2017, നവംബർ 1, ബുധനാഴ്‌ച

ഭാദ്രപാദത്തിൽ, മറാത്തയെ തൊട്ടുതൊട്ട്... - അഞ്ച്

ബോട്ട് ദ്വീപിലേയ്ക്കടുക്കുമ്പോൾ ഒരു ദൃശ്യമാണ് കണ്ണിലും മനസ്സിലും ഉടക്കിയത്. ഏറെക്കൂറെ വ്യക്തമായിത്തന്നെ ഇപ്പോൾ, ഇതെഴുതുന്ന സമയത്തും, എനിക്കത് കാണാനാവുന്നുണ്ട്...

ദൂരെ, ദ്വീപിന്റെ ആളൊഴിഞ്ഞ കോണിൽ കരയോട് ചേർന്ന് നങ്കൂരമിട്ടിരിക്കുന്ന ചെറിയ മത്സ്യബന്ധന ബോട്ടിൽ മീൻവലകൾ നന്നാക്കിക്കൊണ്ടും മറ്റും തന്റെ ജോലിയിൽ വ്യാപൃതനായി നിൽക്കുന്ന ഒരു ചെറുപ്പക്കാരൻ. അധികം അകലെയല്ലാതെ വിവിധതരങ്ങളായ യാനപാത്രങ്ങൾ നീങ്ങുന്നുണ്ട്. അവയുടെ പ്രയാണം തുടക്കിവിടുന്ന ജലതരംഗം ആ ചെറുബോട്ടിനെ ഉലയ്ക്കുന്നുണ്ട്. അയാൾ അതൊന്നും കാണുന്നില്ല. അതൊന്നു  അറിയുന്നില്ല. എന്തുകൊണ്ടോ, വിമൂകവും വിഷാദാർദ്രവുമായ ഭാവമുണ്ടായിരുന്നു ആ കാഴ്ചയ്ക്ക്...

ഒരുപക്ഷേ, ഈ ഉൾക്കടലിന്റെ തിരയിളക്കമില്ലാത്ത കടലാഴത്തിലാവില്ല അയാൾക്കിന്ന് വലവീശേണ്ടി വരുക. കപ്പലുകളുടെ ഓരംപറ്റി കടൽക്കാക്കളുടെ സഞ്ചാരപഥം പിന്തുടർന്ന്, മീനുകളെത്തേടി അറബിക്കടലിന്റെ രാത്രിവന്യതയിലേയ്ക്കായിരിക്കാം അയാൾക്ക് പോകാനുള്ളത്...

കരയുടെ സുരക്ഷിതത്വത്തിൽ നിന്ന് ഏറെ അകലെയായിരുന്നില്ലെങ്കിൽ കൂടിയും, ആഴക്കടലിന്റെ വിശാലതയിലേയ്ക്ക്, തിരകളെ മുറിച്ചുകടന്ന്, ചെറുവള്ളത്തിൽ കയറിപ്പോയിട്ടുണ്ട്, ഞാനും... പുറംകടൽ, വിജനതയുടെ കാടാണ്. കരയിലെ വൃക്ഷസന്നിഹിതമായ കാടിന്റെ വന്യതയ്ക്ക് പ്രകൃതിസാന്ത്വനത്തിന്റെ തലമുണ്ട്. കടൽവിജനതയ്‌ക്കോ ഭ്രമിപ്പിക്കുന്ന ലാവണ്യമാണ് - പക്ഷേ പേടിപ്പെടുത്തും.

പേടിയുടെ ആഴങ്ങളിലേയ്ക്കായിരിക്കാം, ഈ ചെറുപ്പക്കാരനും ഇന്ന് തോണിയിറക്കുക. നിത്യാഭ്യാസത്തിന്റെ അനിവാര്യതകൾ അയാളുടെ ആശ്വാസമാവട്ടെ. കടൽദേവകൾ, നിത്യവൃത്തിക്കായുള്ള അയാളുടെ സമുദ്രയാനത്തെ കാത്തുകൊള്ളട്ടെ...

ദ്വീപുതീരത്തെ ചെറിയ മത്സ്യബന്ധനബോട്ട്...
എലഫന്റാ ദ്വീപ് എന്ന പച്ചത്തുരുത്ത് ഞങ്ങളുടെ കാഴ്ച്ചയിൽ വന്നിട്ട് കുറച്ചു നേരമായിരിക്കുന്നു. ഉൾക്കടലിന് നടുവിൽ ഉഷ്ണമേഖലാ മഴക്കാടിന്റെ ഹരിതകമ്പളം പുതച്ച കുന്ന്...

