോട് ലാൻഡിൽ ഉണ്ടെന്നും, തോട്ടം സ്ഥാപിച്ച സായിപ്പ് അതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായാണ് ഈ പേര് നൽകിയതെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. തോട്ടം, വിപുലവും സജീവമായിരുന്ന കാലത്ത്, അതിനുള്ളിലൂടെ പൊന്മുടിമല നെറുകയിലേയ്ക്ക് ഒരു കുതിരപ്പാതയുണ്ടായിരുന്നു. പിന്നീട് അത് കാടുമൂടിപ്പോവുകയായിരുന്നു. എങ്കിലും അടുത്തായി ഈ കാട്ടുപാതയിലൂടെ  ട്രെക്കിങ്ങ് നടത്തി പൊന്മുടിയിലെത്തുന്ന സാഹസികസഞ്ചാരികളുണ്ട്. ഏതാണ്ട് ആറ് കിലോമീറ്റർ മാത്രമാണ് ഈ വഴിയുടെ ദൈർഘ്യം. അതിൽ നിന്നുതന്നെ,  ഇപ്പോൾ ഞങ്ങൾ നിൽക്കുന്ന ഭാഗം പൊന്മുടിമലയുടെ തൊട്ടുതാഴെയാണെന്നു മനസ്സിലാക്കാവുന്നതാണ്.

പതിവുപോലെ, ഈ വഴിക്കും വികസനം വരുകയാണ്. മൂടിപ്പോയ കുതിരപ്പാത നവീകരിക്കാൻ സർക്കാർപദ്ധതി ആസൂത്രണഘട്ടത്തിലാണെന്നാണ് പത്രവാർത്തകൾ. ഏതാണ്ട് മുപ്പതുകോടിയോളം രൂപ, ബഡ്ജറ്റിൽ അതിനായി വകയിരുത്തിയിട്ടുണ്ടത്രേ.
അതായത്, നിലവിലുള്ള പാത കൂടാതെ പൊന്മുടിയിലേയ്ക്ക് മറ്റൊരു റോഡു കൂടി - താഴ്വാരത്ത് നിന്നും വളരെവേഗം പൊന്മുടിയിലെത്താനുള്ള വഴി വരുകയാണ്. താഴ്വാരത്തെ ജനവാസപ്രദേശങ്ങളും ഈ രണ്ടു റോഡുകളും കൂടി പൊന്മുടിമലനിരകളിൽ കാടിന്റെ ഒരു ദ്വീപ് സൃഷ്ടിക്കും. ഈ തുരുത്തിലാണ് വരയാട്ടുമൊട്ട (വരയാട് മൊട്ട) എന്ന പർവ്വതശിഖരം പെടുക.  ഇവിടെ വരയാടുകളുണ്ട്. നീലഗിരി താർ (Nilgiri Tahr) എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ ആടുവർഗത്തിന്റെ ചെറിയൊരു സംഘം - ഒരുപക്ഷെ ഏറ്റവും തെക്കുള്ള സംഘം - ഇവിടെ ജീവിക്കുന്നു. ഇവയുടെ കുറച്ചുകൂടി വലിയ സംഘത്തെ ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനത്തിൽ കാണാൻ സാധിക്കും.

ഇവ വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന ജീവിവർഗ്ഗമാണ്. ബ്രൈമൂർ - പൊന്മുടി പാത ഇവയെ വളരെ ചുരുങ്ങിയ വിസ്തീർണ്ണമുള്ള പ്രദേശത്തിലേയ്ക്ക് ഒതുക്കും. കാട്ടിലൂടെയുള്ള ചെറിയൊരു ഇടനാഴിയാണ് ഇതോടെ ഇല്ലാതാവുക. (വരയാടുകൾ ഒരു രൂപകമായി എടുത്തെന്നു മാത്രം. ഈ പ്രദേശത്തെ എല്ലാ മൃഗങ്ങളും ഇതോടെ ഈ കാനനത്തുരുത്തിൽ പുറംബന്ധം വിച്ഛേദിക്കപ്പെട്ട് ഒതുക്കപ്പെടും.) ഇപ്പോഴും വരയാടുകൾ ഈ ഭാഗത്ത് ഒറ്റപ്പെട്ടുനിൽക്കുന്നു എന്നത് വാസ്തവമാണ്. അതിനുള്ള കാരണം, റോഡുവരാനിരിക്കുന്ന ഈ ആറ് കിലോമീറ്റർ വിസ്‌തീർണ്ണം മാത്രമാണ് മറ്റ് കാടുകളിലേയ്ക്കുള്ള വരയാട്ടുമൊട്ടയുടെ തുറവ് എന്നതാണ്. റോഡ് വരുന്നതോടെ അതും ഇല്ലാതെയാവും. കാടുകൾക്ക് പേരുകളും അവയെ യോജിപ്പിക്കുന്ന ഇടനാഴികളും ഒക്കെ മനുഷ്യന്റെ ആശയമാണ്. കാട്ടിലെ ജീവികൾക്ക് അവയുടെ വംശം നിലനിർത്താൻ കാട് വേണം. കാടിന് വിസ്തൃതി വേണം. ഇല്ലെങ്കിൽ അവ വംശമറ്റുപോകും. ദ്വീപിൽ ജീവിക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നില്ല കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ...

വെള്ളച്ചാട്ടം - മറ്റൊരു കാഴ്ച
അതിവേഗംവന്ന് തിമിർത്തുപെയ്ത്, വന്നതുപോലെ മടങ്ങിയ മഴയിൽ കുതിർന്നാണ് ഞങ്ങൾ കാടിറങ്ങിയത്. പ്രവേശനഭാഗത്ത് തിരിച്ചെത്തിയപ്പോഴേയ്ക്കും മുഖംമിനുക്കി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു സൂര്യൻ. ആ കൃപയിൽ, വസ്ത്രങ്ങളുണങ്ങളാൻ ഞങ്ങൾ കുറച്ചുസമയം വെയിൽകാഞ്ഞു. അതിനുശേഷം പാലോട് സസ്യോദ്യാനത്തിലേയ്ക്ക് വണ്ടിവിട്ടു.

ബ്രൈമൂർ എസ്റ്റേറ്റിലേയ്ക്ക് കടക്കാമെന്നും അവിടെ ചെറിയൊരു തുക കൊടുത്താൽ  തേയിലത്തോട്ടവും ഫാക്ടറിയും കാണാൻ പറ്റുമെന്നും  പിന്നീടാണ് എവിടെയോ വായിച്ചത്. അങ്ങനെയൊരു സാധ്യതയെക്കുറിച്ച് അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ആരും വിവരംതന്നതുമില്ല. മുൻകൂട്ടി സ്ഥലപരിചയം വരുത്താതെ ഇറങ്ങിയാൽ ഇങ്ങനെയുള്ള ചില നഷ്ടങ്ങൾ ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. അടുത്താണെങ്കിലും ഇനിയൊരിക്കൽകൂടി ഈ ഭാഗത്തേയ്ക്ക് വരുമോ എന്നറിയില്ല. അതിനാൽതന്നെ, ഇവിടെവരെ വന്നസ്ഥിതിക്ക് ആ ഭാഗം കാണാനാവാതെപോയത് നിർഭാഗ്യകരമായി.

ബ്രൈമൂറിൽ നിന്നും പതിനഞ്ച് കിലോമീറ്ററുണ്ടാവും ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു ട്രോപ്പിക്കൽ ബൊട്ടാണിക്ക് ഗാർഡൻ ആൻഡ് റിസേർച് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (Jawaharlal Nehru Tropical Botanic Garden and Research Institute) എന്ന് ഔദ്യോഗിക നാമമുള്ള പാലോട് സസ്യോദ്യാനത്തിലേയ്ക്ക്. തിരുവനന്തപുരം - തെന്മല പാതയിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചുവന്ന്, കുറച്ചുകൂടി വടക്കോട്ട്, തെന്മല ഭാഗത്തേയ്ക്ക്, സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ പ്രധാനപാതയുടെ വശത്തായി തന്നെ സസ്യോദ്യാനത്തിലേക്കുള്ള പ്രവേശനകവാടം കാണാനാവും.

പാലോട് സസ്യോദ്യാനത്തിൽ
വ്യത്യസ്ഥമായ രണ്ട് അഭുമുഖീകരണങ്ങൾ ഇവിടെ സൂചിപ്പിക്കാൻ തോന്നും. പാലോട് സസ്യോദ്യാനത്തിന്റെ കവാടത്തിലെത്തുമ്പോൾ ഉച്ച സമയമായിരുന്നു. ടിക്കറ്റ് കൗണ്ടറിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥരായ സ്ത്രീകൾ ആ മുറിക്കുള്ളിൽ ഒരു മേശയ്ക്ക് ചുറ്റുമിരുന്ന് ഉച്ചഭക്ഷണം കഴിക്കുകയാണ്. ഞങ്ങളോട് കാത്തുനിൽക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. അടുത്തായി തന്നെ മറ്റൊരു മുറിയിൽ ചില പുരുഷന്മാർ ക്യാരംസ് കളിച്ചിരിക്കുന്നതും കണ്ടു. സ്ത്രീകൾ വെടിവട്ടത്തോടെ, സാവകാശം ഊണുകഴിച്ചു കഴിയുന്നതുവരെ, ഒരുമണിക്കൂറിലധികം ഞങ്ങൾക്ക് കാത്തുനിൽക്കേണ്ടി വന്നു. ഉച്ചയൂണ് സമയത്ത് സന്ദർശകർക്ക് വിലക്കുണ്ടെന്ന് കാണിക്കുന്ന ബോർഡൊന്നും അവിടെയുണ്ടായിരുന്നില്ല.അവരിലാർക്കെങ്കിലും ഞങ്ങൾക്ക് ടിക്കറ്റ് കീറിത്തരാമായിരുന്നു. ഒരു മിനിറ്റിലധികം നീളുന്ന  ജോലിയല്ല. എങ്കിൽ ഞങ്ങളുടെ ഒരു മണിക്കൂർ നഷ്ടപ്പെടുമായിരുന്നില്ല. സന്ദർശകരുടെ സമയം വിലപ്പെട്ടതാണെന്ന്, വിനോദസഞ്ചാരികൾ എത്തുന്ന ഇടങ്ങളിലെ ജീവനക്കാർ മനസ്സിലാക്കിയിരിക്കേണ്ടതാണ്.

എന്നാൽ ഇതിനു മുൻപ്, മങ്കയം വെള്ളച്ചാട്ടം കാണാൻ എത്തിയപ്പോൾ ഇടപാടുകൾ തികച്ചും വ്യത്യസ്ഥമായിരുന്നു. ഞങ്ങളുടെ കാറ് എത്തുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ തന്നെ ടിക്കറ്റ് കൗണ്ടറിലിരുന്ന സ്ത്രീ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ഇറങ്ങിവന്ന് വണ്ടിയിടാനുള്ള സ്ഥലം കാണിച്ചുതരുകയും ഹൃദ്യമായി സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. അവർക്ക് അതൊന്നും ആവശ്യമുള്ള കാര്യമല്ല. എങ്കിലും ആ ഉപചാരം, മങ്കയം സന്ദർശനത്തിന്റെ തുടക്കം സന്തോഷകരമാക്കി.

എന്തായിരിക്കാം ഇത്തരത്തിൽ വ്യത്യസ്ഥമായ രീതികൾക്ക് കാരണം? സഹജസ്വഭാവത്തിനപ്പുറം മറ്റു ചില കാരണങ്ങൾ കൂടിയുണ്ടാവാം എന്നുതോന്നി. പാലോട് സസ്യോദ്യാനം ഒരു സർക്കാർ സ്ഥാപനമാണ്. സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥർ എന്നാൽ, നാട്ടുനടപ്പനുസരിച്ച് മുറപോലെ കാര്യങ്ങൾ നടത്തുന്നവരാണല്ലോ. എങ്ങനെയായാലും മാസാവസാനം ശമ്പളം കിട്ടും. (അടച്ചുപറഞ്ഞതിന് ഉത്തരവാദിത്വത്തോടെ പണിയെടുക്കുന്ന സർക്കാരുദ്യോഗസ്ഥർ ക്ഷമിക്കുക.) മങ്കയത്ത്  സ്ഥിതി അങ്ങനെയാവില്ല. വനംവകുപ്പിന്റെ കീഴിൽ, തദ്ദേശവാസികളാണ് താൽക്കാലിക ജീവനക്കാരായി അവിടെ പണിയെടുക്കുക. സന്ദർശകർ ഉണ്ടായിരിക്കുക എന്നതും, പരാതികൾ ഉണ്ടാവാതിരിക്കുക എന്നതും അവരെ സംബന്ധിച്ച് പ്രധാനമാണ്.

സസ്യോദ്യാനത്തെ അന്വർത്ഥമാക്കിക്കൊണ്ട്...
സസ്യോദ്യാനത്തിലേയ്ക്ക് പ്രവേശിച്ച്, ഉള്ളിലേയ്ക്ക് നടക്കുമ്പോൾ പക്ഷെ അത്തരം ചിന്തകളൊക്കെ ഒഴിഞ്ഞുപോകും. പൊന്മുടി മലനിരകളുടെ  താഴെ, ചിട്ടയോടെ വിന്യസിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഹരിതഭൂമി. ആദ്യം ലളിതമായ ഒരുദ്യാനം പോലെ അനുഭവപ്പെടുന്ന ഭൂമി, ഉള്ളിലേയ്ക്ക് ചെല്ലുന്തോറും കുറച്ചുകൂടി വന്യമാവുന്നു. ഉഷ്ണമേഖലാമഴക്കാടിന്റെ ഭൂമികയിൽ, അവിടെ വളരുന്ന വലിയ മരങ്ങളുടെയും മറ്റു സസ്യങ്ങളുടെയും ജീവിതം കണ്ടുമനസ്സിലാക്കാനും പഠിക്കാനും സാധാരണക്കാർക്ക് ഉപയുക്തമാവുന്ന നല്ലൊരു സംരംഭം. പഠിക്കുക, മനസിലാക്കുക എന്നതൊക്കെ ആ നിലയ്ക്ക് താൽപര്യമുള്ളവരെ ഉദ്ദേശിച്ച് പറഞ്ഞതാണ്. അതിനുപരി, ഇവിടുത്തെ  സസ്യലോകം, ജൈവപച്ചയെ പ്രണയിക്കുന്നവർക്ക് സവിശേഷമായ അനുഭവമായും മാറാതെയിരിക്കില്ല.

ഒരു ചെറുപ്പക്കാരൻ ഞങ്ങളോടൊപ്പം ഗൈഡായി വന്നത് ഉപകാരമായി. ഉദ്യാനത്തിന്റെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലേയ്ക്കും കൃത്യമായി എത്താനും കാര്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കാനും അയാളുടെ സഹനടത്തം സഹായിച്ചു.

കാടിന്റെ വന്യതയെ അതിന്റെ തീവ്രതയോടെ അറിയുന്ന, കാടിന്റെ ഉള്ളറകളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്ന വനയാത്രികർക്ക് ഈ സ്ഥലം ഒരു കുട്ടിക്കളി പോലെ തോന്നിയേക്കാം. എങ്കിലും സാധാരണ സഞ്ചാരികൾക്ക് ഇവിടെ കുറച്ചുസമയം ചിലവഴിക്കുക  നല്ലൊരനുഭവമായിരിക്കും. തിരുവനന്തപുരത്തെ ബന്ധപ്പെടുത്തി യാത്രചെയ്യുന്നവർ, കുട്ടികൾകൂടി ഉണ്ടെങ്കിൽ, ഈ സ്ഥലത്തുവരുന്നത് എന്തുകൊണ്ടും അഭികാമ്യമായിരിക്കും. ഊട്ടിയിലെയും മറ്റും ജനബഹുലമായ സസ്യോദ്യാനത്തെക്കാളും നല്ലതായിരിക്കും ഒട്ടും തിരക്കനുഭവപ്പെടാത്ത ഈ പച്ചഭൂമി. ഞങ്ങൾ ഇവിടെയുള്ളപ്പോൾ, മറ്റു സന്ദർശകർ ആരും തന്നെയുണ്ടായിരുന്നില്ല. വിജനപ്രകൃതി, പ്രത്യേകമായൊരു അനുഭവപരിസരം സൃഷ്ടിച്ചു.

ഉദ്യാനശില്പത്തിന് മുന്നിൽ സഹയാത്രികർ
സന്ദർശകർക്ക് ഇതൊരു ഉദ്യാനമെന്നോ ലളിതമായ വനകാഴ്ചയെന്നോ ഒക്കെ വിചാരപ്പെട്ട് ആസ്വദിക്കാമെങ്കിലും, ഇവിടം പ്രധാനമായും വിഭാവനചെയ്യപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത് ഒരു പഠന-ഗവേഷണകേന്ദ്രം എന്ന നിലയ്ക്കാണ്. ഉദ്യാനം, ആ വലിയ സംവിധാനത്തിന്റെ അനുബന്ധഭാഗം മാത്രമാണ്.

ഉഷ്ണമേഖലാ പ്രദേശത്തെ സസ്യങ്ങളെ കുറിച്ച് പഠിക്കാനും, ഗവേഷണത്തിനും, അവയുടെ സംരക്ഷണത്തിനും ഒക്കെയായി 1979 - ൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടതാണ് ഈ കേന്ദ്രം. കേരളത്തിലെ അറിയപ്പെടുന്ന സസ്യശാസ്ത്രജ്ഞനും അധ്യാപകനുമായ പ്രൊഫസർ എ. എബ്രഹാമിന്റെ ശ്രമഫലമായാണ് കേരളസർക്കാർ ഇത്തരത്തിലൊരു സ്ഥാപനത്തിന്റെ സാക്ഷാത് കാരത്തിലേയ്ക്ക് നീങ്ങുന്നത്. മുന്നൂറ് ഏക്കർ പ്രദേശത്താണ് കേന്ദ്രവും സസ്യോദ്യാനം വിന്യസിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. പൊന്മുടിമലനിരകളോട് ചേർന്ന്, സ്വാഭാവികവനഭൂമിയിലാണ് ഇത് നിവർത്തിച്ചിരിക്കുന്നത്.  സസ്യശാസ്ത്രസംബന്ധിയായ ഒരുപാട് വിഷയങ്ങളിൽ ഇവിടെ ഗവേഷണങ്ങൾ നടക്കുന്നു. അതിനുപരിയായി കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്ഘടനയിൽ കാര്യമായി സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്ന സസ്യങ്ങളെ കൂടുതൽ ഉപയുക്തമാക്കുക, കൂടുതൽ ഫലവത്താക്കുക എന്ന നിലയ്ക്കുള്ള പരിശ്രമങ്ങളും ഇവിടുത്തെ ഗവേഷണങ്ങളുടെ ഭാഗമത്രേ.

സസ്യോദ്യാനത്തിൽ നിന്നും ഒരു ആന്തൂറിയം കാഴ്ച...
1979 - ൽ, ജന്മനാട്ടിൽ നിന്നും വളരെയകലെയല്ലാതെ സ്ഥാപിതമായ ഈ സവിശേഷമായ പ്രകൃതികേന്ദ്രത്തിൽ ഞാനെത്തുന്നത് 2017 - ൽ മാത്രം - ഏതാണ്ട് നാല് ദശാബ്ദങ്ങൾക്ക് ശേഷം. സ്‌കൂളിൽ നിന്നുപോലും ഇവിടേയ്ക്ക് ഒരു വിനോദയാത്ര കൊണ്ടുവരാതിരുന്നതെന്തേ എന്ന് ഞാൻ ആശ്ചര്യപ്പെടുന്നു.

എന്നാൽ ഭാര്യയുടെ കാര്യം അങ്ങനെയല്ല. ജനിച്ചതും വളർന്നതുമൊക്കെ അകലെയാണെങ്കിലും, സ്‌കൂൾപഠനകാലത്തെന്നോ, പഠനയാത്രയുടെ ഭാഗമായി, അവളിവിടെ വന്നിട്ടുണ്ടത്രേ. ഈ സസ്യോദ്യാനത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോൾ, വളരെ വലിയ ഇലയുള്ള ഒരു ജലസസ്യത്തെ കണ്ടകാര്യം അവൾ ഓർത്തെടുക്കാറുണ്ടായിരുന്നു. ബാല്യത്തിൽ മനസ്സിൽ പതിഞ്ഞ ചില സവിശേഷമായ കാഴ്ചകൾ, ഒപ്പമുള്ളതെല്ലാം മറവിയിലായാലും, ഓർമ്മയുടെ ഉള്ളടരിലെവിടെയെങ്കിലും മാഞ്ഞുപോവാതെ കിടക്കാറുണ്ടല്ലോ...