ഉൾക്കടൽ സഞ്ചാരത്തിൽ കാഴ്ചകൾക്ക് കുറവുണ്ടായിരുന്നില്ല. ജലോപരിതലവും തീരവും കാഴ്ചകളാൽ സമ്പന്നമായിരുന്നു. ഇടയ്ക്ക് മറ്റൊരു ദ്വീപ് കാഴ്ച്ചയിൽ വന്നപ്പോൾ അതായിരിക്കും ഞങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യസ്ഥാനമെന്നു കരുതി. പക്ഷെ അത് എണ്ണക്കപ്പലുകൾക്ക് മാത്രം അടുക്കാനാവുന്ന ബുച്ചർ ദ്വീപ് എന്ന സംരക്ഷിത സ്ഥലമായിരുന്നു. അതിന്റെ ജെട്ടിയിൽ രണ്ടു കൂറ്റൻ എണ്ണക്കപ്പലുകൾ നങ്കൂരമിട്ട് കിടപ്പുണ്ടായിരുന്നു. ഗൾഫിൽ എത്തിയ കാലത്ത് ഒരു തുറമുഖത്ത് കുറച്ചുകാലം ജോലിയെടുത്തിരുന്നു. ഇതുമാതിരിയുള്ള കപ്പലുകളെ തൊട്ടുതടവി കടന്നുപോയ പകലുകൾ. വിരസത സ്ഥായിയായ നാവിക ജീവിതം ഒട്ടൊക്കെ അടുത്തുകാണാനായ കാലം...

ഞങ്ങളുടെ ബോട്ട് ആ ദ്വീപിനെ കടന്നു തുഴയുമ്പോഴാണ്, അകലെ എലഫന്റാ ദ്വീപ് കാഴ്ചയിലേക്ക് വന്നുതുടങ്ങിയത്.

അപ്പോൾ, ഏതാനും ദിവസം മുൻപ്, മൂംബൈ വാസിയായ ഒരു സുഹൃത്തിനോട് സാന്ദർഭികമായി, എലഫന്റാ ദ്വീപിൽ പോയിട്ടുണ്ടോ എന്ന് ചോദിച്ചത് ഓർക്കുകയായിരുന്നു.
"എന്തിന്..., കുരങ്ങുകളെ കാണാനോ?"
മുംബൈയിലേയ്ക്ക് പോകുമ്പോൾ എലഫന്റാ ദ്വീപ് കാണണം എന്ന് പ്രധാനമായും കരുതിയിരുന്ന ഞങ്ങളുടെ താല്പര്യത്തെ അപ്പാടെ നിസ്സാരവത്കരിച്ചുകളഞ്ഞ ഉത്തരമായിരുന്നു അത്.

നിരാശ തോന്നിയെങ്കിലും യാത്രാവഴി മാറ്റാൻ ഞങ്ങൾ മുതിർന്നില്ല...

എലെഫെന്റാ ദ്വീപ്
കരയിൽ നിന്നും വളരെ ദൂരത്തിലേയ്ക്ക് നീട്ടിക്കെട്ടിയ ജെട്ടിയിൽ ബോട്ടടുക്കുമ്പോൾ അവിടം മനുഷ്യനിബിഢമായിരുന്നു. ബോട്ടുകൾ ഒന്നിന് പിറകെ ഒന്നായി വരുകയും പോവുകയും ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. പത്തുദിവസം നീണ്ടു നിൽക്കുന്ന ഗണേശോത്സവത്തിന്റെ ആമോദത്തിലാണ് മുംബൈ നിവാസികൾ.

മറ്റു ചില ആവശ്യങ്ങൾക്കായാണ് മുംബൈയിലേയ്ക്ക് വന്നത്. ഭാദ്രപാദത്തിലെ ഗണേശചതുർത്ഥി ആഘോഷിക്കുന്ന നാളുകളാണിവിടെ എന്നറിയുമായിരുന്നില്ല. മറാത്തയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഉത്‌സവമാണ്. എവിടെ തിരിഞ്ഞാലും താൽക്കാലികമായി ഉണ്ടാക്കിയ തട്ടുകളിൽ ഗണപതിയെ കാണാം. നിരത്തോരത്തും വീട്ടുമുറ്റത്തും ഒക്കെ. തട്ടുകളും ഗണപതിയും തിളങ്ങുന്ന വർണ്ണച്ചേല ചുറ്റിയിട്ടുണ്ടാവും. രാത്രികളിലാണ് ഉത്സവം നിരത്തുകളിൽ നിറയുക. ഗണപതി, അലങ്കരിച്ച വണ്ടിയിലേറി സഞ്ചരിക്കും. അപ്പോൾ പല നിറത്തിലുള്ള വെട്ടങ്ങൾ ഗണപതിക്ക്‌ ചുറ്റും മിന്നിത്തെളിയുന്നുണ്ടാവും. ആടിയും പാടിയും ജനക്കൂട്ടം ഗണപതിയെ അനുഗമിക്കും. "ഗണപതി ബാപ്പാ മോറിയ..." എന്ന പ്രാർഥനയോ സൂക്തമോ, മുദ്രാവാക്യം പോലെ അന്തരീക്ഷത്തിൽ നിറയും. മണ്ഢലകാലത്തെ "സ്വാമിയേ, ശരണമയ്യപ്പാ..." വിളി ഓർമ്മവരും.

ഈ ഉത്സവത്തിന്റെ പ്രഭവപ്രയോക്താവ് ശിവജിയാണ് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. തന്റെ പ്രജകൾക്കിടയിൽ മുഗൾവൈര്യം നിലനിർത്താൻ, വർഗ്ഗീയ ആയുധമെന്ന നിലയിൽ ഗണേശചതുർത്ഥിയെ സവിശേഷമായ ഒരു ഉത്സവാചാരമായി വളർത്തിയെടുക്കുകയായിരുന്നു ശിവജി. എന്നാൽ സമകാലത്ത് ഈ ഉത്സവത്തിന് പുനർജീവനം സിദ്ധിക്കുന്നത് സ്വാതന്ത്ര്യസമര സേനാനിയായ ലോകമാന്യതിലകിലൂടെയാണ്. ഹിന്ദു സംഘടനകളെയും അവയുടെ സമ്മേളനങ്ങളും ബ്രിട്ടീഷുകാർ നിരോധിച്ചപ്പോൾ, അതിനുള്ള പ്രതിരോധമെന്ന നിലയ്ക്കാണ് അദ്ദേഹം ഗണേശചതുർത്ഥിയെ പുനരാനയിച്ച്‌ വളർത്തിയത്...

ഓണത്തിനും ക്രിസ്മസിനും ഒക്കെ നാട്ടിൽ പോയിട്ട് പതിറ്റാണ്ടുകളാവുന്നു. ഇത്തരത്തിലുള്ള ആഘോഷങ്ങളൊന്നും പതിവില്ല. പലതും മറന്നുതന്നെ പോയിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഗണേശോൽസവത്തിന്റെ വ്യതിരിക്തമായ ആഘോഷത്തിമിർപ്പുകളിൽ വന്നുപെട്ടതിൽ ഞങ്ങൾ ആഹ്ലാദചിത്തരായി...

എലെഫെന്റാ ദ്വീപിലെ ബോട്ടുജെട്ടി
ബോട്ടുജെട്ടിയുടെ നീളത്തിലൂടെ മലയടിവാരത്തിലേയ്ക്ക് ഒരു പാത പോകുന്നു. നിറവസ്ത്രങ്ങളണിഞ്ഞ് ആളുകൾ ആ വഴി നിരന്നുനീങ്ങുന്നു. കളിപ്പാട്ടം പോലുള്ള ഒരു തീവണ്ടിയും അതിലൂടെ ഓടുന്നുണ്ട്. മലകയറ്റം തുടങ്ങുന്നയിടം വരെ വേണമെങ്കിൽ അതിൽ കയറി പോകാം. ഞങ്ങൾ അതിൽ കയറിയിരുന്നു. ആയാസരഹിതമായി എത്രവരെ പോകാനാവുമോ അത്രയും ആവട്ടെ എന്നുകരുതി...