ശരിയാണ്, ഇവിടെ അങ്ങനെയൊരു സസ്യമുണ്ട് - ആമസോൺ ലില്ലി (Victoria Amazonica). ആമസോൺ നദീതടങ്ങളിൽ കാണുന്ന ആമ്പലാണിത്. ഇതിന്റെ ഇലകൾ വളരെ വലിപ്പത്തിൽ വൃത്താകൃതിയിൽ വളരുന്നു. ശക്തിയുള്ള തണ്ടുകൾ കൂടി ഉള്ളതുകൊണ്ട് ഭാരമുള്ള വസ്തുക്കളെ താങ്ങാനാവുമത്രെ. മനുഷ്യൻവരെ അതിൽ കയറിയിരിക്കുന്ന ചിത്രീകരണങ്ങൾ കാണുകയുണ്ടായി. മൂന്നു മീറ്ററിലധികം വിസ്തീർണത്തിൽ വളരുമെങ്കിലും, ഇവിടെ കൃത്രിമതടാകത്തിൽ കണ്ട ചെടികളുടെ ഇലകൾക്ക് അത്രയും വലിപ്പമുണ്ടായിരുന്നില്ല. മുൻപുണ്ടായിരുന്നവയുടെ ഇലകൾ വലിപ്പമുള്ളവ ആയിരുന്നുവെന്നും, ഈ ടാങ്കിനുള്ളിൽ മാത്രമായി ഇതിന്റെ പരാഗണസാദ്ധ്യതകൾ ചുരുങ്ങിയപ്പോൾ, കാലംകഴിയുംതോറും വലിപ്പം കുറഞ്ഞുവരികയാണെന്നും ഗൈഡ് പറഞ്ഞു.

ആമസോൺ ലില്ലിയുടെ ഇല
ഉദ്യാനത്തിന്റെയും പുഷ്പസസ്യങ്ങളുടെയും ചില ഗ്രീൻഹൌസുകളുടെയും ഒക്കെ ഇടങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാൽ കുറച്ചുകൂടി വനസമാനമായ ഭാഗത്തേയ്ക്ക് കടക്കുകയായി. വലിയ മരങ്ങളുടെ ഇടയ്ക്കായി ഒരു ചെറിയ വെള്ളച്ചാട്ടവും കാണാം.  അടുത്തെവിടെയെങ്കിലും തന്നെയുള്ള ഉറവയിൽ നിന്നും ഒഴുകിയിറങ്ങുന്ന അരുവിയാവാം. ജലപാതം കഴിഞ്ഞ്, നട്ടുവളർത്തിയ ഔഷധച്ചെടികളുടെ അരികുപറ്റി ഒഴുകിപോകുന്നു ഈ ശുദ്ധപ്രവാഹം.

ഇതിലേ നടക്കുമ്പോൾ, സ്ഥൂലതയിൽ ഈ കാഴ്ചകളൊക്കെ നവ്യമായ അനുഭവമാണ്. അതിൽ മഗ്നമായി നിൽക്കാം. നാഗരികത ഉടുപ്പിച്ച കമ്മീസകൾ അഴിച്ചുവച്ച് പ്രാകൃത്യശുദ്ധത്തിൽ നഗ്നമാവാം.

ഇവിടെ, പക്ഷേ അത് ഒരു വഴി മാത്രമാണ്. അതിനപ്പുറം, സസ്യങ്ങളുടെ സൂക്ഷ്മതയിൽ കൗതുകമുള്ളവർക്ക് ഓരോ ചെടിയേയും ഓരോ പുഷ്പത്തെയും ഓരോ ഇലയേയും ഓരോ മരത്തേയും ഓരോ ഫലത്തേയും വ്യവച്ഛേദിച്ച് മനസ്സിലാക്കാം. അവയുടെ വ്യതിരിക്ത ജീവിതങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോകാം. അതിന് ഞങ്ങൾക്കുള്ളത്രയും സമയവും അത്രയും താല്പര്യവും മാത്രം മതിയാവില്ല. അത്തരത്തിൽ ഗവേഷണം നടത്തുന്നവർക്ക് തീർച്ചയായും ഈ ഉദ്യാനം അസുലഭമായ അവസരം തന്നെയായിരിക്കും എന്നതിന് സംശയമില്ല.     

സസ്യോദ്യാനത്തിനുള്ളിലെ ജലപാതം
അങ്ങനെ നടന്നുനടന്ന് ഞാൻ ഒരു നാഗലിംഗവൃക്ഷത്തിന്റെ ചുവട്ടിൽ എത്തിനിന്നു. ഈ മരം ഇന്നും എന്റെ ഓർമ്മകളിൽ അലകളുണ്ടാകുന്ന ഒരു ചിത്രകാലത്തിന്റെ രൂപകമാണ്...

പട്ടണമദ്ധ്യത്തിലെ ഹോസ്റ്റലിലായിരുന്നു അന്നു ഞാൻ. രണ്ടാം നിലയിലെ മുറിയുടെ പിൻജാലകം തുറക്കുക, പക്ഷേ, നഗരവേഗങ്ങളെ മുഴുവൻ മായ്ച്ചുകളയുന്ന പച്ചഭൂമിയിലേയ്ക്കാണ്. തൊട്ടടുത്ത പറമ്പാണ്. അവിടെയൊരു ആശുപത്രിയാണ് പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നത്. ഹോസ്റ്റൽ കെട്ടിടത്തോട് ചേർന്നുള്ള ആ പറമ്പിന്റെ ഭാഗം മുഴുവൻ വലിയ മരങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു. ആശുപത്രിക്കെട്ടിടത്തെ വൃക്ഷനിബിഡതയുടെ ഹരിതതിരശ്ശീല മറച്ചുപിടിക്കും.

ജാലകത്തോട് ചേർത്താണ് കസേര ഇട്ടിരുന്നത്. ആ മരങ്ങളെ പരിലാളിച്ചു നടക്കുന്ന ഉദ്യാനപാലകനെ അവിടെയിരുന്നാൽ കാണാം. മദ്ധ്യവയസ്സ് കടന്ന ആളായിരുന്നു. ഞാനയാളെ പരിചയപ്പെടുകയുണ്ടായി. രൂപത്തിനും പ്രായത്തിനും ചേരാത്തത് എന്നു തോന്നിയ പേരായിരുന്നു അയാൾക്ക് - റോബിൻ.

അവിടെ, ആ ജനലിനോട് ചേർന്ന്, കൈനീട്ടി തൊടാവുന്ന അത്രയും അടുത്തേയ്ക്ക് ചാഞ്ഞുനിന്നത് ഒരു നാഗലിംഗമരമായിരുന്നു. ഏതാണ്ട് മൂന്നു വർഷത്തോളമാണ് ആ മരത്തോടൊപ്പം സഹവസിച്ചത്. സ്ഥൂലപ്രകൃതിയിലുള്ള മരം. ചുമപ്പിന്റെ വകഭേദങ്ങളിൽ വലിയ പൂവ്. കുടം പോലുള്ള കായകൾ. സർപ്പത്തെ പോലെ ഞാന്നുകിടക്കുന്ന ഏതോ ശിഖരഭാഗങ്ങൾ...

ഒരിക്കലും അടയ്ക്കാത്ത ജാലകത്തുറവിലൂടെ ആ മരം എനിക്ക് നിതാന്തമായ കുളിര് നൽകിക്കൊണ്ടിരുന്നു. മഴയായും വെയിലായും കാറ്റായും ഋതുക്കൾ കടന്നുപോയത് ആ മരത്തിന്റെ കൊമ്പുകളിലൂടെയാണ്. വൈകിയുണരാൻ അനുവദിക്കാതെ പ്രഭാതങ്ങളിൽ കിളികൾ വന്നു. അഞ്ചടി നടന്നാൽ തിളയ്ക്കുന്ന നഗരമാണെന്ന് ആ മുറി ഒരിക്കലും ഓർമ്മപ്പെടുത്തിയിരുന്നില്ല...

കാല്പനികസ്വപ്‍നസഞ്ചയം കൊണ്ട് ആ മുറി നിറഞ്ഞിരുന്നു...

ഇപ്പോൾ, ഈ നാഗലിംഗവൃക്ഷത്തിന്റെ ചുവട്ടിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ ആ യൗവ്വനാരംഭകാലം പുനരനുഭവിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. മൂന്നുപതിറ്റാണ്ടുകളുടെ കടലകലം, പക്ഷേ,  ഇന്നത്തെ കർമ്മകാമനകളുടെ നിർവ്വികാരവിപിനമാകുന്നു...!

നാഗലിംഗമരം 
അരുവിയുടെ കരയിലെ ചെറുവഴിയിലൂടെ നടന്നെത്തുക ഇട്ടി അച്ച്യുതന്റെ വീട്ടിലാണ്. വനസമാനമായ പ്രകൃതിയുടെ നടുവിൽ ഇത്തരത്തിൽ ഒരു സ്മാരകം ഒട്ടും പ്രതീക്ഷിച്ചതല്ല. പഴയകാല വാസ്തുരീതിയിലുള്ള ചെറിയ വീട്. നീണ്ട പൂമുഖം. പൂമുഖത്തിരിക്കുന്ന ഇട്ടി അച്യുതന്റെ ലളിതശിൽപം. സർഗ്ഗമനോഹരമായ സ്മാരകം! ഓർമ്മകൾ പുനരാവിഷ്കരിക്കുക ഇങ്ങനെയായിരിക്കണം. ഒരു നിരത്തോരത്ത്  പൂർണ്ണകായപ്രതിമ ഉണ്ടാക്കിവച്ച് അനാഥമാക്കുന്നതിനെക്കാളും എന്തുകൊണ്ടും അഭികാമ്യമായ രീതി. സസ്യലോകത്തോട് എന്തെങ്കിലുമൊക്കെ തരത്തിൽ അഭിമുഖ്യമുള്ളവരായിരിക്കുമല്ലോ കൂടുതലും ഇവിടെയെത്തുക. അവർക്കല്ലാതെ മറ്റാർക്കാണ് ഇട്ടി അച്യുതനിൽ താല്പര്യം...

ഇട്ടി അച്യുതൻ കേരളത്തിന്റെ പൊതുസമൂഹത്തിൽ ഇന്നും അത്രയൊന്നും അറിയപ്പെടുന്നുണ്ടെന്ന് കരുതാൻ വയ്യ.  ഒരുപക്ഷെ കെ. എസ്. മണിലാൽ ഒരു ജീവിതവ്രതംപോലെ 'ഹോർത്തുസ് മലബാറിക്കുസി'ന്റെ (Hortus Mlabaricus) പുനരവതരണം സാധ്യമാക്കിയിരുന്നില്ലെങ്കിൽ ഇട്ടി അച്യുതൻ തികച്ചും വിസ്മൃതമായിപ്പോയേനേ. കൊച്ചിയിലെ ലന്തൻ ഗവർണറായിരുന്ന ഹെൻഡ്രിക് വാൻറീഡാണ് ഈ പുസ്തകത്തിന്റെ സംയോജകൻ. മലബാറിലെ 742 എണ്ണം ഔഷധസസ്യങ്ങളെ കുറിച്ചുള്ള വിശദമായ വിവരമാണ് ഈ പുസ്തകത്തിലുള്ളത്. അതിൽ 588 ചെടികളെ സംബന്ധിച്ചുള്ള കുറിപ്പുകൾ തയ്യാറാക്കിയിട്ടുള്ളത് ഇട്ടി അച്യുതനാണ്.

ചേർത്തലയിലെ കടക്കരപ്പള്ളി എന്ന ഗ്രാമത്തിലാണ് അദ്ദേഹം ജീവിച്ചിരുന്നത്. ആയുർവേദ വൈദ്യകുടുംബത്തിലായിരുന്നു ജനനം. പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ രണ്ടാം പകുതിയാണ് ജീവിതകാലഘട്ടം. ജനന-മരണങ്ങളുടെ വർഷം കൃത്യമായി നിർണ്ണയിക്കാനായിട്ടില്ല. അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ച് എന്തെങ്കിലും പരാമർശമുള്ളത് ഹോർത്തുസ് മലബാറിക്കുസിൽ മാത്രമാണ്.

സമഗ്രവും വിഷയസാന്ദ്രവുമായ ഒരു സസ്യശാസ്ത്രഗ്രന്ഥം മാത്രമായി 'മലബാർ ഉദ്യാന'ത്തെ കുറച്ചുകാണാനാവില്ല. പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിലെ കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹ്യപരിസരവും ഏറെക്കൂറെ മനസിലാക്കിയെടുക്കാൻ ഉപകാരപ്പെടുന്ന ഒരു പുസ്തകമത്രെ അത്. (കെ. എസ്. മണിലാൽ ഇംഗ്ലീഷിലേയ്‌ക്കും മലയാളത്തിലേയ്ക്കും ഈ പുസ്തകം പരിഭാഷപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. കേരളസർവകലാശാലയാണ് പ്രസാധകർ. പുസ്തകം വായിക്കാനായിട്ടില്ല.) അത്തരത്തിലൊരു പുസ്തകത്തിന്റെ മുഖ്യരചയിതാവ് എന്ന നിലയ്ക്ക് ഇട്ടി അച്യുതൻ ചരിത്രകേരളത്തിൽ കുറച്ചുകൂടി പ്രമുഖമായ സ്ഥാനം അർഹിക്കുന്നുണ്ട്.

ആ സ്മാരകത്തിന്റെ മുറ്റത്ത്, പൂമുഖത്തിന്റെ അരമതിലിലും അരുവിയുടെ കരയിലുമായൊക്കെയായി ഞങ്ങൾ കുറച്ചുസമയമിരുന്നു. ചുറ്റും ഔഷധച്ചെടികളാണ്. അവയുടെ ഹരിതപത്രമുതിർക്കുന്ന സുഗന്ധമുള്ള കാറ്റാണ്... ഹോർത്തുസ് മലബാറിക്കുസിൽ പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്ന ചെടികളാണ് ഇവിടെ നട്ടുവളർത്തുന്നത്. ഏറ്റവും ഉചിതവും നീതിപൂർവ്വകവുമായ സ്മാരകനിർമ്മിതി തന്നെ.                        

ഇട്ടി അച്യുതന്റെ സ്മാരകം
വളരെ സന്തോഷകരവും ഫലവത്തുമായി അനുഭവപ്പെട്ട ദിവസത്തെ ചെറുയാത്ര അവസാനിപ്പിച്ച് മടങ്ങാൻ തുടങ്ങുമ്പോൾ ഞാൻ മറ്റൊരുകാര്യം ആലോചിക്കുകയായിരുന്നു: യാത്രകളുടെ ഇടയ്ക്ക് പലയിടങ്ങളിലും  ഗൈഡഡ് ടൂറുകൾ എടുത്തിട്ടുണ്ട്. ഒരു ഗൈഡുമായ് ദിവസങ്ങളോളം സഞ്ചരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഏതാനും മണിക്കൂറുകൾക്കുവേണ്ടി മാത്രമായുള്ള ഗൈഡുകളുടെ ഒപ്പവും നടന്നിട്ടുണ്ട്. ഗൈഡിനുള്ള തുകകൂടി ഉൾപ്പെടുത്തിയായിരിക്കും അത്തരം പാക്കേജുകൾ ഉണ്ടാവുക. എങ്കിലും, യാത്രചെയ്യുന്നവർക്കറിയാം, അവസാനം എല്ലാ വഴികാട്ടികളും ഒരു സംഭാവന യാത്രികരിൽ നിന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. ഒരുപക്ഷെ ആ പ്രലോഭനമാണ് അവരെ യാത്രയിലുടനീളം ഉത്സാഹഭരിതരാക്കി നിർത്തുക. സമ്പന്നരാജ്യമായ സ്വിറ്റ്സർലാൻഡിൽ പോലും ആ തുകയ്ക്കായി വിനീതരായി നിൽക്കുന്ന ഗൈഡുകളെ കാണാം.

എന്നാൽ ഇവിടെ, മടങ്ങാൻ സമയം, ഒപ്പം വന്ന ഗൈഡിന് നൽകിയ സംഭാവന അയാൾ വിനയത്തോടെ നിരസിച്ചു. നിർബന്ധിച്ചപ്പോൾ അയാൾ അത്രയും തന്നെ നിർബന്ധത്തോടെ നിരസിച്ചു. ഞാൻ ഇളിഭ്യനായെങ്കിലും, ആ ചെറുപ്പക്കാരന്റെ ആത്മാഭിമാനം എന്നെ സന്തോഷവാനാക്കി. ഇവിടേയ്ക്ക് പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ പ്രതിലോമരീതി അല്പം നിരാശപ്പെടുത്തിയെങ്കിലും ഈ ജീവനക്കാരന്റെ അഭിജാത്യമുള്ള പെരുമാറ്റം, ഒന്നിനും സാമാന്യവത്കരണമില്ല എന്ന് പറയുകയായിരുന്നു.

- അവസാനിച്ചു - 

2017, നവംബർ 1, ബുധനാഴ്‌ച

ഭാദ്രപാദത്തിൽ, മറാത്തയെ തൊട്ടുതൊട്ട്... - അഞ്ച്

ബോട്ട് ദ്വീപിലേയ്ക്കടുക്കുമ്പോൾ ഒരു ദൃശ്യമാണ് കണ്ണിലും മനസ്സിലും ഉടക്കിയത്. ഏറെക്കൂറെ വ്യക്തമായിത്തന്നെ ഇപ്പോൾ, ഇതെഴുതുന്ന സമയത്തും, എനിക്കത് കാണാനാവുന്നുണ്ട്...

ദൂരെ, ദ്വീപിന്റെ ആളൊഴിഞ്ഞ കോണിൽ കരയോട് ചേർന്ന് നങ്കൂരമിട്ടിരിക്കുന്ന ചെറിയ മത്സ്യബന്ധന ബോട്ടിൽ മീൻവലകൾ നന്നാക്കിക്കൊണ്ടും മറ്റും തന്റെ ജോലിയിൽ വ്യാപൃതനായി നിൽക്കുന്ന ഒരു ചെറുപ്പക്കാരൻ. അധികം അകലെയല്ലാതെ വിവിധതരങ്ങളായ യാനപാത്രങ്ങൾ നീങ്ങുന്നുണ്ട്. അവയുടെ പ്രയാണം തുടക്കിവിടുന്ന ജലതരംഗം ആ ചെറുബോട്ടിനെ ഉലയ്ക്കുന്നുണ്ട്. അയാൾ അതൊന്നും കാണുന്നില്ല. അതൊന്നു  അറിയുന്നില്ല. എന്തുകൊണ്ടോ, വിമൂകവും വിഷാദാർദ്രവുമായ ഭാവമുണ്ടായിരുന്നു ആ കാഴ്ചയ്ക്ക്...

ഒരുപക്ഷേ, ഈ ഉൾക്കടലിന്റെ തിരയിളക്കമില്ലാത്ത കടലാഴത്തിലാവില്ല അയാൾക്കിന്ന് വലവീശേണ്ടി വരുക. കപ്പലുകളുടെ ഓരംപറ്റി കടൽക്കാക്കളുടെ സഞ്ചാരപഥം പിന്തുടർന്ന്, മീനുകളെത്തേടി അറബിക്കടലിന്റെ രാത്രിവന്യതയിലേയ്ക്കായിരിക്കാം അയാൾക്ക് പോകാനുള്ളത്...

കരയുടെ സുരക്ഷിതത്വത്തിൽ നിന്ന് ഏറെ അകലെയായിരുന്നില്ലെങ്കിൽ കൂടിയും, ആഴക്കടലിന്റെ വിശാലതയിലേയ്ക്ക്, തിരകളെ മുറിച്ചുകടന്ന്, ചെറുവള്ളത്തിൽ കയറിപ്പോയിട്ടുണ്ട്, ഞാനും... പുറംകടൽ, വിജനതയുടെ കാടാണ്. കരയിലെ വൃക്ഷസന്നിഹിതമായ കാടിന്റെ വന്യതയ്ക്ക് പ്രകൃതിസാന്ത്വനത്തിന്റെ തലമുണ്ട്. കടൽവിജനതയ്‌ക്കോ ഭ്രമിപ്പിക്കുന്ന ലാവണ്യമാണ് - പക്ഷേ പേടിപ്പെടുത്തും.

പേടിയുടെ ആഴങ്ങളിലേയ്ക്കായിരിക്കാം, ഈ ചെറുപ്പക്കാരനും ഇന്ന് തോണിയിറക്കുക. നിത്യാഭ്യാസത്തിന്റെ അനിവാര്യതകൾ അയാളുടെ ആശ്വാസമാവട്ടെ. കടൽദേവകൾ, നിത്യവൃത്തിക്കായുള്ള അയാളുടെ സമുദ്രയാനത്തെ കാത്തുകൊള്ളട്ടെ...

ദ്വീപുതീരത്തെ ചെറിയ മത്സ്യബന്ധനബോട്ട്...
എലഫന്റാ ദ്വീപ് എന്ന പച്ചത്തുരുത്ത് ഞങ്ങളുടെ കാഴ്ച്ചയിൽ വന്നിട്ട് കുറച്ചു നേരമായിരിക്കുന്നു. ഉൾക്കടലിന് നടുവിൽ ഉഷ്ണമേഖലാ മഴക്കാടിന്റെ ഹരിതകമ്പളം പുതച്ച കുന്ന്...

ഉൾക്കടൽ സഞ്ചാരത്തിൽ കാഴ്ചകൾക്ക് കുറവുണ്ടായിരുന്നില്ല. ജലോപരിതലവും തീരവും കാഴ്ചകളാൽ സമ്പന്നമായിരുന്നു. ഇടയ്ക്ക് മറ്റൊരു ദ്വീപ് കാഴ്ച്ചയിൽ വന്നപ്പോൾ അതായിരിക്കും ഞങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യസ്ഥാനമെന്നു കരുതി. പക്ഷെ അത് എണ്ണക്കപ്പലുകൾക്ക് മാത്രം അടുക്കാനാവുന്ന ബുച്ചർ ദ്വീപ് എന്ന സംരക്ഷിത സ്ഥലമായിരുന്നു. അതിന്റെ ജെട്ടിയിൽ രണ്ടു കൂറ്റൻ എണ്ണക്കപ്പലുകൾ നങ്കൂരമിട്ട് കിടപ്പുണ്ടായിരുന്നു. ഗൾഫിൽ എത്തിയ കാലത്ത് ഒരു തുറമുഖത്ത് കുറച്ചുകാലം ജോലിയെടുത്തിരുന്നു. ഇതുമാതിരിയുള്ള കപ്പലുകളെ തൊട്ടുതടവി കടന്നുപോയ പകലുകൾ. വിരസത സ്ഥായിയായ നാവിക ജീവിതം ഒട്ടൊക്കെ അടുത്തുകാണാനായ കാലം...

ഞങ്ങളുടെ ബോട്ട് ആ ദ്വീപിനെ കടന്നു തുഴയുമ്പോഴാണ്, അകലെ എലഫന്റാ ദ്വീപ് കാഴ്ചയിലേക്ക് വന്നുതുടങ്ങിയത്.

അപ്പോൾ, ഏതാനും ദിവസം മുൻപ്, മൂംബൈ വാസിയായ ഒരു സുഹൃത്തിനോട് സാന്ദർഭികമായി, എലഫന്റാ ദ്വീപിൽ പോയിട്ടുണ്ടോ എന്ന് ചോദിച്ചത് ഓർക്കുകയായിരുന്നു.
"എന്തിന്..., കുരങ്ങുകളെ കാണാനോ?"
മുംബൈയിലേയ്ക്ക് പോകുമ്പോൾ എലഫന്റാ ദ്വീപ് കാണണം എന്ന് പ്രധാനമായും കരുതിയിരുന്ന ഞങ്ങളുടെ താല്പര്യത്തെ അപ്പാടെ നിസ്സാരവത്കരിച്ചുകളഞ്ഞ ഉത്തരമായിരുന്നു അത്.

നിരാശ തോന്നിയെങ്കിലും യാത്രാവഴി മാറ്റാൻ ഞങ്ങൾ മുതിർന്നില്ല...

എലെഫെന്റാ ദ്വീപ്
കരയിൽ നിന്നും വളരെ ദൂരത്തിലേയ്ക്ക് നീട്ടിക്കെട്ടിയ ജെട്ടിയിൽ ബോട്ടടുക്കുമ്പോൾ അവിടം മനുഷ്യനിബിഢമായിരുന്നു. ബോട്ടുകൾ ഒന്നിന് പിറകെ ഒന്നായി വരുകയും പോവുകയും ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. പത്തുദിവസം നീണ്ടു നിൽക്കുന്ന ഗണേശോത്സവത്തിന്റെ ആമോദത്തിലാണ് മുംബൈ നിവാസികൾ.

മറ്റു ചില ആവശ്യങ്ങൾക്കായാണ് മുംബൈയിലേയ്ക്ക് വന്നത്. ഭാദ്രപാദത്തിലെ ഗണേശചതുർത്ഥി ആഘോഷിക്കുന്ന നാളുകളാണിവിടെ എന്നറിയുമായിരുന്നില്ല. മറാത്തയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഉത്‌സവമാണ്. എവിടെ തിരിഞ്ഞാലും താൽക്കാലികമായി ഉണ്ടാക്കിയ തട്ടുകളിൽ ഗണപതിയെ കാണാം. നിരത്തോരത്തും വീട്ടുമുറ്റത്തും ഒക്കെ. തട്ടുകളും ഗണപതിയും തിളങ്ങുന്ന വർണ്ണച്ചേല ചുറ്റിയിട്ടുണ്ടാവും. രാത്രികളിലാണ് ഉത്സവം നിരത്തുകളിൽ നിറയുക. ഗണപതി, അലങ്കരിച്ച വണ്ടിയിലേറി സഞ്ചരിക്കും. അപ്പോൾ പല നിറത്തിലുള്ള വെട്ടങ്ങൾ ഗണപതിക്ക്‌ ചുറ്റും മിന്നിത്തെളിയുന്നുണ്ടാവും. ആടിയും പാടിയും ജനക്കൂട്ടം ഗണപതിയെ അനുഗമിക്കും. "ഗണപതി ബാപ്പാ മോറിയ..." എന്ന പ്രാർഥനയോ സൂക്തമോ, മുദ്രാവാക്യം പോലെ അന്തരീക്ഷത്തിൽ നിറയും. മണ്ഢലകാലത്തെ "സ്വാമിയേ, ശരണമയ്യപ്പാ..." വിളി ഓർമ്മവരും.

ഈ ഉത്സവത്തിന്റെ പ്രഭവപ്രയോക്താവ് ശിവജിയാണ് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. തന്റെ പ്രജകൾക്കിടയിൽ മുഗൾവൈര്യം നിലനിർത്താൻ, വർഗ്ഗീയ ആയുധമെന്ന നിലയിൽ ഗണേശചതുർത്ഥിയെ സവിശേഷമായ ഒരു ഉത്സവാചാരമായി വളർത്തിയെടുക്കുകയായിരുന്നു ശിവജി. എന്നാൽ സമകാലത്ത് ഈ ഉത്സവത്തിന് പുനർജീവനം സിദ്ധിക്കുന്നത് സ്വാതന്ത്ര്യസമര സേനാനിയായ ലോകമാന്യതിലകിലൂടെയാണ്. ഹിന്ദു സംഘടനകളെയും അവയുടെ സമ്മേളനങ്ങളും ബ്രിട്ടീഷുകാർ നിരോധിച്ചപ്പോൾ, അതിനുള്ള പ്രതിരോധമെന്ന നിലയ്ക്കാണ് അദ്ദേഹം ഗണേശചതുർത്ഥിയെ പുനരാനയിച്ച്‌ വളർത്തിയത്...

ഓണത്തിനും ക്രിസ്മസിനും ഒക്കെ നാട്ടിൽ പോയിട്ട് പതിറ്റാണ്ടുകളാവുന്നു. ഇത്തരത്തിലുള്ള ആഘോഷങ്ങളൊന്നും പതിവില്ല. പലതും മറന്നുതന്നെ പോയിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഗണേശോൽസവത്തിന്റെ വ്യതിരിക്തമായ ആഘോഷത്തിമിർപ്പുകളിൽ വന്നുപെട്ടതിൽ ഞങ്ങൾ ആഹ്ലാദചിത്തരായി...

എലെഫെന്റാ ദ്വീപിലെ ബോട്ടുജെട്ടി
ബോട്ടുജെട്ടിയുടെ നീളത്തിലൂടെ മലയടിവാരത്തിലേയ്ക്ക് ഒരു പാത പോകുന്നു. നിറവസ്ത്രങ്ങളണിഞ്ഞ് ആളുകൾ ആ വഴി നിരന്നുനീങ്ങുന്നു. കളിപ്പാട്ടം പോലുള്ള ഒരു തീവണ്ടിയും അതിലൂടെ ഓടുന്നുണ്ട്. മലകയറ്റം തുടങ്ങുന്നയിടം വരെ വേണമെങ്കിൽ അതിൽ കയറി പോകാം. ഞങ്ങൾ അതിൽ കയറിയിരുന്നു. ആയാസരഹിതമായി എത്രവരെ പോകാനാവുമോ അത്രയും ആവട്ടെ എന്നുകരുതി...

വിനോദസഞ്ചാരം എന്ന് പറയുമെങ്കിലും പലപ്പോഴും സഞ്ചാരം അത്ര വിനോദകരമാകാറില്ല. സഞ്ചരിക്കുന്നവരുടെ കായികബലവും ആരോഗ്യവും യാത്രയുടെ അനുഭവത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നുണ്ട്. ശ്രീലങ്കയിലെ സിഗിരിയാ മലകയറിയ സന്ദർഭമോർത്തു. അതിവിശേഷപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ്. കയറാതിരിക്കാനാവില്ല. പക്ഷെ  മലകയറിയെത്തുമ്പോൾ ഞങ്ങൾ വല്ലാതെ തളർന്നിരുന്നു. തുടർന്നുള്ള ഭാഗങ്ങൾ ആസ്വദിച്ചു കാണാനോ പകർത്താനോ അന്നേരത്തെ മാനസികാവസ്ഥ അനുവദിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നില്ല. കുറച്ചുകൂടി കായികബലം ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ, കുറച്ചുകൂടി ചെറുപ്രായത്തിൽ എത്തിയിരുന്നെങ്കിൽ എന്നൊക്കെ ആഗ്രഹിച്ചു...

എലഫന്റാ ദ്വീപിലെ സവിശേഷമായ ഗുഹാമുഖങ്ങളിലേയ്‌ക്കെത്താൻ അല്പദൂരം  മലകയറാനുണ്ട് എന്ന് വായിച്ചിരുന്നു. അതിനാൽ തന്നെ കളിവണ്ടി പോകുന്നിടം വരെ അതിൽ കയറിപ്പോകാം എന്ന് തീരുമാനിച്ചു. എന്നാൽ ആ തീവണ്ടിയാത്ര ഏതാനും മീറ്റർ ദൂരത്തേയ്ക്ക് മാത്രം പോകുന്ന കൗതുകമായിരുന്നു എന്നത് വേറേകാര്യം.

കളിത്തീവണ്ടി
മലകയറുമ്പോൾ വല്ലാത്ത നിരാശതോന്നി. പടവുകളുടെ ഇരുവശത്തും നിരന്നിരിക്കുന്ന കടകൾ. അങ്ങനെ ലളിതമായി പറഞ്ഞാൽ മതിയാവില്ല. രണ്ടു ഭാഗത്തേയ്ക്കുമുള്ള എല്ലാ കാഴ്ചകളും മറച്ചുകൊണ്ട് കോട്ടപോലെ കെട്ടിയുയർത്തിയിരിക്കുന്ന കച്ചവടസ്ഥാപനങ്ങളുടെ ഇഞ്ച് വിടവില്ലാത്ത നിരയാണ് താഴെ മുതൽ മുകളറ്റം വരെ. ഉൾക്കടൽ മദ്ധ്യത്തിൽ ഉയർന്നുനിൽക്കുന്ന കുന്നാണ് ഇതെന്ന് ഓർക്കണം. ഇങ്ങനെ മലകയറുമ്പോൾ ലഭ്യമാവുന്ന ഉൾക്കടൽ കാഴ്ചകളുടെ ഭംഗി എത്ര അസുലഭമായിരിക്കും. ഇവിടെ മുഴുവൻ, കയറ്റത്തെ ആയാസരഹിതമാകുന്ന കടൽക്കാറ്റിന്റെ മേളമായിരിക്കേണ്ടതാണ്. അതിനെയെല്ലാം നശിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, ഈ വഴി ഇപ്പോൾ ഗുഹാസമാനമായാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. കോട്ടമതിലിൽ തട്ടി പടിഞ്ഞാറൻ കാറ്റിന്റെ വീചികൾ നിരാശരായി മടങ്ങുകയാവും..., യാത്രികർ വിയർത്തുകുളിച്ച് കുന്നുകയറുകയും...

യാത്രാമദ്ധ്യേ വന്നുപെടുന്ന പ്രതിലോമമായ കാഴ്ചകളും അനുഭവങ്ങളും വ്യക്തിപരമായി നേരിട്ട് ബാധിക്കാത്തതാണെങ്കിൽ, ഇപ്പോൾ അത്രയൊന്നും മനസ്സുകൊടുക്കാറില്ല. അത് യാത്രയുടെ ഉന്മാദങ്ങളെ കെടുത്തും. പളനിമലയുടെ താഴ്വാരത്തിൽ പോയിനിന്ന് ഇവിടെ അപ്പടി വൃത്തികേടാണല്ലോ എന്ന് പരിഭവിച്ചിട്ട് കാര്യമില്ല. അവിടം അങ്ങനെയാണ് എന്ന് ഉൾക്കൊള്ളുക - അത് മാത്രമേ കരണീയമായുള്ളൂ.

അതിനാൽ, പല നിറത്തിലുള്ള ടാർപ്പോളിൻ ഷീറ്റുകൾ മേൽക്കൂരയാക്കിയ കടകളിലെ കൗതുകവസ്തുക്കളിൽ തൊട്ടും തലോടിയും ജനക്കൂട്ടത്തോടൊപ്പം  ഞങ്ങളും മലകയറ്റത്തിന്റെ ആയാസത്തെ മറക്കാൻ ശ്രമിച്ചുകൊണ്ട് മുകളിലേയ്ക്ക് നീങ്ങി...

കുന്നിന്റെ മുകളിലേക്കുള്ള വഴി
മലകയറിയെത്തുന്നത് പൗരാണികമായ ഗുഹാസമുച്ചയത്തിലേക്കാണ്. കഴിഞ്ഞ ദിവസം കാണാൻപോയ കൻഹേരി ഗുഹകൾ ബൗദ്ധസംസ്കൃതിയുടെ നീക്കിയിരിപ്പായിരുന്നുവെങ്കിൽ എലഫന്റായിലെ ഗുഹകൾ മദ്ധ്യകാലതുടക്കത്തിലെ ഹിന്ദുമതത്തിന്റെ ശില്പശേഷിപ്പുകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നവയാണ്. എലഫന്റായുടെ സംക്ഷിപ്തമായ ചരിത്രം അതിലൂടെ നടക്കുമ്പോൾ ഓടിച്ചുമനസ്സിലാക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. 'ഗൈഡ് റ്റു എലഫന്റാ' എന്ന പുസ്തകം, ഒരു വൃദ്ധയാണ് ബോട്ടുജെട്ടിക്ക് സമീപത്തുവച്ച് എനിക്ക് കച്ചവടംചെയ്തത്. തൊണ്ണൂറു രൂപ വിലയെന്ന് അച്ചടിച്ചിരിക്കുന്ന ഭാഗത്ത് നൂറ്റിയിരുപത് രൂപയെന്ന് സ്റ്റിക്കറൊട്ടിച്ച് എന്നെ കബളിപ്പിച്ച ചാരിതാർഥ്യത്തിൽ അവർ വെളുക്കെ ചിരിച്ചു.

ഇത്തരം കൈപ്പുസ്തകങ്ങൾ സമഗ്രമായി ദേശചരിത്രം അടയാളപ്പെടുത്തുന്നവ ആയിരിക്കണമെന്നില്ല. എങ്കിലും, പ്രദേശത്തെ സവിശേഷമായ ഏതെങ്കിലും ഭാഗം വിട്ടുപോകാതിരിക്കാൻ ഉപയോഗപ്പെടും. കാണുന്നവയുടെ പ്രാധാന്യം ഏറെക്കൂറെ മനസ്സിലാക്കാനും സഹായകമാകും. പിന്നീട് ആധികാരികമായ പഠനങ്ങളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ വസ്തുതകളിൽ വൈരുദ്ധ്യമൊക്കെ അനുഭവപ്പെടുമെങ്കിലും ചരിത്രവും ഐതീഹ്യവും കൂടികുഴഞ്ഞുള്ള ഇത്തരം അമച്വർ ഗൈഡുകൾ വാങ്ങിസൂക്ഷിക്കുക എന്റെയൊരു കൗതുകം കൂടിയാണ്. ചിലപ്പോഴെങ്കിലും മറ്റെവിടെയും ലഭിക്കാത്ത വിചിത്രമായ വാദങ്ങളും വിവരങ്ങളും കഥകളുമൊക്കെ ഇത്തരം പുസ്തകങ്ങളിൽ നിന്ന് കിട്ടുകയും ചെയ്യും.

ഗുഹകളിലൊന്ന്...
ചരിത്രം സ്ഥായിയല്ല. വീണ്ടും കണ്ടെത്തപ്പെടുന്ന വസ്തുതയിലൂടെ, പുതിയ വിശകലനപദ്ധതിയിലൂടെ അത് പരിണമിക്കുകയും നവീകരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ചരിത്രം പറയുമ്പോൾ, നിഗമനങ്ങളിൽ എത്തുമ്പോൾ, പരിണമിക്കാനുള്ള അതിന്റെ സഹജവാസനയ്ക്ക് മാർജിൻ ഇട്ടിരിക്കണം. വസ്തുതാജന്യമായ നിഗമനങ്ങൾ തുലോം കുറഞ്ഞിരിക്കുന്ന എലഫന്റാ ഗുഹകളെ പോലുള്ള ചരിത്രസ്ഥലങ്ങളെ കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോൾ പ്രത്യേകിച്ചും.

മധ്യ-പടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിൽ പൗരാണികമായ ഒരുപാട് ഗുഹാക്ഷേത്രസമുച്ചയങ്ങൾ കാണാൻ സാധിക്കും. വലുതും ചെറുതുമായവ. ശില്പസാന്ദ്രമായവ. അജന്തയും എല്ലോറയും ലോകപ്രശസ്തമാണ്. നമ്മുടെ പാഠപുസ്തകങ്ങളിൽ അവയെക്കുറിച്ച് നല്ലരീതിയിൽ പരാമർശമുള്ളതുകൊണ്ട്, കണ്ടിട്ടില്ലെങ്കിൽ പോലും, പേരുകൾ സുപരിചിതവുമാണ്. അത്രയും അറിയപ്പെടാത്ത, എന്നാൽ അത്രയും തന്നെ ചരിത്രപ്രാധാന്യമുള്ള മറ്റനേകം ഗുഹാശില്പസമുച്ചയങ്ങളും ഈ ഭാഗങ്ങളിൽ കാണാനാവും. കഴിഞ്ഞദിവസം ഞങ്ങൾ കണ്ട കൻഹേരി ഗുഹകളും, ഇപ്പോഴെത്തിയിരിക്കുന്ന എലഫെന്റാ ഗുഹകളും ആ ഗണത്തിൽപ്പെടുത്താവുന്നവയാണ്.

ക്രിസ്തുവർഷാരംഭത്തോടെ തുടങ്ങിയ ഇത്തരം ഗുഹാക്ഷേത്രങ്ങളുടെ  നിർമ്മാണം  പത്തു നൂറ്റാണ്ടിലധികം തുടർന്നു. തുടക്കകാലത്ത്, സവിശേഷമായ ഈ ആവിഷ്ക്കാരത്തിന്റെ പ്രയോക്താവായത് ബുദ്ധമതമാണ്. കൻഹേരി അതിന് ഉദാഹരണമാണ്. എന്നാൽ ബുദ്ധമതം ക്ഷയിക്കാൻ തുടങ്ങിയപ്പോൾ, തിരിച്ചുവരവ് നടത്തിയ ഹിന്ദുമതം ഇത്തരം നിർമ്മാണങ്ങൾ അതേ താല്പര്യത്തോടെ പിൻതുടർന്നു എന്നുകാണാം. അതിന്റെ പ്രത്യക്ഷവത്കരണമാണ് എലഫന്റാ ഗുഹകൾ.