വിനോദസഞ്ചാരം എന്ന് പറയുമെങ്കിലും പലപ്പോഴും സഞ്ചാരം അത്ര വിനോദകരമാകാറില്ല. സഞ്ചരിക്കുന്നവരുടെ കായികബലവും ആരോഗ്യവും യാത്രയുടെ അനുഭവത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നുണ്ട്. ശ്രീലങ്കയിലെ സിഗിരിയാ മലകയറിയ സന്ദർഭമോർത്തു. അതിവിശേഷപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ്. കയറാതിരിക്കാനാവില്ല. പക്ഷെ  മലകയറിയെത്തുമ്പോൾ ഞങ്ങൾ വല്ലാതെ തളർന്നിരുന്നു. തുടർന്നുള്ള ഭാഗങ്ങൾ ആസ്വദിച്ചു കാണാനോ പകർത്താനോ അന്നേരത്തെ മാനസികാവസ്ഥ അനുവദിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നില്ല. കുറച്ചുകൂടി കായികബലം ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ, കുറച്ചുകൂടി ചെറുപ്രായത്തിൽ എത്തിയിരുന്നെങ്കിൽ എന്നൊക്കെ ആഗ്രഹിച്ചു...

എലഫന്റാ ദ്വീപിലെ സവിശേഷമായ ഗുഹാമുഖങ്ങളിലേയ്‌ക്കെത്താൻ അല്പദൂരം  മലകയറാനുണ്ട് എന്ന് വായിച്ചിരുന്നു. അതിനാൽ തന്നെ കളിവണ്ടി പോകുന്നിടം വരെ അതിൽ കയറിപ്പോകാം എന്ന് തീരുമാനിച്ചു. എന്നാൽ ആ തീവണ്ടിയാത്ര ഏതാനും മീറ്റർ ദൂരത്തേയ്ക്ക് മാത്രം പോകുന്ന കൗതുകമായിരുന്നു എന്നത് വേറേകാര്യം.

കളിത്തീവണ്ടി
മലകയറുമ്പോൾ വല്ലാത്ത നിരാശതോന്നി. പടവുകളുടെ ഇരുവശത്തും നിരന്നിരിക്കുന്ന കടകൾ. അങ്ങനെ ലളിതമായി പറഞ്ഞാൽ മതിയാവില്ല. രണ്ടു ഭാഗത്തേയ്ക്കുമുള്ള എല്ലാ കാഴ്ചകളും മറച്ചുകൊണ്ട് കോട്ടപോലെ കെട്ടിയുയർത്തിയിരിക്കുന്ന കച്ചവടസ്ഥാപനങ്ങളുടെ ഇഞ്ച് വിടവില്ലാത്ത നിരയാണ് താഴെ മുതൽ മുകളറ്റം വരെ. ഉൾക്കടൽ മദ്ധ്യത്തിൽ ഉയർന്നുനിൽക്കുന്ന കുന്നാണ് ഇതെന്ന് ഓർക്കണം. ഇങ്ങനെ മലകയറുമ്പോൾ ലഭ്യമാവുന്ന ഉൾക്കടൽ കാഴ്ചകളുടെ ഭംഗി എത്ര അസുലഭമായിരിക്കും. ഇവിടെ മുഴുവൻ, കയറ്റത്തെ ആയാസരഹിതമാകുന്ന കടൽക്കാറ്റിന്റെ മേളമായിരിക്കേണ്ടതാണ്. അതിനെയെല്ലാം നശിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, ഈ വഴി ഇപ്പോൾ ഗുഹാസമാനമായാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. കോട്ടമതിലിൽ തട്ടി പടിഞ്ഞാറൻ കാറ്റിന്റെ വീചികൾ നിരാശരായി മടങ്ങുകയാവും..., യാത്രികർ വിയർത്തുകുളിച്ച് കുന്നുകയറുകയും...

യാത്രാമദ്ധ്യേ വന്നുപെടുന്ന പ്രതിലോമമായ കാഴ്ചകളും അനുഭവങ്ങളും വ്യക്തിപരമായി നേരിട്ട് ബാധിക്കാത്തതാണെങ്കിൽ, ഇപ്പോൾ അത്രയൊന്നും മനസ്സുകൊടുക്കാറില്ല. അത് യാത്രയുടെ ഉന്മാദങ്ങളെ കെടുത്തും. പളനിമലയുടെ താഴ്വാരത്തിൽ പോയിനിന്ന് ഇവിടെ അപ്പടി വൃത്തികേടാണല്ലോ എന്ന് പരിഭവിച്ചിട്ട് കാര്യമില്ല. അവിടം അങ്ങനെയാണ് എന്ന് ഉൾക്കൊള്ളുക - അത് മാത്രമേ കരണീയമായുള്ളൂ.