ശിവ-നടരാജ ശിൽപം
അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിനും എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിനും ഇടയ്ക്കാണ് ഈ ഗുഹാക്ഷേത്രങ്ങൾ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടത് എന്ന് കരുതുന്നു. എങ്കിൽ തന്നെയും ഇതിന് കൃത്യമായി ഉപോത്ബലകമാവുന്ന ശിലാലിഖിതങ്ങളൊന്നും കണ്ടെടുക്കാനായിട്ടില്ല. ചെറുതും വലുതുമായ ഒരുപാട് സ്വരൂപങ്ങൾ നാട്ടുരാജ്യങ്ങൾ ഭരിക്കുകയും, പരസ്പരം പോരടിക്കുകയും, സന്ധിയിലേർപ്പെടുകയും ഒക്കെ ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്ന സമയമാണ് മദ്ധ്യകാലത്തിന്റെ തുടക്കം. അതിൽ ഏത് രാജഭരണത്തിന്റെ കീഴിലാണ് ഈ കലാവിഷ്കാരം നിവർത്തിക്കപ്പെട്ടത് എന്ന കാര്യം തർക്കത്തിലാണ്. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യപകുതിയിൽ നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തിൽ കൊങ്കൺ മൗര്യന്മാരെ തോൽപ്പിച്ച് ബദാമി ചാലൂക്യന്മാർ ഇവിടം കൈവശപ്പെടുത്തി എന്ന പരാമർശമാണ് ഈ ദ്വീപിനെ കുറിച്ച് ലഭ്യമായ ഏറ്റവും പുരാതനമായ അറിവ്. അതിനാൽ തന്നെ ഈ രാജവംശങ്ങൾക്ക് ഗുഹാക്ഷേത്ര നിർമ്മാണത്തിന്റെ അവകാശം കൊടുക്കുന്നവരുണ്ട്. എന്നാൽ അതിനുശേഷം ഇവിടം കൈവശംവച്ച രാഷ്ട്രകൂടരാകാം ഈ ഗുഹാസമുച്ചയ നിർമ്മാണത്തിന് നിമിത്തമായത് എന്നുകരുതുന്ന ചരിത്രകാരന്മാരും കുറവല്ല. രാഷ്ടകൂടരുടെ എല്ലോറാ ശില്പങ്ങളോട് സാമ്യംപ്രകടിപ്പിക്കുന്നു എലഫന്റായിലെ ശിവശില്പങ്ങളും എന്നതാണ് ഇതിനായി ഉന്നയിക്കപ്പെടുന്ന പ്രധാന വാദം.

മുഖ്യമായും ഹൈന്ദവമാണെങ്കിലും ചില ബൗദ്ധഗുഹകളും ഇവിടെ കാണുന്നുണ്ട്. അതിനാൽ ഇതിന്റെ നിർമ്മാണം ഒരു രാജസ്വരൂപത്തിന് മാത്രമായി പതിച്ചു നൽകേണ്ടതുമില്ല. രാജ്യാവകാശികൾ മാറിമാറി വന്നാലും മതം അതിനുപരിയായ തലത്തിൽ നിന്ന് സംരക്ഷണം നേടിയെടുക്കുന്നു പലപ്പോഴും എന്ന ഒരു ചരിത്രപാഠവും ഉണ്ടല്ലോ.

പ്രധാന ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രവേശനഭാഗം
ചാലൂക്യന്മാരിൽ നിന്നും ഗുജറാത്ത് സുൽത്താൻമാരുടെ അധീനതയിലേയ്ക്ക് പോയ ദ്വീപ് പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തോടെ പോർച്ചുഗീസ് അധിനിവേശത്തിന് വശംവദമായി. മുൻപ് ഈ ദ്വീപ് 'ഖരാപുരി' എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. പ്രാദേശികമായി മറാത്തി ഭാഷയിൽ ഇന്നും ഈ പേര് ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. പറങ്കികളാണ് 'എലഫന്റാ ദ്വീപ്' എന്ന പേര് നൽകുന്നത്. ദ്വീപിലേയ്ക്കുള്ള പ്രവേശനഭാഗത്ത് അക്കാലത്തുണ്ടായിരുന്ന ഒരാനയുടെ കൂറ്റൻ പ്രതിമയെ പ്രതിയായിരുന്നു ആ പേരുമാറ്റം. ഈ പ്രതിമ ഇന്ന് മുംബൈയുടെ മറ്റൊരു ഭാഗത്തേയ്ക്ക് മാറ്റിസ്ഥാപിച്ചിരിക്കുകയാണത്രേ.

അധിനിവേശക്കാരിൽ ഏറ്റവും നിഷ്ടൂരന്മാരായിരുന്നു പറങ്കികൾ എന്നാണു അഭിമതം. ശില്പസമ്പുഷ്ടമായ ഈ ഗുഹകൾക്ക് കാര്യമായ കേടുപാടുകൾ അവർ ഉണ്ടാക്കി. വെടിക്കോപ്പുശാലകളായും, വെടിമരുന്നിന്റെ ശക്തി പരീക്ഷിക്കാനുള്ള ഇടവുമായി ഈ ഗുഹകളെ അവർ മാറ്റി. ഒരുപക്ഷേ, ഈ ഗുഹാസമുച്ചയത്തെ കുറിച്ച് കൃത്യമായ വിവരങ്ങൾ ലഭിച്ചേക്കുമായിരുന്ന പല ശിലാലിഖിതങ്ങളും അവരുടെ കരവിരുതിനാൽ നഷ്ടപ്പെട്ട് പോയിട്ടുണ്ടാവാം എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.

ശില്പമുഖരിതമായ ഗുഹാപാളികൾ
പ്രധാന ഗുഹയുടെ മുറ്റത്ത് ചിത്രങ്ങൾ എടുത്തു നിൽക്കുമ്പോൾ ഒരു ജപ്പാൻകാരി പെൺകുട്ടി എന്നെ സമീപിച്ചു. അവൾ ഒറ്റയ്ക്കാണ്. ഗുഹയെ പശ്ചാത്തലമാക്കി മൊബൈലിൽ അവളുടെ ചിത്രമെടുത്ത് കൊടുക്കണം. അവൾ ചിത്രത്തിനായി പോസുചെയ്യുകയും, ഞാൻ ചിത്രമെടുക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തപ്പോൾ അതുവഴി പോവുകയായിരുന്ന ഒരുകൂട്ടം ചെറുപ്പക്കാർ അവളെ സമീപിച്ചു. അവളോടൊപ്പം നിന്ന് ചിത്രമെടുക്കണം എന്നതാണ് അവരുടെ ആവശ്യം. അവൾ ആദ്യം സന്തോഷത്തോടെ സമ്മതിച്ചു. പക്ഷെ ചെറുപ്പക്കാർ മര്യാദയില്ലാതെ അവരുടെ ഫോട്ടോസെഷൻ നീട്ടിക്കൊണ്ടു പോയി. മാറിയുംതിരിഞ്ഞും അവളോടൊപ്പം നിന്ന് അവർ അസംഖ്യം ചിത്രങ്ങൾ എടുത്തുകൊണ്ടിരുന്നു. അവൾ ഊരാക്കുടുക്കിൽ പെട്ടതുപോലെയായി. ആൾക്കൂട്ടമനശ്ശാസ്ത്രത്തിന്റെ പ്രത്യക്ഷതപോലെ ആ കലാപരിപാടി നീണ്ടപ്പോൾ, അവളുടെ മൊബൈലും പിടിച്ച് എന്തുചെയ്യണമെന്നറിയാതെ നിൽക്കുന്ന എന്നെ അവൾ ദയനീയമായി നോക്കി. അവളെപ്പോലെ ഇവിടെ ഞാനും ഒരു പരദേശിയാണെന്നും, ആ ചെറുപ്പക്കാർ സംസാരിക്കുന്ന മറാത്തി ഭാഷപോലും എനിക്കറിയില്ല എന്നും അവൾക്കെങ്ങനെ മനസ്സിലാവും. അവളെ സംബന്ധിച്ച് ഞങ്ങളെല്ലാവരും ഇന്ത്യാക്കാരാണ്. എന്തായാലും ഞാൻ അവരുടെ അടുത്തേയ്ക്ക് ചെന്ന്, എനിക്കറിയാവുന്ന ഹിന്ദിയിൽ പ്രാദേശിക ചുവവരുത്താൻ ശ്രമിച്ചുകൊണ്ട്, ആ ചെറുപ്പക്കാരോട് പിരിഞ്ഞുപോകാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. അവളുടെ ഗൈഡോ ഡ്രൈവറോ ആവാം ഞാൻ എന്ന് ധരിച്ചിട്ടാവും, എന്തൊക്കെയോ പരിഹാസങ്ങൾ പറഞ്ഞ് ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ആ കൂട്ടം ഞങ്ങളെ വിട്ടുപോയി...

ഈ സംഭവം നടന്ന് ഏതാനും നാളുകൾക്ക് ശേഷം, ഇപ്പോൾ ഇതെഴുതാനിരിക്കുമ്പോൾ, ഉത്തർപ്രദേശിൽ സമാനമായ സംഭവം ഗുരുതരമായി മാറിയത് പത്രത്തിൽ വായിക്കുകയാണ്. ഒരു സ്വിസ് യുവതിയോടൊപ്പം നിന്ന് ചിത്രമെടുക്കണമെന്ന് ഒരുകൂട്ടം ചെറുപ്പക്കാർ ആവശ്യപ്പെടുന്നു. അവർ സമ്മതിക്കാതിരുന്നപ്പോൾ അവരെയും സഹയാത്രികനെയും ആക്രമിച്ച് മാരകമായി പരുക്കേൽപ്പിക്കുന്നു. വിദേശികളായ വിനോദസഞ്ചാരികൾ ഇന്ത്യയിൽ സുരക്ഷിതരല്ല എന്നൊരു സന്ദേശം ഇത്തരം സംഭവങ്ങൾ നൽകുന്നുണ്ട്.

കുറച്ചുനാളുകൾക്ക് മുൻപ് ജോലിസ്ഥലത്ത് വച്ച് ഒരു ബ്രിട്ടീഷ് വനിത, അവർക്ക് ഇന്ത്യ കാണാൻ താല്പര്യമുണ്ടെന്നും, എന്നാൽ കേൾക്കുന്ന വാർത്തകൾ ഭയപ്പെടുത്തുന്നു എന്നും പറഞ്ഞു. ആയിടയ്ക്ക് ഉത്തരേന്ത്യയിൽ വിദേശവനിതകളെ മാനഭംഗപ്പെടുത്തിയ സംഭവങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുകയായിരുന്നു  അവർ. "ഇംഗ്ലണ്ടിൽ ഇന്ത്യാക്കാരെയും ഏഷ്യക്കാരെയും കാണുമ്പോൾ ബീർകുപ്പികൾ വലിച്ചറിഞ്ഞ് തലപൊട്ടിക്കുന്ന വർണ്ണവെറിയന്മാരുണ്ടെന്ന് കേട്ടിട്ടുണ്ടല്ലോ" എന്ന ബാലിശമായ മറുവാദമിട്ട് ആ സംഭാഷണത്തിൽ നിന്നും തൽക്കാലം ഞാൻ ഒഴിവായി. ഇന്ത്യയിലേയ്ക്ക് ഒരുപാട് വിദേശികൾ വിനോദസഞ്ചാരികളായി എത്തുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ വരാനാഗ്രഹിക്കുന്ന അതിലധികംപേർ വരാതെയുമിരിക്കുന്നുണ്ട് എന്ന് ആ സ്ത്രീയുടെ സംസാരത്തിൽ നിന്നും മനസ്സിലായി.

ദ്വീപിനപ്പുറത്തുകൂടി കപ്പൽ കടന്നുപോകുന്നു...
ശതാബ്ദങ്ങളുടെ പഴക്കവും പടയോട്ടങ്ങളുടെ മുറിവുകളും ഉണ്ടാവാം. എങ്കിലും മനോഹരമായ ശില്പങ്ങൾ ഇന്നും ബാക്കിയായ ഈ ഗുഹകളുടെ ഉള്ളിലേയ്ക്ക് കയറുമ്പോൾ നമ്മൾ മറ്റൊരു മനോനിലയിലേയ്ക്ക് ഉയരുന്നു. ഇത്തരം സ്ഥലങ്ങളിൽ ചെന്ന് നിൽക്കുമ്പോൾ ഒരുതരം ധ്യാനാത്മകമായ തലത്തിലേയ്ക്ക് ആന്തരികമായി നമ്മൾ സ്വയം പരിവർത്തിക്കേണ്ടതുണ്ട്. അപ്പോൾ ചുറ്റുമുള്ള ജനക്കൂട്ടം ബോധത്തിൽ നിന്നും ഒഴിഞ്ഞുപോകും. നമ്മളും ശില്പങ്ങളും മാത്രമാവും. ശില്പങ്ങൾക്ക് ജീവൻ വയ്ക്കും. അവ ചലിക്കാൻ തുടങ്ങും. പൗരാണികമായ വിചിത്രലോകം സ്വപ്നത്തിലെന്നമാതിരി വിസ്തൃതമാവും...

ഇവയുടെ നിർമ്മാണത്തിന് അരുനിന്നത് ഏതു രാജാക്കന്മാരായാലും ഗുഹകളിൽ കാണുക, അക്കാലത്ത് പ്രദേശത്ത് നിലനിന്ന ശൈവാരാധനയുടെ തീവ്രതയാണ്. കൈലാസ ജീവിതത്തിന്റെ ചിത്രീകരണമാണ് ഗുഹകളിലാകെ. അനേകം ശിവ-പാർവ്വതി ശില്പങ്ങൾ. ശിവന്റെ വ്യത്യസ്ത അവതാര, ഭാവ, രൂപങ്ങളിലുള്ള നൂറുകണക്കിന് ലാവണ്യശില്പങ്ങൾ...

ഒന്നാം ഗുഹ എന്നറിയപ്പെടുന്ന പ്രധാന ഗുഹയിലാണ് ഈ ശില്പങ്ങൾ കൂടുതലും വിന്യസിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. പറങ്കികളുടെ കയ്യിലേയ്ക്ക് പോകുന്നതുവരെ ഇവിടെ ആരാധന നടന്നിരുന്നു. സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തരം തൊള്ളായിരത്തി എഴുപതുകളോടെയാണ് ഇവിടെ പുനരുദ്ധാരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടക്കുന്നതും ഇന്നത്തെ നിലയിൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നതും.     

മറ്റൊരു ശിൽപം
നീണ്ടുകിടക്കുന്ന ഗുഹാക്ഷേത്രങ്ങളുടെ നീളത്തിനപ്പുറം ദ്വീപിന്റെ ബാക്കിഭാഗങ്ങൾ ഉഷ്ണമേഖലാ വനപ്രകൃതിയാണ്. ചില ഭാഗങ്ങളിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ കാട് മാത്രമേ കാണാനാവുന്നുള്ളൂ. എങ്കിൽക്കൂടിയും കിളികളൊന്നും കാഴ്ചയിലില്ല. കഴിഞ്ഞ പകൽ സഞ്ജയ് ഗാന്ധി ദേശീയോദ്യാനത്തിനു നടുവിലെ കൻഹേരിഗുഹകൾ സന്ദർശിച്ചപ്പോഴും കിളികളെയൊന്നും കണ്ടിരുന്നില്ല. പച്ചപ്പുള്ള ഇടങ്ങളിൽ ചെന്നാൽ കിളികളെ അന്വേഷിക്കാറുണ്ട്. അകവും പുറവും പെട്ടെന്ന് പ്രഭാപൂരിതമാക്കാൻ കിളികൾക്ക് കഴിയും.

നട്ടപ്പകലിലാണ് ഈ രണ്ടു സ്ഥലങ്ങളിലും എത്തിയത്. നല്ല ജനക്കൂട്ടത്തിന് നടുവിൽ. അതായിരിക്കാം കിളികൾ വരാത്തത്. മരച്ചാർത്തുകളുടെ സുരക്ഷിതമായ ഇടങ്ങളിൽ നിന്നും വിശാലപ്രകൃതിയിലേയ്ക്ക് അവ പറന്നുവരുക നേരംവെളുക്കുമ്പോഴും സൂര്യൻചായുമ്പോഴുമത്രേ. പക്ഷിനിരീക്ഷകരുടെ ഇഷ്ടസമയങ്ങളാണവ. കിളികൾ ആഹാരംതേടി പറന്നുനടക്കുന്ന നേരം...!

ഒരുപക്ഷേ അതിനെക്കാൾ ആശങ്കാകരമായ കാരണങ്ങൾ ഉണ്ടാവുമോ? സഞ്ജയ് ഗാന്ധി ദേശീയോദ്യാനമായാലും എലെഫെന്റാ ദ്വീപായാലും ഒരു വലിയ പട്ടണത്തിന്റെ നടുവിൽ തുരുത്തായി കിടക്കുന്ന പച്ചഭൂമിയാണ്. പട്ടണം, അന്തരീക്ഷത്തിലേയ്ക്ക് പുറംതള്ളുന്ന അഗോചരസംഗതികളുടെ ബഹുലതയെക്കുറിച്ച് കേൾക്കാറുണ്ട് - വിഷസാന്ദ്രമായ വാതകങ്ങൾ മുതൽ മൊബൈൽ ടവറുകൾ വമിപ്പിക്കുന്ന ദ്രോഹതരംഗങ്ങൾ വരെ. ഇത്തരം അദൃശ്യഭൂതങ്ങളോട് പൊരുതിനിൽക്കാനാവാതെ മറ്റെങ്ങോട്ടേയ്‌ക്കെങ്കിലും പുറപ്പെട്ടുപോയതാവാനും മതി, കിളികൾ...

ദ്വീപിലെ കാട്
എല്ലാ ഗുഹകളും കണ്ടുകഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മുംബൈ നിവാസിയായ സുഹൃത്ത് പറഞ്ഞത് ഓർക്കുകയായിരുന്നു. ശരിയാണ്, ഇവിടെ മുഴുവൻ കുരങ്ങുകളാണ്. ഗുഹാമുഖത്തും നടപ്പാതയിലും കുരങ്ങുകളുടെ കൂട്ടമുണ്ട്. ആളുകളോടൊപ്പം, അവർ കൊടുക്കുന്ന  പഴവും കടലയും തിന്ന് അവയും നടക്കുന്നു. പക്ഷെ കുരങ്ങൻ സംഘങ്ങളുടെ കാഴ്ചയ്ക്കപ്പുറം, താല്പര്യമുള്ളവർക്ക്, ഈ ദ്വീപിൽ അസുലഭമായ പുരാതനചരിത്രമുണ്ട്. പൗരാണികമായ ശില്പവേലകളിൽ അവ നിവർത്തിച്ചിരിക്കുന്നു. വിഷയകുതുകികളെ ലഹരിപിടിപ്പിക്കാൻ ഉതകുംവിധം പൂർവ്വ മനുഷ്യസംസ്കൃതി വിന്യാസിതമായിരിക്കുന്ന, ശതാബ്ദങ്ങൾക്ക് അപ്പുറത്തു നിന്നുമുള്ള ശിലാമുദ്രകൾ!

ഇനിയിപ്പോ കുരങ്ങുകളെ കാണാൻ വേണ്ടി മാത്രമായിട്ടാണെങ്കിലും ഇവിടേയ്ക്ക് വരുന്നതിൽ കുഴപ്പമൊന്നുമില്ല. ഗുഹാശില്പങ്ങളായാലും കുരങ്ങുകളായാലും, അത്തരം ലക്ഷ്യങ്ങൾ സഞ്ചാരത്തിന്റെ ആത്യന്തികമായ ഗുണകാംക്ഷയല്ല. വീട്ടിൽ നിന്നും  പുറപ്പെടുക എന്നതാണ് പ്രധാനം. വഴിയാണ് ഏറ്റവും മൗലികവും ലഹരിദായകവുമായ യാത്രാഖണ്ഡം. വഴിയാണ് അനുഭവത്തിന്റെയും ജ്ഞാനത്തിന്റെയും അസംഖ്യം മേഘവിതാനങ്ങൾ കാണിച്ചുതരുക. ചെന്നെത്തുന്ന ഇടത്തിലെ കുരങ്ങന്മാർ യാത്രചെയ്യാതിരിക്കാനുള്ള കാരണമായി തീരാതിരിക്കട്ടെ...

ഉച്ചഭക്ഷണത്തിനുള്ള സമയം വൈകിയിരുന്നു. കുന്നിൻ മുകളിൽ മഹാരാഷ്ട്രാ വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പിന്റെ ഒരു തീൻശാല കണ്ടു. അവിടേയ്ക്ക് കയറി...

സഹയാത്രികർ...
ഭക്ഷണം കഴിഞ്ഞിറങ്ങുമ്പോൾ, ഒരു കാട്ടുപാത ദ്വീപിന്റെ മറ്റൊരു ഭാഗത്തേയ്ക് പോകുന്നത് കണ്ടു. ഏതാണ്ട് ഒരു കിലോമീറ്റർ കാട്ടിലൂടെ വീണ്ടും മലകയറി ഉയരമുള്ള മറ്റൊരു ഭാഗത്തേയ്ക്ക് പോകാനുള്ള വഴി. മുംബൈ പട്ടണവും പരിസരങ്ങളും, ഉൾക്കടലിന്റെ വിന്യാസവുമൊക്കെ ആകാശക്കാഴ്ചയായി വ്യക്തമായി കാണാനാവുന്ന ഒരിടമത്രേ അത്. അവിടേയ്ക്ക് പോകണമെന്നുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും, വിഘാതമായി പല കാര്യങ്ങളുമുണ്ടായിരുന്നു. ഒന്നാമതായി ഈ മലകയറ്റം തന്നെ ഞങ്ങളെ തളർത്തിയിരുന്നു. ഇനി അത്രയും ദൂരം തിരിച്ചിറങ്ങാനുമുണ്ട്. ഒരു മലകയറ്റം കൂടി, ഈ ഉച്ചയൂണിനു ശേഷം ശ്രമകരമായിരിക്കും എന്നറിയാമായിരുന്നു.

മാത്രവുമല്ല സമയക്കുറവുമുണ്ടായിരുന്നു. മടങ്ങി, കരയിലെത്തിയതിനു ശേഷം കൊളാബയിലെ കച്ചവടത്തെരുവിലൂടെ കുറച്ചുനേരം നടക്കേണ്ടതുണ്ട്. അതിനു ശേഷം മുംബൈയിലെ വലിയ മാളുകളിൽ ഒന്നെങ്കിലും സന്ദർശിക്കേണ്ടതുമുണ്ടായിരുന്നു. ചെന്നെത്തുന്ന ഇടങ്ങളിലെ കച്ചവടകേന്ദ്രങ്ങളിൽ പോവുക സാധനങ്ങൾ വാങ്ങുക എന്ന പ്രാഥമികമായ ലക്ഷ്യത്തോടെയല്ല. വിവിധ തലങ്ങളിലുള്ള  കച്ചവടപ്രദേശങ്ങൾ സമൂഹത്തിന്റെ പരിച്ഛേദമാണ്. അവിടെയായാണ് ദേശം തുടിക്കുന്നത്.

എങ്കിലും ഇതൊന്നുമായിരുന്നില്ല സമയക്കുറവിന്റെ പ്രധാന കാരണം...

ഭാര്യയോടൊപ്പം ഒന്നാംക്ലാസ് മുതൽ പത്താംക്ലാസ് വരെ ഒന്നിച്ചു പഠിച്ച, അക്കാലത്തെ അവളുടെ ആത്മമിത്രം, പത്താംക്ലാസിനു ശേഷം മുംബൈയിലേക്ക് കുടിയേറിപ്പോയിരുന്നു. ദൂരം ബന്ധങ്ങളുടെ വേരറുത്തിരുന്ന കാലമായിരുന്നു അത്. വിതുർത്തളമായ ജീവിതത്തിന്റെ പലവഴികളിലൂടെ, അവർ ഒന്നിച്ചു പഠിച്ചിരുന്ന ആ ഗ്രാമവും സ്വദേശവും ഒക്കെ വിട്ട്, ഭാര്യയും സംവത്സരങ്ങളുടെ കടൽകടന്നുപോയി...

ദശാബ്ദങ്ങൾക്ക് ശേഷം, സമകാലത്തിന്റെ ഫെയ്സ്ബുക്ക് യുഗത്തിൽ, ആ വെർച്വൽ വലക്കണ്ണിയിൽ എവിടെയോ വച്ച് അവർ വീണ്ടും കണ്ടുമുട്ടി. ഇപ്പോൾ അവർ ഒരു മറാത്തി ഭിഷഗ്വരനെ വിവാഹംകഴിച്ച് സാന്താക്രൂസിൽ താമസിക്കുന്നു. വൈകുന്നേരം അവിടേയ്ക്ക് വിരുന്നിന് ക്ഷണമുണ്ട്. അവിടെ വൈകിയെത്താൻ സാധിക്കില്ല. ആ രാത്രിവിരുന്നിനു ശേഷം മകന്റെ വാടകഫ്‌ളാറ്റിൽ ചെന്ന് പെട്ടിയുമെടുത്ത് വിമാനത്താവളത്തിലേയ്ക്ക് പോകാനുള്ള സമയമേ ബാക്കിയുള്ളൂ...

അതിനാൽ ഇപ്പോൾ മലയിറങ്ങുക തന്നെ...

- അവസാനിച്ചു - 

2017, ഒക്‌ടോബർ 1, ഞായറാഴ്‌ച

ഭാദ്രപാദത്തിൽ, മറാത്തയെ തൊട്ടുതൊട്ട്... - നാല്

ഭാനുപ്രിയ എന്ന ചലച്ചിത്രനടി മലയാളസിനിമകളിൽ നായികാവേഷത്തിൽ അഭിനയിച്ച് പ്രശസ്തയായിരിക്കുന്ന കാലത്ത് ഒരിക്കൽ ദുബായിൽ വച്ച്, ഒരു വാഹനത്തിൽ എന്റെ തൊട്ടപ്പുറത്ത് ഇരിക്കുന്നത് അവരാണെന്ന് മനസ്സിലായത് മറ്റാരോ പറഞ്ഞപ്പോഴാണ്. ചില ചിത്രങ്ങൾ, വിവരങ്ങൾ നമ്മുടെ ഭാവനയെ വാസ്തവികതയ്ക്ക് ഉപരിയായി പൊലിപ്പിക്കുന്നു...

അതുപോലെ, സ്വപ്നനഷ്ടമെന്നോ മോഹഭംഗമെന്നോ പറയാവുന്ന ഒരവസ്ഥയിലാണ് ഞാനിപ്പോൾ. ചിത്രങ്ങളിലൂടെയും സിനിമകളിലൂടെയും ഒരുപാട് കണ്ടിരിക്കുന്ന, അനേകം വിവരണങ്ങളിലൂടെ സങ്കല്പത്തിൽ അതിരുകൾ കവിഞ്ഞ രൂപവിപുലതയോടെ വരയപ്പെട്ട, രാജ്യത്തിന്റെ ഐക്കണിക് ബിംബമായ 'ഗേറ്റ് വേ ഒവ് ഇന്ത്യ' എന്ന അതിപ്രശസ്ത നിർമ്മിതിക്ക് മുന്നിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ പക്ഷെ മനസ്സിൽ ഇത്രയുംകാലം വരഞ്ഞിട്ടിരുന്ന ഗാംഭീര്യം അതിന് അനുഭവപ്പെടുന്നില്ല എന്നതാണ് സത്യം.

തുള്ളിക്കൊരുകുടം പെരുജനം എന്ന നിലയ്ക്കാണ് ഗേറ്റ് വേ ഒവ് ഇന്ത്യയുടെ പരിസരം. 'ശുഭയാത്ര' എന്ന സിനിമയിൽ ജയറാമും പാർവ്വതിയും കൈപിടിച്ചോടുന്ന ആ ദൃശ്യവും ഇപ്പോൾ ഞാൻ കാണുന്ന ഈ പരിസരവുമായി വലിയ വ്യത്യാസമുണ്ട്. എന്തായാലും ജനക്കൂട്ടത്തിന്റെ ഇടയിലൂടെ മെറ്റൽഡിറ്റക്ടർ പരിശോധനയൊക്കെ ഇടിച്ചുതള്ളി കഴിച്ച്, ആ ക്ഷീണത്തിൽ ഞങ്ങൾ കുറച്ചുസമയം ഒരു അരമതിലിൽ ജനക്കൂട്ടത്തെയും അതിനപ്പുറമുള്ള സ്മാരകത്തേയും നോക്കിയിരുന്നു...

ഗേറ്റ് വേ ഒവ് ഇന്ത്യ
കുതിരപ്പുറത്തിരിക്കുന്ന ഛത്രപതി ശിവജിയുടെ പ്രതിമയ്ക്ക് ചുവട്ടിലാണ് ഞങ്ങളിരിക്കുന്നത്. മുന്നിൽ ഗേറ്റ് വേ ഒവ് ഇന്ത്യ. പിന്നിൽ മുംബൈയിലെ മറ്റൊരു സവിശേഷ വാസ്തുനിർമ്മിതിയായ താജ് ഹോട്ടലിന്റെ താഴികക്കുടാങ്കിതമായ കെട്ടിടം...

ശിവജി പ്രതിമയുടെ അടുത്തിരിക്കുമ്പോൾ അറിയില്ലായിരുന്നുവെങ്കിലും, പിന്നീടാണ് ഇത്തരം പ്രതിമകളെക്കുറിച്ച് കൗതുകകരമായ ഒരു വിവരം വായിക്കുകയുണ്ടായത്. ധീരയോദ്ധാക്കൾ കുതിരപ്പുറത്തിരിക്കുന്ന ശില്പങ്ങൾ രണ്ടു തരത്തിലാണത്രേ നിർമ്മിക്കപ്പെടുക. ഇരുകാലും ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച കുതിരയുടെ മുകളിലാണ് ഇരിക്കുന്നതെങ്കിൽ, ആ വ്യക്തി യുദ്ധഭൂമിയിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട ആളാവും. കുതിര ഒരു കാൽ മാത്രം പൊക്കിയാണ് നിൽക്കുന്നതെങ്കിൽ അതിനു മുകളിലിരിക്കുന്ന ആൾ യുദ്ധമുഖത്ത് മരിച്ചതല്ല എന്നത്രേ സൂചന. ശിവജി യുദ്ധമുഖത്തല്ല, മറിച്ച് അസുഖബാധിതനായി (ഭാര്യമാരിൽ ഒരാൾ വിഷം നല്കിയതാണെന്നും ഭാഷ്യമുണ്ട്) മരണപ്പെട്ടതിനാലാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശില്പങ്ങളിലെ കുതിര ഒരുകാൽ മാത്രം ഉയർത്തി നിൽക്കുന്നത്. താൻസി റാണിയുടെ ചിത്രീകരണങ്ങൾ ഇരുകാലും ഉയർത്തിനിൽക്കുന്ന കുതിരയോടൊപ്പമത്രേ.

ശിവജി മറാത്താദേശീയതയുടെ വിഭ്രംജിതബിംബമാണ്. സംഘടിതമായ ഹൈന്ദവ മതബോധത്തിന്റെ രൂപകമായും അദ്ദേഹം ഇന്ത്യയുടെ സമകാല രാഷ്ട്രീയവ്യവഹാരങ്ങളിൽ ഉയർന്നുവരുന്നുണ്ട്. അത് ചരിത്രയാഥാർത്ഥ്യത്തോട് അത്രയൊന്നും നീതിപുലർത്തുന്ന സംഗതിയല്ല. മുഗൾസാമ്രാജ്യം പോലുള്ള വലിയൊരു രാഷ്ട്രീയസംവിധാനത്തോട് ചെറുത്തുനിൽക്കാൻ ശ്രമിച്ച, കൊങ്കൺ മേഖലയിലെ പശ്ചിമഘട്ടമലനിരകൾ കേന്ദ്രീകരിച്ച് ഒളിയുദ്ധങ്ങളും മറ്റും നടത്തിവന്നിരുന്ന, ചെറിയൊരു നാടുവാഴി മാത്രമായിരുന്നു ശിവജി. അദ്ദേഹത്തെ ഒരു മഹാചക്രവർത്തി സമാനമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ, മത, വംശീയ ശ്രമങ്ങൾ പ്രതിലോമമാണ്.

ഛത്രപതി ശിവജിയുടെ പ്രതിമ - ഗേറ്റ് വേ ഒവ് ഇന്ത്യയുടെ മുന്നിൽ നിന്ന്...
പിറകിൽ താജ് ഹോട്ടലാണ്. 'താജ് മഹൽ പാലസ് ഹോട്ടൽ' എന്ന് മുഴുവൻ പേര്. താജിനെ പ്രതിയുള്ള ഏറ്റവും പഴയ ഓർമ്മ, ചേട്ടന്മാരിൽ ഒരാൾ ബോംബെയിലേയ്ക്ക് നടത്തിയ ഒറ്റയ്ക്കുള്ള യാത്രയാണ്. ഗൾഫ് അർത്ഥികളായി അന്ന് ഞങ്ങളുടെ നാട്ടിൽ നിന്നും കുറച്ചാളുകൾ ബോംബെയിൽ കഴിയുന്നുണ്ടായിരുന്നു. അവരുടെ ഒപ്പം താജ് ഹോട്ടലിന്റെ മുന്നിൽ നിന്ന് ചേട്ടൻ എടുത്ത ഒരു ചിത്രം ബോംബെയുടെ ആകെത്തുകയായി ഒരുപാടുകാലം എന്റെ ഓർമ്മയിലുണ്ടായിരുന്നു. പിന്നീട് ചിത്രങ്ങളായും ചലച്ചിത്രങ്ങളായും ഈ മകുടനിർമ്മിതി അനുഭവത്തിലൂടെ ഏറെ കടന്നുപോയി. യാത്രാമോഹങ്ങളുടെ മുൻഗണനാ പട്ടികയിൽ മുംബൈ അത്രയൊന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, എന്തായാലും ഇപ്പോഴിതാ താജിന് മുന്നിലും വന്നെത്തിയിരിക്കുന്നു.

ടാറ്റയുടെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ളതാണ് 1903 - ൽ ഉത്‌ഘാടനം ചെയ്യപ്പെട്ട ഈ സ്ഥാപനം. ടാറ്റ ഗ്രൂപ്പിന്റെ സ്ഥാപകനായ ജെംഷെഡ്ജി ടാറ്റയെ യൂറോപ്യന്മാർക്ക് മാത്രമായുള്ള മുംബൈയിലെ പ്രശസ്തമായ ഒരു ഹോട്ടലിൽ പ്രവേശിക്കാൻ ഒരിക്കൽ അനുവദിച്ചില്ലത്രേ. അതിനുള്ള മറുപടിയാണത്രേ ഈ ഹോട്ടൽ. ഇത്തരം ഒരുപാട് നിറംപിടിപ്പിച്ച കഥകൾ സ്വാതന്ത്ര്യപൂർവ്വ കാലത്തു തന്നെ ഇന്ത്യൻ സൈക്കിയിൽ ഒരു ആശ്വാസമായി ഉണ്ടായിരുന്നിരിക്കണം. വ്യവസായിയായ ടാറ്റ, സവിശേഷമായ മറ്റൊരു സ്ഥാപനം സാക്ഷാത്കരിച്ചു എന്നതിനപ്പുറം ഈ ഹോട്ടലിന്റെ നിർമ്മാണത്തിൽ വലിയ നാടകീയതകൾ  ഉണ്ടായിരുന്നിരിക്കാൻ വഴിയില്ലെന്ന് നിക്ഷ്പക്ഷരായ  ചരിത്രകാരന്മാർ അനുമാനിക്കുന്നു.

ഗേറ്റ്‌വേ ഒവ് ഇന്ത്യയുടെ അനുബന്ധമായി ചിത്രങ്ങളിൽ തെളിഞ്ഞുവരുന്ന വ്യത്യസ്തമായ ഈ വസ്തുശിൽപം നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്ന കാലത്ത് എന്നാൽ ഇവിടെ ഗേറ്റ്‌വേ ഒവ് ഇന്ത്യ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല എന്നത് ഇന്നോർക്കുമ്പോൾ കൗതുകകരമായി തോന്നും. 1924 - ൽ മാത്രമാണ് ഗേറ്റ്‌വേ ഒവ് ഇന്ത്യയുടെ നിർമ്മാണം പൂർത്തിയാവുന്നത്.

താജ് ഹോട്ടലിന്റെ സവിശേഷമായ മകുടങ്ങൾ
ഇരിക്കുന്നിടത്തു നിന്നും എണീറ്റ് ജനക്കൂട്ടത്തെവകഞ്ഞ് ഞങ്ങൾ ഗേറ്റ്‌വേ ഒവ് ഇന്ത്യയുടെ അടുത്തേയ്ക്ക് നടന്നു. ഇന്ത്യയുടെ, മുംബൈയുടെ, മറ്റൊരു മുദ്രയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന ആ ചരിത്രകമാനത്തെ ഒരുതവണയൊന്ന്, സാവധാനം, വിശാലമായി വലംവച്ചു. പല കോണുകളിൽ നിന്നും ചിത്രം പിടിച്ചു. ഓരോ സ്ഥലത്തും ചെന്നെത്തുമ്പോൾ, അവിടെ നിന്നും മടങ്ങുമ്പോൾ, ചിന്തയിൽ ആദ്യമുണരുക ഇനിയൊരിക്കൽ ഇവിടേയ്ക്ക് വരികയുണ്ടാവുമോ എന്ന ചോദ്യമാണ്. അത് നേരിയ വിഷമം ഉളവാക്കും. മനസ്സിലും ക്യാമറയിലും ഒരുപാട് ചിത്രങ്ങൾ പകർത്തും. ഒരുപക്ഷെ ഇനി ഒരിക്കലും വന്നെത്തപ്പെടാൻ സാധ്യതയില്ലാത്ത ഇടങ്ങളെ, അങ്ങനെ ഓർമ്മയുടെ സജീവതയിൽ നിലനിർത്താൻ ആവുമല്ലോ എന്ന് ആശ്വസിക്കും...

ജോർജ്ജ് അഞ്ചാമൻ രാജാവിന്റെ ഇന്ത്യയിലേയ്ക്കുള്ള വരവ് പ്രമാണിച്ച്, ഒരു സ്മാരകമെന്നുള്ള നിലയ്ക്കാണ് ഗേറ്റ്‌വേ ഒവ് ഇന്ത്യയുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിക്കുന്നത്. നിർമ്മാണകാരണം ഇതാണെങ്കിലും പ്രസ്തുത രാജാവിന് തന്റെ ഇന്ത്യാ സന്ദർശനത്തിന്റെ വേളയിൽ ഈ സ്മാരകം കാണാൻ സാധിച്ചിരുന്നില്ല. തറക്കല്ലിടാൻ പോലും സാധിക്കുകയുണ്ടായില്ല. അദ്ദേഹം എത്തുന്ന സമയത്ത് ഇത് നിർമ്മിക്കാൻ തിരഞ്ഞെടുത്തിരുന്ന സ്ഥലം കടലായിരുന്നു. കടലിൽ കല്ലിടാൻ ഒരുപക്ഷേ രാജാവ് ആഗ്രഹിച്ചിട്ടുമുണ്ടാവില്ല. 1915 - ലാണ് ഈ ഭാഗത്തെ കടൽ ഈ ആവശ്യത്തിനായി നികത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ഒൻപത് വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം 1924 - ൽ ഗേറ്റ്‌വേ ഒവ് ഇന്ത്യയുടെ നിർമ്മാണം കഴിയുകയും ചെയ്തു.

ജോർജ്ജ് അഞ്ചാമൻ രാജാവ് സൂര്യനസ്തമിക്കാത്ത സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ചക്രവർത്തിയായിരുന്നിട്ട് എന്ത് പ്രയോജനം. ഞങ്ങൾക്ക് പോലും കാണാനായ ഈ സവിശേഷ വാസ്തുനിർമ്മിതി അദ്ദേഹത്തിന് കാണാനായില്ലല്ലോ. എല്ലാ ചക്രവർത്തിമാരും കടന്നുപോകും, അചേതനമായ കല്ലുകൾ പക്ഷെ കാലത്തിന്റെ ശേഷപത്രമാവും. അതിനു മുന്നിൽ, വലുതും ചെറുതുമായ ആളുകൾ, കറുത്തതും വെളുത്തതുമായ ആളുകൾ, അത്ഭുതത്തോടെ വന്നുനിൽക്കും. അതിനെ പ്രതി വൈവിധ്യമാർന്ന ചരിത്രങ്ങൾ എഴുതപ്പെടും... അനശ്വരത ചക്രവർത്തിമാർക്കല്ല, കല്ലുകൾക്കാണ്!

അപ്പോളോബന്തറിൽ നിന്നും സഞ്ചാരികളുമായി ഒരു ബോട്ട് യാത്രതുടങ്ങുന്നു... 
ഈ ഭാഗത്തേയ്ക്ക് വരുമ്പോൾ പ്രധാനമായും കരുതിയിരുന്നത് എലെഫന്റാ ദ്വീപിലേയ്ക്ക് പോകാനാണ്. ഗേറ്റ് വേ ഒവ് ഇന്ത്യയുടെ ഒരുഭാഗത്തുള്ള ഉൾക്കടൽ തീരത്തു നിന്നാണ് എലെഫെന്റാ ദ്വീപിലേക്കുള്ള ബോട്ടുകൾ പുറപ്പെടുന്നത്. അപ്പോളോബന്തർ എന്നും വെല്ലിങ്ടൺ ജെട്ടിയെന്നുമൊക്കെ ഈ ഭാഗം മുൻപ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. മറ്റു പല സ്ഥലങ്ങളിലേയ്ക്കും ഇവിടെ നിന്നും ബോട്ടുകൾ പുറപ്പെടുന്നുണ്ടെന്ന് തോന്നുന്നു. ഉൾക്കടലിലൂടെ സഞ്ചാരികളെയും കൊണ്ട് വെറുതേ കറങ്ങിവരുന്നവയുമുണ്ട്. അനേകം ബോട്ടുകൾ തീരത്ത് തിക്കിതിരക്കുന്നത് കാണാം. ടിക്കറ്റ് കൗണ്ടർ ഒന്നുമില്ല. ജനക്കൂട്ടത്തിനിടയിലൂടെ ഒന്നുരണ്ടുപേർ ടിക്കറ്റ് വിറ്റുനടക്കുന്നു. ആകെക്കൂടി വ്യവസ്ഥാരഹിതമായ അന്തരീക്ഷം. പ്രതീക്ഷകളെ അസ്ഥാനത്താക്കുക എന്നതാണല്ലോ സഞ്ചാരങ്ങളെ ഏറ്റവും കൗതുകകരമാക്കുന്ന സംഗതി.

എന്തായാലും ഞങ്ങളും നാല് ടിക്കറ്റെടുത്ത് ആൾക്കൂട്ടത്തിനിടയിലൂടെ എലെഫെന്റാ ദ്വീപിലേയ്ക്കുള്ള ഒരു ബോട്ടിൽ കയറിപ്പറ്റി. അതിന്റെ മുകൾ തട്ടിലേയ്ക്ക് പോകാൻ, പത്തുരൂപയോ മറ്റോ വീണ്ടും കൊടുക്കേണ്ടി വന്നു.

ഗണേശോത്സവത്തിന്റെ ആമോദങ്ങളിൽ നഗരക്കാഴ്ചകൾ കാണാൻ മുംബൈയുടെ പ്രാന്തങ്ങളിൽ നിന്നുമെത്തിയ ഇടത്തരക്കാരായ ചെറുപ്പക്കാരാവണം ബോട്ടിൽ അധികവുമുള്ളത്. ഇക്കഴിഞ്ഞ രാത്രികളിൽ മുംബൈയിലെ ചില മുന്തിയ തീൻശാലകളിൽ എത്തപ്പെട്ടിരുന്നു. അത്തരം ഇടങ്ങളിൽ കണ്ടുമുട്ടിയ മുംബൈയുടെ ബോളിവുഡ് സംസ്കാരത്തിന്റെ തിളക്കത്തിൽ നിന്നും തുലോം വ്യത്യസ്ഥമായ സമൂഹത്തിന്റെ പരിച്ഛേദമാണ് ഈ ബോട്ടിനു മുകളിൽ കാണുന്നത്. അഞ്ചു രൂപ കൊണ്ടും അൻപതിനായിരം രൂപകൊണ്ടും ഒരുനേരത്തെ ഭക്ഷണം കഴിക്കാനാവുന്ന പട്ടണമാണ് മുംബൈ എന്ന് പറയാറുണ്ടല്ലോ. ഇന്നിപ്പോൾ ഇന്ത്യയിലെ ഏതു പട്ടണത്തെക്കുറിച്ചും അങ്ങനെയൊക്കെ പറയാൻ സാധിക്കുമെങ്കിലും മുംബൈയുടെ അസാമാന്യമായ വൈവിദ്ധ്യം അടയാളപ്പെടുത്താൻ ഉതകും ഇത്തരം രൂപകങ്ങൾ.

മുംബൈ ഉൾക്കടലിൽ ബോട്ടിനു മുകളിൽ...
ഉൾക്കടലിന്റെ ആഴങ്ങളിലേയ്ക്ക് യാനപാത്രം സഞ്ചരിക്കവേ പിറകിൽ ഇന്ത്യയുടെ കവാടം അകലാൻ തുടങ്ങി. അതിനും പിറകിൽ ഹോട്ടൽ താജിന്റെ സവിശേഷമായ ചുമപ്പ് മകുടങ്ങളും, കടലലകളുടെ ആന്തോളനങ്ങളിൽ തെന്നിയകലുന്നതു പോലെ...

നീലാകാശത്തിന്റെ പിൻതിരശ്ശീലയിൽ വിന്യാസിതമാവുന്ന, ബോട്ടിന്റെ വേഗത്തിനനുസരിച്ച് ചെറുതായി പരിണമിക്കുന്ന ആ കാഴ്ചയിൽ മഗ്നമായി നിൽക്കുമ്പോഴാണ്, ആ നേരം അനുഭവിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന പ്രാപഞ്ചികമായ ശാന്തതയെ ഹനിക്കുന്ന ഒരു വിചാരശകലം ഉള്ളിനെ നേർത്ത പ്രഷുബ്ധതയിലേയ്ക്ക് ഉന്തിയിട്ടത്...

ഏതാണ്ട് പത്ത് വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് ഈ ജലപ്പരപ്പിന്റെ രാത്രിയോളങ്ങളിലൂടെ വഞ്ചിതുഴഞ്ഞ് വന്നാണ് അജ്മൽ കസബും കൂട്ടാളികളും മുംബൈയുടെ നടുത്തളത്തിൽ രക്തരൂക്ഷിതമായ ആക്രമണം അഴിച്ചുവിട്ടത്. ഗേറ്റ് വേ ഒവ് ഇന്ത്യയുടെ പിറകിൽ ചുമന്ന താഴികക്കുടങ്ങളുമായി നിൽക്കുന്ന താജ് ഹോട്ടലിന്റെ വിവിധഭാഗങ്ങളിൽ തീകത്തിപ്പടരുന്ന കാഴ്ച അന്ന് തത്സമയം വിഹ്വലതയോടേ കണ്ടിരുന്നത് മറന്നിട്ടില്ല. 2008 നവംബർ 26 രാത്രിമുതൽ 29 വരെ നീണ്ടുപോയ ആ ഭീകരാക്രമണത്തിൽ 164 പേരാണ് നിർദ്ദയം വധിക്കപ്പെട്ടത്.

ഗേറ്റ് വേ ഒവ് ഇന്ത്യ - ബോട്ടിൽ നിന്ന് കാണുമ്പോൾ. പിറകിൽ താജ് ഹോട്ടൽ
ഇപ്പോൾ ഞങ്ങൾ കടന്നുപോകുന്ന ഈ ഉൾക്കടൽ പ്രദേശത്തിലൂടെയാണ് അജ്മൽ കസബും സംഘവും ആ കാണുന്ന തീരത്ത് എത്തിയത്. ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക തലസ്ഥാനമായ മുംബൈയുടെ അതിപ്രധാനമായ ഒരു ഉൾക്കടൽ തീരത്ത് ആർക്കും അങ്ങനെ ബോട്ടോടിച്ച് വന്നുകയറാൻ സാധിക്കുന്നതെങ്ങനെയെന്ന് അക്കാലത്ത് ഞാൻ ആശ്ചര്യപ്പെട്ടിരുന്നു. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ഇവിടെ നിൽക്കുബോൾ ആ സംശയം മാറിക്കിട്ടി. പുറംകടലിലേക്കുള്ള വാതായനമായ വിശാലമായ അഴിമുഖത്തും ഉൾക്കടലിലുമൊക്കെ പരദശം ബോട്ടുകളും കപ്പലുകളും തലങ്ങും വിലങ്ങും ഓടിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അതിനിടയിൽ നിന്നും ഒരു ബോട്ടിനെ ആർക്കെങ്കിലും വേർതിരിച്ച് ശ്രദ്ധിക്കാൻ സാധിക്കുക, അതും രാത്രിയിൽ, വളരെ ശ്രമകരമായിരിക്കും എന്നുതന്നെ തോന്നും.

അതുതന്നെയാവും മുംബൈ എന്ന വലിയ നഗരത്തിന്റെ പ്രത്യേകതയെന്ന്, അനേകം ജലനൗകകൾ, അനേകം ലക്ഷ്യങ്ങളുമായി, തോന്നുംപടിയൊക്കെ പാഞ്ഞുപോകുന്ന ഈ ഉൾക്കടലിന്റെ നടുവിൽ നിന്ന്, അകലെ നീണ്ടുപോകുന്ന തീരഭാഗത്തെ വൈവിധ്യമാർന്ന എടുപ്പുകൾ നോക്കിനിൽക്കുമ്പോൾ തോന്നി. മുംബൈ ആരെയും ശ്രദ്ധിക്കുന്നില്ല! ഭീകരവാദിയും അഹിംസാവാദിയും, പണ്ഡിതനും പാമരനും, സമ്പന്നനും ദരിദ്രനും ആരാലും ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടാതെ ഇതുവഴി കടന്നുപോകുന്നു. മുംബൈ എല്ലാവർക്കും അവരവർക്കാവശ്യമായ സ്‌പേസ് നൽകുന്നു. അങ്ങനെ 'മഹാനഗരം' എന്ന ഏകകമായി അത് പരിണമിക്കുന്നു.

ഉൾക്കടലിൽ അസംഖ്യം ജലനൗകകൾ...
ഈ ഉൾക്കടലാണ് മുംബൈ എന്ന വലിയ പട്ടണത്തെ ഉണ്ടാക്കിയത്. രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും അഭികാമ്യമായ, പ്രകൃതിജന്യമായ തുറമുഖമാണിത്. പുറംകടലിൽ നിന്നും നൗകകളെ യാതൊരു ചാഞ്ചാട്ടവുമില്ലാതെ തുഴഞ്ഞുകൊണ്ടുവന്ന് കയറ്റാം ഇവിടെ. പുറംകടലും ഉൾക്കടലും തമ്മിലുള്ള വിഭജനം അറിയുകകൂടിയില്ല. ഉൾക്കടലിലേയ്ക്ക് പ്രവേശിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ, കപ്പലുകൾക്കും ചെറുബോട്ടുകൾക്കും കരയടുപ്പിക്കാൻ പാകത്തിന് അനേകം തീരങ്ങളും മുനമ്പുകളും തുരുത്തുകളും ചാലുകളും. യന്ത്രവേധയാനപാത്രങ്ങൾ ഇല്ലാതിരുന്ന കാലത്ത് ഇവിടം സമുദ്രസഞ്ചാരികളുടെ ഇഷ്ടദേശമായതിൽ ആശ്ചര്യമില്ല. കപ്പലുകളെത്തുന്നിടമാണ് എന്നും മഹാനഗരങ്ങൾക്ക് പ്രഭവമാവുന്ന പ്രദേശം. കപ്പലുകളിൽ ചരക്കുകൾ മാത്രമല്ല വിനിമയം ചെയ്യപ്പെടുന്നത്, സംസ്‌കാരങ്ങൾ കൂടിയാണല്ലോ...

കൊച്ചി തുറമുഖവുമായി മുംബൈയെ താരതമ്യം ചെയ്യാൻ പറ്റില്ല. ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി തുലോം വ്യത്യസ്തമാണ് രണ്ടിടങ്ങളും. കൊച്ചിയിൽ അഴിമുഖത്തിന്റെ ചെറുവിസ്തൃതിയിലൂടെ കപ്പലുകൾ വേമ്പനാട് കായലിലേയ്ക്ക് കടക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. ഇവിടെ കപ്പലുകൾ കരയിലേയ്ക്ക് അടുക്കുന്നത്, കടലിന്റെ തന്നെ ഭാഗമായ, ഭൂമിയിലേയ്ക്ക് അതിവിശാലമായി കയറിക്കിടക്കുന്ന ഉൾക്കടൽ ജലവിതാനത്തിലൂടെയാണ്. ബോട്ടിന്റെ മുകൾനിലയിൽ, പുറംകടലിലേയ്ക്ക് തുറക്കുന്ന ജലവാതായനമെവിടെ എന്നുനോക്കി നിരാശപ്പെട്ടു നിൽക്കുമ്പോൾ എനിക്കാ വ്യത്യാസം നന്നായി മനസ്സിലായി.

രക്ഷാദൗത്യത്തിനുള്ള ബോട്ട്...
ശദാബ്ദങ്ങൾക്ക് മുൻപ് കടലകലങ്ങളിൽ നിന്നും ചരക്കുകൾ കയറ്റിവന്നിരുന്ന, വിദൂരദേശങ്ങളിലേയ്ക്ക് ചരക്കുകൾ കയറ്റിപ്പോകാൻ വന്നിരുന്ന പായ്ക്കപ്പലുകളുടെ ചെറുകൂട്ടങ്ങളെ സ്വീകരിക്കുന്ന തുറമുഖം എന്ന ഏകമാനതയിൽ ഒതുങ്ങുന്നതല്ല ഇന്ന് മുംബൈ ഉൾക്കടലും അതിന്റെ വിശാലമായ തീരങ്ങളും. കാഴ്ചയിൽ സങ്കീർണമായി തോന്നുന്ന ഒരുപാട് കൂറ്റൻ കപ്പലുകളെ ജലോപരിതലത്തിൽ കാണാം. കണ്ടൈനറുകളുടെ സഞ്ചയം അടുക്കിവച്ചുപോകുന്ന സാധാരണ ചരക്കുകപ്പലിനേയും കണ്ടുപരിചയിച്ചിട്ടുള്ള എണ്ണക്കപ്പലിനേയും തിരിച്ചറിയാനാവും. എന്നാൽ അതിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായ, സവിശേഷ രൂപമുള്ള മറ്റനേകം ലോഹനൗകകളും ഉൾക്കടലിന്റെ കായൽസമാന ജലപ്പരപ്പിലൂടെ പുറംകടലിന്റെ വിശാലതതേടി തുഴയുന്നത് കാണാനാവുമായിരുന്നു. കാറും കോളും ഒഴിഞ്ഞുപോയ, കടൽക്കൊള്ളക്കാരുടെ നോട്ടമെത്താത്ത സമുദ്രപാതകളിലൂടെ അവയെല്ലാം ലക്ഷ്യ തുറമുഖങ്ങളിലെത്തട്ടേ എന്ന ആശംസ കടൽക്കാറ്റിന്റെ ഉപ്പുനനവിലേയ്ക്ക് പ്രാർത്ഥനാപൂർവ്വം തിരുകിവിട്ടൂ...

ഉൾക്കടലിനെക്കാളും പതിന്മടങ്ങ് സങ്കീർണ്ണമാണ് അതിന്റെ തീരം. കടൽ കയറിയും ഇറങ്ങിയും കിടക്കുന്ന കിലോമീറ്ററുകൾ നീളുന്ന തീരത്ത് മുഴുവനും വ്യവസായശാലകളും അനുബന്ധമായ തുറമുഖങ്ങളുമാണ്. പ്രധാനപ്പെട്ട ചരക്ക് തുറമുഖമായ ജവാഹർലാൽ നെഹ്‌റു പോർട്ട് ട്രസ്റ്റ് അപ്പോളബന്ദറിന്റെ മറുകരയിലാണ് - നവിമുംബയിൽ. അപ്പോളോബന്ദറിൽ നിന്നും ബോട്ടിൽ കയറി ഉൾക്കടലിനു കുറുകേ രണ്ടുമണിക്കൂറിലധികം സഞ്ചരിച്ചാൽ മാത്രമേ ഈ പോർട്ടിൽ എത്താൻ സാധികയുള്ളൂ. ഉൾക്കടൽ തീരത്തിന്റെ വിസ്തൃതി എത്രയുണ്ടെന്ന് അതിൽ നിന്നുതന്നെ മനസ്സിലാക്കാനാവും.

ട്രോംബെയിലെ ഭാഭാ ആറ്റോമിക് റിസേർച്ച് സെന്റർ ഈ തീരത്താണ്. അതുകൂടാതെ ഓ. എൻ. ജി. സിയുടെയും അനുബന്ധ സ്ഥാപനങ്ങളുടെയും എണ്ണശേഖരണ യൂണിറ്റുകളും അതിനാവശ്യമായ തുറമുഖ സജ്ജീകരണങ്ങളും. ബുച്ചർ ഐലൻഡ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന, ഉൾക്കടലിലെ  ഒരു ചെറുദ്വീപ്, എണ്ണക്കപ്പലുകൾ അടുക്കാൻ മാത്രമായുള്ള തുറമുഖമായി പരിണമിച്ചിരിക്കുന്നു...

മുംബൈ ഇന്ത്യയുടെ വാണിജ്യതലസ്ഥാനമാണെങ്കിൽ മുംബൈയുടെ വാണിജ്യഹൃദയമാണ് ഈ ഉൾക്കടലും അതിന്റെ തീരവും...!

ഉൾക്കടൽത്തീരം - ട്രോംബേ
ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു പോർട്ട് ട്രസ്റ്റിന്റെ തുറമുഖത്തു നിന്നും അധികം ദൂരത്തായല്ല എലെഫെന്റാ ദ്വീപിന്റെ സ്ഥാനം. എന്നാൽ ഇവിടേയ്ക്ക് ബോട്ടുകൾ യാത്രതുടങ്ങുന്നത് അപ്പോളോബന്തറിൽ നിന്നാണ്. മുംബൈ ഉൾക്കടലിന്റെ വൈവിധ്യമാർന്ന സ്വഭാവവിശേഷങ്ങളുടെ പാർശ്വകാഴ്ചകളിലൂടെ ഒന്നര മണിക്കൂറിലധികം നീളുന്ന ജലയാത്ര. ഈ യാത്രാസമയം ഒട്ടും വിരസമാവില്ല. ബഹുലമായ ഉൾക്കടൽ ദൃശ്യങ്ങൾ. കടൽധൂളികളുടെ സുതാര്യതിരശ്ശീലയ്ക്കപ്പുറം തെളിയുന്ന തീരത്തെ നാഗരികകാഴ്ചകളുടെ സവിശേഷതകൾ...

ഇത്തരം വ്യതിരിക്തമായ കാഴ്ചകൾ കണ്ടുകൊണ്ട്, പ്രാദേശികമായ വിദൂരചരിത്രത്തിന്റെ മറ്റൊരു ഭൂമികയായ എലെഫെന്റാ ദ്വീപിലേയ്ക്ക് എത്തുന്നതും പ്രതീക്ഷിച്ച്, ബോട്ടിന്റെ മുകൾനിലയിൽ, പടിഞ്ഞാറു നിന്നും വീശുന്ന കാറ്റേറ്റ്, ഞങ്ങൾ നിന്നു...

- തുടരും - 

2017, ജൂൺ 1, വ്യാഴാഴ്‌ച

ഭാദ്രപാദത്തിൽ, മറാത്തയെ തൊട്ടുതൊട്ട്... - മൂന്ന്

ഒരു അമേരിക്കൻ സംരംഭം കൂടി ലോകത്തിന്റെ മുഖ്യധാരയിലെ അഭിഭാജ്യ ഘടകമാകുന്നു എന്നുവേണം 'ഊബർ ക്യാബു'കളുടെ പ്രചാരത്തിൽ നിന്നും മനസ്സിലാക്കാൻ. ഇന്ന് ഊബർ മാത്രമല്ല, ഇതേ ആശയം കടമെടുത്ത് ഇന്ത്യയിൽ 'ഒല ക്യാബ്‌സ്' എന്ന കമ്പനിയും ഈ മേഖലയിൽ സജീവമാവുകയാണ്. ഈ മുംബൈ യാത്രയിലാണ് ഇത്തരം ടാക്സികാറുകളെ വളരെയധികം പ്രയോജനപ്പെടുത്താനുള്ള അവസരം വന്നത്. ഇത്രയും സൗകര്യപ്രദവും, വളരെ വിലക്കുറവുമുള്ള ഈ സംവിധാനം നഗരങ്ങളിൽ മാത്രമല്ല ഗ്രാമങ്ങളിലേയ്ക്കും വ്യാപിക്കാൻ അധിക കാലതാമസമുണ്ടാവും എന്നു തോന്നുന്നില്ല.

കേരളത്തിലായിരിക്കുമ്പോൾ കൂടുതലും സ്വന്തമായി വണ്ടിയോടിച്ച്  യാത്രചെയ്യുകയാണ് പതിവ്. അതിനാൽ ഇവയുടെ ഉപയുക്തത നേരിട്ട് പരീക്ഷിച്ചറിയാൻ ഇതുവരെ സാധിച്ചിട്ടില്ല. എങ്കിലും, അവരുടെ സ്ഥിരം ഡ്രൈവറായ ഞാനില്ലാതെ, ഭാര്യയും മക്കളും തിരുവനന്തപുരത്തും എറണാകുളത്തും ഉള്ളപ്പോൾ, യാത്രകൾക്ക് ആശ്രയിക്കുന്നത് ഈ കാറുകളെയാണ്. ആദ്യമൊക്കെ പരമ്പരാഗത ടാക്സിക്കാരുടെ ഇടയിൽനിന്നും രൂക്ഷമായ എതിർപ്പ് ഈ പുതുതലമുറ ടാക്സികൾക്ക് നേരെ ഉണ്ടായിരുന്നു എന്ന വാർത്തകൾ കേട്ടിരുന്നു. എന്നാൽ ഈ സംവിധാനത്തിന്റെ ഉപയുക്തതയുടെ അനിവാര്യതകൊണ്ടുതന്നെ ആ എതിർപ്പുകളെ മറികടന്ന് ഇത് കേരളത്തിലും മുംബയിലെപ്പോലെ വിജയിക്കും എന്നുതന്നെയാണ് തോന്നുന്നത്.

ഇടതുപാക്ഷികതയുടെ രൂഢമൂലത്വം കൊണ്ടാവും ഏതൊരു പുതിയ സംരംഭവും തുടക്കത്തിൽ തൊഴിലാളി വിരുദ്ധവും മുതലാളിത്ത മുതലെടുപ്പുമായി കരുതി നമ്മൾ വിമുഖരായി നിൽക്കാറുണ്ട്. സമകാലചരിത്രത്തിൽ അതിന് തെളിവുകളുണ്ട്. പക്ഷേ അത് സമൂഹത്തിന്റെ വലിയ വീഴ്ചയായി കാണേണ്ട കാര്യമുണ്ടാവില്ല. പരിഷ്കൃതിയിലേയ്ക്കുള്ള ഓരോ മാറ്റത്തിലും അന്തർലീനമായിരിക്കുന്ന സംഘർഷനിർഭരമായ സാമൂഹ്യപരീക്ഷണത്തിന്റെ ഘട്ടമായി അത്തരം എതിർപ്പുകളെ കരുതിയാൽ മതിയാവും. പരാജയപ്പെടുന്നവ നമുക്ക് ഉചിതമായവ അല്ലെന്നും, തുടരുന്നവ നമുക്ക് ആവശ്യം വേണ്ടതും എന്ന നിലയിലുള്ള ഒരു സമവാക്യമാവും നല്ലത്.

ഒരു 'ഒല ക്യാബി'ൽ മുംബൈയിലെ സഞ്ജയ് ഗാന്ധി ദേശീയോദ്യാനത്തിന്റെ മുന്നിൽ വന്നിറങ്ങിയപ്പോൾ പാഠഭേദമുള്ള ഈ വിഷയം ആമുഖമായി ഓർത്തു എന്നുമാത്രം...

സഞ്ജയ് ഗാന്ധി ദേശീയോദ്യാനം
മുംബൈ ഒരു മഹാനഗരമാണ്! - ഈ പ്രയോഗം നമ്മൾ പതിനായിരത്തിയെട്ട് തവണ കേട്ടുകഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ മുംബൈയുടെ പല ഭാഗങ്ങളും വളരെ ഹരിതാഭമാണെന്ന് ഇവിടെയെത്തുന്നതുവരെ എനിക്കറിയുമായിരുന്നില്ല. ഈ നഗരം വളർന്നുവന്നിരിക്കുന്നത് സമ്പുഷ്ടവും സങ്കീർണവുമായ പച്ചഭൂപ്രകൃതിയിലാണ്. ഡൽഹിയെപ്പോലെ ഊഷരമായ സമതലത്തിൽ കെട്ടിപ്പൊക്കിയ നഗരമല്ല മുംബൈ.

മുംബൈയുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനമായ ഭൂസവിശേഷത ഉൾക്കടലാണ്. ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ നാഗരിക വളർച്ചയ്ക്ക് തുടക്കമായതും ഈ ഉൾക്കടൽ തീർത്ത പ്രകൃതിജന്യമായ വിശാലതുറമുഖത്തിന്റെ ഉപസ്ഥിതിയാലാണ്. പശ്ചിമഘട്ടം ഈ മേഖലയിൽ വിന്യസിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത് കടലിൽ നിന്നും അധികം ദൂരെയായല്ലാതെയുള്ള ചിതറിയ മലനിരകളാലാണ്. അവയിൽ നിന്നും ഉത്ഭവിക്കുന്ന, താരതമ്യേന വലിപ്പമുള്ള മൂന്നുനാല് നദികളെങ്കിലും മുംബൈ ഉൾക്കടലിൽ വന്നുചേരുന്നുണ്ട്. അംബയും പത്തൽഗംഗയും ഉൽഹാസുമൊക്കെ ആ നദികളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. ഇവയെക്കുറിച്ചൊന്നും ഇതുവരെ കേട്ടിരുന്നില്ല എന്നതിനാൽ, തികച്ചും വൃക്ഷരഹിതമായ ഒരു നഗരമായാണ് മുംബൈ എന്റെ സങ്കല്പചിത്രത്തിൽ  വരയപ്പെട്ടിരുന്നത്.

എന്നാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ മുംബൈ അങ്ങനെയല്ല. ഉൾക്കടലും മലനിരകളും നദികളും ഒക്കെക്കൂടി ഉണ്ടാക്കിയെടുത്തിരിക്കുന്ന ട്രോപ്പിക്കൽ കാലാവസ്ഥയുടെ ഹരിതഭൂമിയിൽ ഉയർന്ന നഗരമാണ് മുംബൈ. പട്ടണം എത്രയൊക്കെ വളർന്നാലും, അതിന്റെ മുക്കിനേയും മൂലയേയും ഇലച്ചാർത്തുകളാൽ, പ്രകൃതി ആവുംവിധം പച്ചചാലിക്കുന്ന ഒരിടംകൂടിയാണ് മുംബൈ.

മഹാനഗരത്തിൽ തന്നെയുള്ള സഞ്ജയ് ഗാന്ധി ദേശീയോദ്യാനം ഇതിനുള്ള ഏറ്റവും മൂർത്തമായ നിദർശനവും.

ദേശീയോദ്യാനത്തിലെ അടിക്കാടുകളുടെ പുഷ്പമേളം...
ഞങ്ങൾ ഒരുപാട് കാനനയാത്രകൾ നടത്തിയിട്ടില്ല. ആഴത്തിലുള്ള കാടനുഭവങ്ങളുമില്ല. തെക്കേയിന്ത്യയിലെ ചില കാടുകൾക്കുള്ളിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന പൊതുപാതയെ ചില അവസരങ്ങളിൽ ഉപയുക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട് എന്നുമാത്രം. ബന്ദിപ്പൂരിലൂടെയും മുതുമലയിലൂടെയും കടന്നുപോയിട്ടുണ്ട്. വീരപ്പന്റെ താവളമായിരുന്ന സത്യമംഗലം കാട്ടിലൂടെ, അയാളുടെ മരണശേഷം സംഭരിച്ച ധൈര്യത്തിൽ, സഞ്ചരിച്ചിട്ടുണ്ട്. എങ്കിലും ഒരു വന്യജീവി സങ്കേതത്തിൽ, അവിടം കാണാനായി യാത്രചെയ്തത് ആദ്യമായി മുത്തങ്ങയിലാണ്. പിന്നീട് ഗവിയിൽ താമസിച്ച് പെരിയാർ കടുവാസങ്കേതത്തിന്റെ കാട്ടിലേക്ക് നടത്തിയ ചെറുകിട ട്രെക്കിങ്ങുകളും ഓർമ്മവരുന്നു.

കാടിനെ വല്ലാതെ അനുഭവിപ്പിച്ചത് മഴയാണ്. ഒരിക്കൽ നിലബൂരിൽ നിന്നും ഗൂഡല്ലൂരിലേയ്ക്ക് നാടുകാണിച്ചുരം വണ്ടിയോടിച്ചു കയറുമ്പോൾ പെരുമഴ ഞങ്ങളെ മൂടി. തൊട്ടുമുന്നിൽ പോലും കാണാനാവാത്ത രീതിയിൽ മഴയും കാടും കൂടി ഞങ്ങളെ പൊതിഞ്ഞുകളഞ്ഞ വിജനയാത്ര. നേർത്ത ഭയമുളവാക്കിയ, എന്നാൽ അവാച്യമായ അനുഭവം സമ്മാനിച്ച ഒരു മഴക്കാടനുഭവമായിരുന്നു അത്.

മറ്റൊരിക്കൽ കല്ലാറിൽ നിന്നും മീൻമുട്ടി വെള്ളച്ചാട്ടത്തിലേയ്ക് നടക്കുമ്പോൾ ഒരല്പനേരത്തേയ്ക്ക് ഇടവപ്പാതി കോരിച്ചൊരിഞ്ഞു. മഴക്കാടിന്റെ നിബിഢതയിൽ ഒരു പാറവിടവിൽ കയറിയിരുന്ന്, മഴധൂളികളേറ്റ്, കാടും മഴയും തീർക്കുന്ന പ്രാകൃത്യമായ ഏതൊക്കെയോ ഉന്മാദാനുഭൂതികളിൽ ആമഗ്നനായതും ഓർമ്മവരുന്നു...

എങ്കിലും മുംബൈ നഗരത്തിൽ കാടുണ്ടാവും എന്ന് കരുതിയിരുന്നില്ല...

കാട്ടിൽ നിന്നും നഗരം കാണുമ്പോൾ... 
എത്രപേർക്ക് അറിയുമെന്നറിയില്ല, നമ്മുടെ കൊച്ചി പട്ടണമധ്യത്തിലും, തീരെ ചെറുതെങ്കിലും, ഒരു സംരക്ഷിത വനമേഖലയുണ്ട് - മംഗളവനം! അത് ഒരു പക്ഷിസങ്കേതമാണ്. നഗരവികസനം, ഏതാണ്ട് പൂർണ്ണമായിത്തന്നെ നശിപ്പിച്ചുകളഞ്ഞ ഒരു ജൈവപ്രദേശമാണത്. ഇന്നിപ്പോൾ ഏതാണ്ട് കാൽ ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ ചുറ്റളവിൽ മാത്രമേ ആ തുരുത്ത് ബാക്കിയുള്ളൂ. ഹൈക്കോർട്ടിന്റെ ഒരു വശത്തുള്ള ആ പ്രദേശം കൊച്ചികായലിലേയ്ക്കും തുടർന്ന് കടലിലേയ്ക്കും തുറന്നിരിക്കുന്ന, ചതുപ്പും കണ്ടൽകാടുകളും മറ്റു വൃക്ഷങ്ങളും ഒക്കെയാൽ സമ്പുഷ്ടമായിരുന്നു ഒരിക്കൽ. അഴിമുഖങ്ങളോട് ചേർന്നുള്ള ചതുപ്പും വനവും അത്യധികം പ്രാധാന്യമുള്ള ജൈവമേഖലയാണ്. ദേശാടപക്ഷികളുടെ അയനമോഹങ്ങളെ തളിർപ്പിക്കുന്ന ആരണ്യങ്ങളാണവ.

കൊച്ചി വികസിച്ചപ്പോൾ മംഗളവനം ചുരുങ്ങി. ഇന്ന് മംഗളവനത്തിനും കായലിനും ഇടയ്ക്കുള്ള ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം പടുകൂറ്റൻ ഫ്‌ളാറ്റ് സമുച്ചയങ്ങളും മറ്റ് കെട്ടിടങ്ങളും വന്നുകഴിഞ്ഞു. ഗോശ്രീപാലം ഈ ഭാഗത്തെ ശബ്ദമുഖരിതമാക്കി. ഒരിക്കൽ ദേശാടനക്കിളികൾ പറന്നിരുന്ന ആകാശത്ത്, ഫ്‌ളാറ്റിന്റെ ജാലകത്തിലൂടെ കായൽ നോക്കിയിരിക്കുന്നു മനുഷ്യനെ കാണാം. ഏതോ മുൻജന്മകാമനകളാൽ, ദേശങ്ങളും കടലുകളും കാലാവസ്ഥകളും താണ്ടി മംഗളവനം തേടിയെത്തുന്ന കിളികൾ, തങ്ങൾക്കു മുന്നിൽ വഴിമറച്ചു നിൽക്കുന്ന കോൺക്രീറ്റ് എടുപ്പുകളുടെ സങ്കീർണ്ണതയിൽ പരിഭ്രമിച്ച്, ദിക്കുതെറ്റി എവിടേയ്‌ക്കൊക്കെയോ വിഷാദത്തോടെ പറന്നുമറയുന്നു...

ഇത്തരം ഇടങ്ങളിൽ പതിവായി കാണുന്ന ആൾ...
ഇതിന് അനുസാരിയായി കുറിക്കട്ടെ; സഞ്ജയ് ഗാന്ധി ദേശീയോദ്യാനത്തിന്  മുന്നിൽ ചെന്നിറങ്ങിയപ്പോഴും നിരാശാജനകമായ അനുഭവമാണ് ഉണ്ടായത്. ആകെക്കൂടി ഒരു കാർണിവൽ വളപ്പിലേയ്ക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നതു മാതിരിയുള്ള സംവിധാനങ്ങൾ. സംരക്ഷിത വനമേഖലയിലെ കാട് കാണാനെത്തിയവർ ആയിരുന്നില്ല അവിടെയുണ്ടായിരുന്നത്, വർണ്ണവസ്ത്രവിഭൂഷിതരായി പൂരം കാണാനെത്തിയ ജനതതി. സ്വകാര്യവാഹനങ്ങൾക്കും ടിക്കറ്റെടുത്ത് അകത്തേയ്ക്ക് കയറാം. ആകെക്കൂടിയൊരു ജഗപൊക...!

ഇവിടെ, ഈ കവാടത്തിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ തിരുവനന്തപുരത്തെ മ്യൂസിയം വളപ്പിലോ മറ്റോ എത്തിയ ഒരു പ്രതീതിയാണ് ഉണ്ടാവുക. മുത്തങ്ങയിലെയോ ഗവിയിലെയോ പോലെ ഒരു ജീപ്പിൽ കയറി വനയാത്രയ്ക്ക് പോകാനാവും എന്നുകരുതി വന്ന ഞങ്ങൾ നിരാശരായി.

ഇതിനുള്ളിൽ അഞ്ച് ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ വലിപ്പത്തിൽ വരുന്ന ഒരുഭാഗം വിനോദകേളികൾക്കുള്ള മേഖലയാക്കി മാറ്റിയിട്ടുണ്ട്. ചെറിയ മൃഗശാലയും, തടാകത്തിലൂടെയുള്ള ബോട്ടുയാത്രയും ഒക്കെയായി സായാഹ്‌നകാലത്തെ നേരമ്പോക്കിനുള്ള ഒരിടം.

ഗണേശോത്സവത്തിന്റെ ഈ ദിവസങ്ങളിൽ അവിടേക്കുള്ള വർണ്ണജനപ്രവാഹം, അതിനാൽ തന്നെ ന്യായീകരിക്കത്തക്കതും!

പക്ഷെ യാതൊരു കാരണവശാലും ഇതിനെ മംഗളവനവുമായി താരതമ്യം ചെയ്യരുത്. ഏതാണ്ട് നൂറ് ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ വലിപ്പത്തിൽ കിടക്കുന്ന ഒരു വനപ്രദേശമാണിത്.

ദേശീയോദ്യാനത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന പാത...
സന്ദർശകർക്കുള്ള ഇടപാടുകൾ എങ്ങനെയാണെന്ന് അറിയുമായിരുന്നില്ലെങ്കിലും ഇവിടേയ്ക്ക് വരാൻ തീരുമാനിച്ചപ്പോൾ രണ്ടു കാര്യങ്ങളാണ് ഉദ്ദേശിച്ചിരുന്നത്: ഒന്ന്, വനയാത്ര. മറ്റൊന്ന് വനത്തിനുള്ളിലെവിടെയോ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന കൻഹേരി ഗുഹകൾ (Kanheri Caves) കാണുക. വനയാത്രയുടെ ഇടയ്ക്ക് ഗുഹാസന്ദർശനം എന്ന നിലയ്ക്കായിരിക്കാം ഇവിടുത്തെ സജ്ജീകരണം എന്നായിരുന്നു കരുതിയിരുന്നത്. എന്നാൽ ആ വിചാരമൊക്കെ അപ്പാടെ തെറ്റിപ്പോയി.

ഇവിടെ ചെയ്യാൻ രണ്ടു കാര്യങ്ങളാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. ഒന്ന് മുകളിൽ സൂചിപ്പിച്ച വിനോദങ്ങളിലേയ്ക്ക് പോവുക. അല്ലെങ്കിൽ കൻഹേരി ഗുഹയിലേക്ക് പോവുക. ആദ്യത്തെ സംഗതി ഞങ്ങളുടെ അജണ്ടയിൽ ഇല്ലാതിരുന്നതിനാലും അതിൽ താല്പര്യമില്ലാത്തതിനാലും നേരെ ഗുഹാസമുച്ചയമുള്ള ഭാഗത്തേയ്ക്ക് പോകാം എന്ന് തീരുമാനിച്ചു. ഏതാണ്ട് ഏഴെട്ട് കിലോമീറ്റർ ഉള്ളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഗുഹകളിലേക്കുള്ള യാത്ര എന്തായാലും കാടിനുള്ളിലൂടെയല്ലേ സാധിക്കൂ എന്നതും ഒരാശ്വസമായി കരുതി.

എന്നാൽ കൻഹേരിയിലേക്ക് പോകാനുള്ള വാഹനം കണ്ടപ്പോൾ പന്തികേട് തോന്നി - ഒരു പഴയ മിനിബസ്. യാത്ര തുടങ്ങിയപ്പോൾ കാര്യങ്ങൾ കൂടുതൽ വ്യക്തമായി. ചീട്ടെടുത്ത് അകത്തു പ്രവേശിച്ച വണ്ടികൾ മുഴുവൻ പോകുന്നത് ഗുഹാപ്രദേശത്തേയ്ക്കാണ്. റോഡിലാകമാനം ഒരിടത്തരം വഴിയുടെ വാഹനബാഹുല്യം. വഴിയോരത്ത് വണ്ടികൾ ഒതുക്കി ഒറ്റയ്ക്കും കൂട്ടമായും നിൽക്കുന്ന മനുഷ്യർ.  ഇതെന്തുതരം ദേശീയോദ്യാനം? കാടിന്റെ ഇത്രയും ഉള്ളിലേയ്ക്ക് സ്വകാര്യവാഹനങ്ങൾ അനുവദിച്ചിരിക്കുന്നത് സംരക്ഷിത വനമേഖലയുടെ ഉദ്ദേശ്യലക്ഷ്യങ്ങളെ അപകടപ്പെടുത്തുന്ന അസംബന്ധമാണ്.

കൻഹേരി ഗുഹയിലേയ്ക്കുള്ള പടവുകൾ...
ഗുഹയ്ക്ക് മുന്നിലെ പാർക്കിങ്ങിലും മറ്റും ഉത്‌സവത്തിന്റെ മേളം. യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇത് ഗണേശോൽസവത്തിന്റെ കാലമാണ്. അതുകൊണ്ടു തന്നെ ഈ തിരക്ക് അതിന്റെ കൂടിയാവും എന്ന് കരുതാം. മറ്റുള്ള അവസരങ്ങളിൽ ഇത്രയും തിരക്ക് കാണില്ലായിരിക്കാം.

അവിടെ നിന്നും ഏതാനും പടവുകൾ കയറി വേണം ഗുഹാപ്രദേശത്തേയ്‌ക്കെത്താൻ. പടികൾ കയറിയെത്തുന്നത്, ഇതുവരെ മനസ്സിനെ നിരാശപ്പെടുത്തികൊണ്ടിരുന്ന പ്രതിലോമമായ കാഴ്ചകളെയും ചിന്തകളെയും മുഴുവനായും കുടഞ്ഞുകളയാൻ പര്യാപ്തമായ, വിശാലമായി കിടക്കുന്ന പൗരാണികമായ ചരിത്രഭൂമിയുടെ സമകാല ശേഷപത്രങ്ങളിലേക്കാണ്. സഞ്ജയ് ഗാന്ധി ദേശീയോദ്യാനവും അതിന്റെ പച്ചവിചാരങ്ങളും ബോധത്തിൽ നിന്നും ഒഴിഞ്ഞുപോയി. ഇത്, ആ വനഭൂമിക്ക് നടുവിലുള്ള മറ്റൊരു ലോകമാണ്. വർണ്ണചേലചുറ്റി ഉറക്കെ സംസാരിച്ച് അലോസരമുണ്ടാക്കുന്ന ആളുകളെ പ്രജ്ഞയിൽ നിന്നും കാഴ്ച്ചയിൽ നിന്നും പതുക്കെ മായിച്ചുകളഞ്ഞാൽ ഒരു സമയസഞ്ചാരിയായി ഇവിടെ നിൽക്കാം. അജ്ഞാതമായ ഏതോ വിദൂരഭൂതകാലത്തിന്റെ പ്രാക്തനമായ ഇടവഴികളിലൂടെ നടക്കാം...

കൻഹേരി ഗുഹ - ഒരു ഭാഗം
ഇന്ത്യയിലെ ബൗദ്ധസംസ്കൃതിയുടെ ചരിത്രശേഷിപ്പുകളായ ഗുഹാസമുച്ചങ്ങൾ ഇതിനുമുൻപ് അധികം കണ്ടിട്ടില്ല (ശ്രീലങ്കയാത്രയിൽ അവിടുത്തെ ബുദ്ധമതപ്രാമുഖ്യമുള്ള ചില പുരാതനഗുഹകൾ സന്ദർശിച്ചിരുന്നു). അതിനുള്ള പ്രധാനകാരണം ദക്ഷിണേന്ത്യയ്ക്ക് പുറത്ത് ഞങ്ങൾ കൂടുതൽ സഞ്ചരിച്ചിട്ടില്ല എന്നതാണ്. ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ബൗദ്ധകാലത്തിന്റെ വ്യാപ്തിയും സജീവതയും എന്നും സംശയത്തിന്റെ നിഴലിലായിരുന്നു. അത്തരം ചരിത്രനിഗമനങ്ങളിലേയ്ക്ക് നിശിതമായി എത്തിച്ചേരാൻ സാധിക്കുന്ന പുരാവസ്തുപ്രദേശങ്ങൾ വേണ്ടരീതിൽ ഇവിടങ്ങളിൽ നിന്നും കണ്ടെടുക്കാനായിട്ടില്ല എന്ന വസ്തുതയുണ്ട്. എന്നാൽ ഇതിന് വിപരീതമായി ജൈനമതസംബന്ധിയായ ഏറെ ചരിത്രപ്രദേശങ്ങൾ ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ ഉണ്ടുതാനും. ബുദ്ധമതത്തിന്റെ ആലയങ്ങളെ സ്വന്തം അസ്തിത്വത്തിലേയ്ക്ക് സ്വാംശീകരിച്ചുകൊണ്ട്, അങ്ങനെ ആ മതത്തിന്റെ വസ്തുപ്രതിരൂപങ്ങളെ നിശ്ശേഷം ഇല്ലാതാക്കിക്കൊണ്ടാണ് ഹിന്ദുമതം ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ വ്യാപനം നടത്തിയത് എന്ന വാദവും നിലനിൽക്കുന്നു.

ഇടയ്‌ക്കൽ ഗുഹയുടെ കാര്യമെടുത്താൽ, അവിടുത്തെ കൊത്തുപണിയിൽ കാണുന്ന ചില പിൽക്കാല ലിപികൾ ബുദ്ധസ്പർശമുള്ളതാണെന്ന് കേസരിയുടെ ഒരു ലേഖനത്തിൽ വായിച്ചിട്ടുണ്ട് (വയനാടിന്റെ ചരിത്രം സമഗ്രമായി പകർത്തിയിട്ടുള്ള ഓ. കെ. ജോണിയുടെ പുസ്തകങ്ങൾ ഇതുവരെ വായിക്കാനായിട്ടില്ല). എങ്കിൽ തന്നെയും, അവിടുത്തെ കൊത്തുചിത്രങ്ങൾ അധികവും നവീനശിലായുഗ കാലത്തുനിന്നുള്ളതാണെന്ന് ഏറെക്കൂറെ ഉറപ്പിച്ചിട്ടുള്ളതിനാൽ, ആ ഗുഹയ്ക്ക് ബൗദ്ധപാരമ്പര്യത്തിന്റെ പരിവേഷം കൊടുക്കാനാവില്ല.

അതിനാൽ തന്നെ കൻഹേരിയിലെ ഗുഹാജന്യമായ ബുദ്ധവിഹാരങ്ങളുടെ വിസ്തൃതിയും സങ്കീർണ്ണതയും, ലളിതഗാത്രികളായ ഒന്നോ രണ്ടോ ഗുഹകൾ പ്രതീക്ഷിച്ചുവന്ന എന്നെ അത്യധികം അത്ഭുതപ്പെടുത്തി...

ഗുഹ - മറ്റൊരു കാഴ്ച...
ബൗദ്ധസംസ്കാരത്തിന്റെ പ്രഭവകേന്ദ്രം ഉത്തരേന്ത്യയാണല്ലോ. ഇന്ത്യയിൽ ഒരുകാലത്ത് വളരെ സജീവമായി നിലനിന്ന ബുദ്ധമതത്തിന്റെ അസ്തിത്വത്തിന് കൃത്യമായി തെളിവുനൽകാൻ അനേകം പുരാവസ്തുശേഷിപ്പുകൾ ഇവിടങ്ങളിൽ ബാക്കിയാക്കിയാണ് ആ മതത്തിന്റെ പ്രഭാവകാലം കടന്നുപോയത്. (ഇന്ത്യ ആകമാനം എടുക്കുമ്പോഴുള്ള ഒരു നിരീക്ഷണമാണിത്. രാജ്യത്തിന്റെ ഹിമാലയൻ മേഖലയിൽ ഇന്നും ബുദ്ധമതം പ്രബലമായി തുടരുന്നുണ്ട് എന്നത് മറക്കാവതല്ല.) മധ്യദേശമായ മറാത്തയിലും ഈ സംസ്ക്കാരത്തിന്റെ നീക്കിയിരിപ്പുകൾ അനേകം കണ്ടെത്താനാവും. ഒരുപക്ഷേ, ബൗദ്ധസംസൃതിയുടെ ഏറ്റവും പൊലിമയുള്ള ചരിത്രശേഷിപ്പുകൾ - അജന്തയും എല്ലോറയും - മഹാരാഷ്ട്രയിലെ പ്രമുഖപട്ടണമായ ഔറംഗാബാദിന് അടുത്താണല്ലോ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.

ഇവ കൂടാതെ ബുദ്ധമതസംബന്ധിയായ അനേകം ചരിത്രപ്രദേശങ്ങൾ മഹാരാഷ്ട്രയുടെ പല ഭാഗങ്ങളിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിക്കും. അവയെക്കുറിച്ചൊന്നും കേരളത്തിലെ ചരിത്രപാഠപുസ്തകങ്ങളിൽ വേണ്ടവിധം പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ലാത്തതിനാൽ നമുക്ക് കാര്യമായ പരിചയമില്ല എന്നുമാത്രം. സജ്ജീവമായിരുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ബുദ്ധസംസ്കൃതിയുടെ സവിശേഷമായ ചരിത്രബാക്കികളാണവ. കൻഹേരി അതിൽ ഒന്നുമാത്രമാണ്...                        

ഗുഹയിലെ ശില്പകൗതുകങ്ങളിൽ ഒരു കുട്ടി...
കൃഷ്ണഗിരി എന്ന കാല്പനികനാമം ലോപിച്ചുണ്ടായ കൻഹേരിയിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ, ഈ സ്ഥലത്തെക്കുറിച്ച് ഇതിനുമുൻപ് പരാമർശയോഗ്യമായി എവിടെയെങ്കിലും കേട്ടിരുന്നോ എന്നെനിക്ക് ഓർത്തെടുക്കാനായില്ല. മുംബൈയെക്കുറിച്ച് കേട്ടിട്ടുള്ള നാഗരികമായ എല്ലാ കഥാപൊലിമകൾക്കുമപ്പുറം ചരിത്രഗന്ധിയായ ഒരു വിസ്തൃത ഗുഹാസമുച്ചയം തട്ടുതട്ടുകളായി ഇവിടെ നിവർന്നുകിടക്കുന്നു...

ലാവാകല്ലുകളാൽ നിർമ്മിതമായ ശൈലമുഖത്ത് മനുഷ്യൻ കൊത്തിയെടുത്തിരിക്കുന്ന നൂറ്റിയൊൻപത് ഗുഹകളാണിവിടെയുള്ളത്. ബി. സി. ഇ. ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടു മുതൽ സി. ഇ. പത്താം നൂറ്റാണ്ടുവരെയുള്ള ഏതാണ്ട് പതിനൊന്ന് ശദാബ്ദങ്ങളിലായാണ് ഈ ഗുഹകൾ കൊത്തിയെടുക്കപ്പെടുന്നത്. ആദ്യകാല ഗുഹകൾ അത്രയൊന്നും ആർഭാടമുള്ളവയല്ലെങ്കിലും, കാലം കടന്നുപോകവേ, ഇവിടുത്തെ അന്തേവാസികൾ അതീവ സങ്കീർണ്ണമായ ശില്പചിത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് ഗുഹാചുമരുകളെ മുഖരിതമാക്കാൻ അത്യധികം പരിശ്രമിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ തന്നെ മനസ്സിലാക്കാം.

മലമുകളിലെ സെൽഫി
ഭൂപ്രതലത്തിൽ ഒരു വാസ്തുനിർമ്മിതി സാക്ഷാത്കരിക്കുന്നതുപോലെ എളുപ്പമല്ല പാറ തുരന്നുണ്ടാക്കുന്ന ആവിഷ്കാരങ്ങൾ. പാറയിൽ ഒരു ഗുഹ ആദ്യം തുരന്നിട്ട്, അതിലൊരു ശില്പമോ തൂണോ ഉണ്ടാക്കിവയ്ക്കുകയല്ല ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. പാറ തുരക്കുന്നതും കലാനിർമ്മിതികളും ഒന്നിച്ചു സംഭവിക്കുകയാണ്. ബുദ്ധമത പ്രാമുഖ്യമുള്ള അത്യനേകം ശില്പങ്ങളും ഭീമാകാരമായ തൂണുകളും സ്തൂപങ്ങളും കൊത്തുലിപികളും ഒക്കെ ഇവിടെ കാണാൻ സാധിക്കും. അതിന്റെ സങ്കീർണ്ണമാനങ്ങൾ വ്യക്തമാകണമെങ്കിൽ അവിടെ ചെന്നുനിന്ന് ആ കലാപ്രകാശനങ്ങളെ സൂക്ഷ്മമായി സ്വാംശീകരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചാൽ മാത്രമേ സാധ്യമാവുകയുള്ളു. എന്റെ പദ, ഭാവനാ സമ്പത്ത് അത്രയും കൃത്യമായി അതിനെ ഇവിടെ പുനരാവിഷ്കരിക്കാൻ പര്യാപ്തമല്ല എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട് ഈ ഗുഹകളിലെ കലാവിവരണങ്ങളിൽ നിന്ന് ഞാൻ പിന്മാറുന്നു...

പരാമർശിതമായ നൂറ്റാണ്ടുകളിലൂടെ ഈ പ്രദേശങ്ങൾ, ഈ ഗുഹകൾ, സജീവമായ ബുദ്ധവിഹാരങ്ങളായി തുടരുകയായിരുന്നു. പല തലത്തിലുള്ള ചൈതന്യകളും (പ്രാർത്ഥനാലയം) സന്യാസാശ്രമങ്ങളും പാഠശാലകളും ധ്യാനകേന്ദ്രങ്ങളും അനുബന്ധമായ വർത്തകസഞ്ചാരങ്ങളും ഒക്കെയായി വൈവിധ്യമാർന്ന ജനസഞ്ചയം അക്കാലത്ത് ഈ പ്രദേശത്തെ ചലനാത്മകമാക്കിയിരുന്നു. ഉജ്ജയിനിയും നാസിക്കും പോലുള്ള വലിയ വാണിജ്യകേന്ദ്രങ്ങളുമായി കൻഹേരിക്ക് നേരിട്ട് കച്ചവടബന്ധങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.

ഭീമാകാരമായ ബുദ്ധശിൽപം
ഗുഹാസമുച്ചയങ്ങൾക്കും മുകളിൽ കുന്നിന്റെ നെറുകയിൽ കയറിനിന്ന് പടിഞ്ഞാറോട്ട് നോക്കുമ്പോൾ മഹാനഗരത്തിന്റെ എടുപ്പുകൾ കാണാം. ഹ്യുമിഡിറ്റിയുടെ സാന്ദ്രത തീർക്കുന്ന നേർത്ത മൂടലിന്റെ തിരശ്ശീലയ്ക്കപ്പുറം, അങ്ങകലെ നഗരം, അവ്യകതമായ ലംബരൂപങ്ങളായി വിന്യസിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതിനെ താങ്ങുന്ന തളിക പോലെ, ഇപ്പുറം കാട്. കാടിന്റെ ഇരുണ്ടപച്ചയിൽ വേർതിരിച്ചറിയാനാവാത്ത വൃക്ഷത്തലപ്പുകളുടെ വന്യത...

ഇത്തരത്തിൽ, സുലഭമല്ലാത്ത കാഴ്ചകൾ കണ്ടുനിൽക്കുമ്പോൾ ഉള്ളിൽ നിർവ്വചിക്കാനാവാത്ത ആഹ്ലാദത്തിന്റെ തിരയനക്കമുണ്ടാവും. വീട്ടുകാര്യങ്ങളും ജോലിയുമൊക്കെയായി കഴിയുന്ന വർഷത്തിന്റെ മറ്റു ദിനങ്ങളിൽ ഒരിക്കലും, എത്രയൊക്കെ ശ്രമിച്ചാലും കരഗതമാവാത്ത മന:ലാഘവത്തിന്റെ ഒരു സുതാര്യതലം. കുട്ടിയായിരിക്കുമ്പോൾ സൂക്ഷിച്ചുവച്ചിരുന്ന വളപ്പൊട്ടുകൾ എന്നോ നഷ്ടപ്പെട്ടുപോവുകയും, പൂഴിയിൽ പുതഞ്ഞുപോയ ആ വർണ്ണത്തുണ്ടുകൾ അപ്രതീക്ഷിതമായി മണൽപ്പരപ്പിൽ പ്രത്യക്ഷമാവുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ അനുഭവപ്പെടുന്ന ബാല്യകാലസന്തോഷത്തിന്റെ അത്രയും നിഷ്കളങ്കാനന്ദനം, ഈ മധ്യവയസ്‌ക ജീവിതത്തിന്റെ നേരങ്ങളിൽ പകരും...

അത് യാത്രകൾക്ക് മാത്രം നൽകാനാവുന്ന അനുഭവത്തിന്റെ ഒരടരാണ്...!

കുന്നിന്റെ മുകളിൽ നിന്നും നഗരം കാണുമ്പോൾ...
കിഴക്കോട്ട് നോക്കുമ്പോൾ പക്ഷെ മറ്റൊരു കാഴ്ചയാണ്. അനന്തമായി നീളുന്ന കാട്. ഞങ്ങൾ നിൽക്കുന്ന മലയെക്കാളും അല്പംകൂടി ഉയർന്ന ഭൂപ്രതലത്തിൽ ആയതിനാലാവാം ചക്രവാളത്തിന്റെ അതിർത്തിയോളം കാട് മാത്രം. ആ കാടിനപ്പുറം മുംബൈയുടെ ഉപഗ്രഹജില്ലയായ താനെ പട്ടണം വിന്യസിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നറിയാം. പക്ഷെ അത് ഇവിടെ നിന്ന് കാണാനാവുന്നില്ല; കുത്തുന്ന പച്ച മാത്രം കണ്ണിൽ നിറയുന്നു. തെക്ക് പവായി പ്രദേശവും വടക്ക് ഉൽഹാസ് നദിയും വനഭൂമിക്ക് അതിർത്തിയാവുന്നു.

ഞാൻ മഴക്കാടിന്റെ നിബിഡമായ പച്ചയിലേയ്ക്ക് നോക്കിനിന്നു. ഒരേ നിറത്തിന്റെ നേർത്ത വകഭേദങ്ങളോടെ കാടങ്ങനെ കിടക്കുന്നു. ഓരോ മരത്തിന്റെയും സൂക്ഷ്മതകളെ വേർതിരിച്ചറിയാൻ ശ്രമിച്ചുകൊണ്ട് ഞാൻ കുറേനേരം അതിലേയ്ക്ക് നോക്കിനിന്നു. ഒരു കിളി പോലും പറക്കുന്നത് കാണുന്നില്ല. ഈ മദ്ധ്യാഹ്നം അവയുടെ ഉച്ചമയക്കത്തിന്റെ  നേരമാവാം. വൃക്ഷമേലാപ്പിന്റെ താഴെ വനനിഗൂഢതയിൽ, തന്റെ സ്ഥായിവിശ്രമഭാവത്തിൽ കിടന്ന്, ഇലകച്ചാർത്തുകളുടെ വിടവിലൂടെ ഒരു കടുവ എന്നെയും നോക്കുന്നുണ്ടാവുമോ? സഫാരി ഭാഗത്തെ മൃഗശാലയിൽ കടുവയുണ്ടെങ്കിലും, ഈ കാട്ടിൽ സ്വതന്ത്രവിഹാരം നടത്തുന്ന മറ്റൊരു കടുവ ഉള്ളതായി തെളിവുകളില്ലത്രേ... എങ്കിലും മരത്തലപ്പിലിരുന്ന്, തങ്ങളുടെ ലോകത്ത് അതിക്രമിച്ചുകയറി, പാറപ്പുറത്തുകൂടി ഗുഹകൾ തേടിനടക്കുന്ന മനുഷ്യരൂപങ്ങളെ അവജ്ഞയോടെ വീക്ഷിക്കുന്ന പുള്ളിപ്പുലികൾ ഉണ്ടായേക്കാം. ഈ കാടിനോട് ചേർന്ന് കിടക്കുന്ന അരയാ മിൽക്ക് കോളനി എന്ന ഗ്രാമഭാഗത്തേയ്ക്ക് പുലിയിറങ്ങിയ സംഭവങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്.

കാട്...
കൻഹേരി മലയിറങ്ങി അടിവാരത്തിലെത്തുമ്പോൾ, ദേശീയോദ്യാനത്തിന്റെ കവാടത്തിലേയ്ക്ക് എത്തിക്കുന്ന അവസാനത്തെ ബസാണ് എന്നുപറഞ്ഞ് ഒരെണ്ണം തയ്യാറായി നിൽപ്പുണ്ട്. അതിലെ തിരക്കിലേയ്ക്ക് എങ്ങനെയോ കയറിപ്പറ്റി. മടക്കയാത്രക്കാരുടെ വാഹനങ്ങളാൽ അത്യാവശ്യം ശബ്ദമുഖരിതമായ പാതയിലൂടെ ഞങ്ങൾ കയറിയ പുരാതനമായ ശകടം ഓടുമ്പോൾ പക്ഷേ, അങ്ങോട്ട് പോകുമ്പോൾ ഉണ്ടായിരുന്ന മാനസികാവസ്ഥയിലായിരുന്നില്ല ഞാൻ...

കവാടത്തിനടുത്തായി ഏതാണ്ട് അഞ്ച് ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ ഭാഗം ഒരു വിനോദോദ്യാനമാക്കി മാറ്റിയിട്ടുണ്ട്, ഗുഹയിലേയ്ക്കുള്ള എട്ട് കിലോമീറ്റർ ദൂരം ഏറെക്കൂറെ വാഹനബഹുലവുമാണ്. പക്ഷേ ഇത്രയും ഒഴിച്ചുനിർത്തിയാൽ സഞ്ജയ് ഗാന്ധി ദേശീയോദ്യാനത്തിന്റെ നൂറ് ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ ചുറ്റളവ് മനുഷ്യസ്പർശമേൽക്കാത്ത നിബിഡമായ ഉഷ്ണമേഖലാ മഴക്കാടാണ്. മുംബൈ പോലൊരു വലിയ നഗരത്തിന്റെ ഉള്ളിൽ ഇത്രയും ബൃഹൃത്തായ വനമേഖല നിലനിർത്തിയിരുന്നു എന്നത് അഭിനന്ദനാർഹമായ സംഗതി തന്നെ.

മറ്റൊരദ്ധ്യായത്തിൽ സൂചിപ്പിച്ചതുപോലെ, മുൻപൊരിക്കൽ, ഒരു പെരുമഴക്കാലത്ത്, ഞങ്ങൾ മുംബൈയിൽ വരുകയും, വലിയൊരു  ചതുപ്പുപോലെ അനുഭവപ്പെട്ട നഗരത്തിൽ കാലുകുത്താതെ, ഈ ദേശത്തെക്കുറിച്ച് പ്രതിലോമമായ വിചാരങ്ങളുമായി മടങ്ങുകയുമാണുണ്ടായത്. അതുകഴിഞ്ഞ് ഒന്നുരണ്ട് തവണ ചില ആവശ്യങ്ങൾക്കായി തിരക്കിട്ട് വന്നുപോയപ്പോഴും ഈ സ്ഥലം അഭികാമ്യമായി അനുഭവപ്പെട്ടിരുന്നില്ല.

എന്നാൽ ഇപ്പോൾ തോന്നുന്നു, ആദ്യകാഴ്ചയുടെ അവ്യവസ്ഥയ്ക്കുള്ളിൽ, ഈ മഹാനഗരത്തിൽ, ആകർഷണീയമായ സൂക്ഷമവൈവിധ്യങ്ങൾ ലീനമായിട്ടുണ്ട്. അതിന്റെ ചെറുസ്പർശങ്ങൾ ഈ യാത്രയിൽ അനുഭവവേദ്യമാവുന്നുണ്ട്. എങ്കിലും കുറച്ചുകൂടി ആഴത്തിലറിയാൻ ഇവിടെയിനി അധിക ദിവസങ്ങൾ അനുവദിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. നാളെ ഒരു ദിനം കൂടി മാത്രമാണ് ബാക്കിയുള്ളത്...!

- തുടരും -