അതിനാൽ, പല നിറത്തിലുള്ള ടാർപ്പോളിൻ ഷീറ്റുകൾ മേൽക്കൂരയാക്കിയ കടകളിലെ കൗതുകവസ്തുക്കളിൽ തൊട്ടും തലോടിയും ജനക്കൂട്ടത്തോടൊപ്പം  ഞങ്ങളും മലകയറ്റത്തിന്റെ ആയാസത്തെ മറക്കാൻ ശ്രമിച്ചുകൊണ്ട് മുകളിലേയ്ക്ക് നീങ്ങി...

കുന്നിന്റെ മുകളിലേക്കുള്ള വഴി
മലകയറിയെത്തുന്നത് പൗരാണികമായ ഗുഹാസമുച്ചയത്തിലേക്കാണ്. കഴിഞ്ഞ ദിവസം കാണാൻപോയ കൻഹേരി ഗുഹകൾ ബൗദ്ധസംസ്കൃതിയുടെ നീക്കിയിരിപ്പായിരുന്നുവെങ്കിൽ എലഫന്റായിലെ ഗുഹകൾ മദ്ധ്യകാലതുടക്കത്തിലെ ഹിന്ദുമതത്തിന്റെ ശില്പശേഷിപ്പുകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നവയാണ്. എലഫന്റായുടെ സംക്ഷിപ്തമായ ചരിത്രം അതിലൂടെ നടക്കുമ്പോൾ ഓടിച്ചുമനസ്സിലാക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. 'ഗൈഡ് റ്റു എലഫന്റാ' എന്ന പുസ്തകം, ഒരു വൃദ്ധയാണ് ബോട്ടുജെട്ടിക്ക് സമീപത്തുവച്ച് എനിക്ക് കച്ചവടംചെയ്തത്. തൊണ്ണൂറു രൂപ വിലയെന്ന് അച്ചടിച്ചിരിക്കുന്ന ഭാഗത്ത് നൂറ്റിയിരുപത് രൂപയെന്ന് സ്റ്റിക്കറൊട്ടിച്ച് എന്നെ കബളിപ്പിച്ച ചാരിതാർഥ്യത്തിൽ അവർ വെളുക്കെ ചിരിച്ചു.

ഇത്തരം കൈപ്പുസ്തകങ്ങൾ സമഗ്രമായി ദേശചരിത്രം അടയാളപ്പെടുത്തുന്നവ ആയിരിക്കണമെന്നില്ല. എങ്കിലും, പ്രദേശത്തെ സവിശേഷമായ ഏതെങ്കിലും ഭാഗം വിട്ടുപോകാതിരിക്കാൻ ഉപയോഗപ്പെടും. കാണുന്നവയുടെ പ്രാധാന്യം ഏറെക്കൂറെ മനസ്സിലാക്കാനും സഹായകമാകും. പിന്നീട് ആധികാരികമായ പഠനങ്ങളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ വസ്തുതകളിൽ വൈരുദ്ധ്യമൊക്കെ അനുഭവപ്പെടുമെങ്കിലും ചരിത്രവും ഐതീഹ്യവും കൂടികുഴഞ്ഞുള്ള ഇത്തരം അമച്വർ ഗൈഡുകൾ വാങ്ങിസൂക്ഷിക്കുക എന്റെയൊരു കൗതുകം കൂടിയാണ്. ചിലപ്പോഴെങ്കിലും മറ്റെവിടെയും ലഭിക്കാത്ത വിചിത്രമായ വാദങ്ങളും വിവരങ്ങളും കഥകളുമൊക്കെ ഇത്തരം പുസ്തകങ്ങളിൽ നിന്ന് കിട്ടുകയും ചെയ്യും.

ഗുഹകളിലൊന്ന്...
ചരിത്രം സ്ഥായിയല്ല. വീണ്ടും കണ്ടെത്തപ്പെടുന്ന വസ്തുതയിലൂടെ, പുതിയ വിശകലനപദ്ധതിയിലൂടെ അത് പരിണമിക്കുകയും നവീകരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ചരിത്രം പറയുമ്പോൾ, നിഗമനങ്ങളിൽ എത്തുമ്പോൾ, പരിണമിക്കാനുള്ള അതിന്റെ സഹജവാസനയ്ക്ക് മാർജിൻ ഇട്ടിരിക്കണം. വസ്തുതാജന്യമായ നിഗമനങ്ങൾ തുലോം കുറഞ്ഞിരിക്കുന്ന എലഫന്റാ ഗുഹകളെ പോലുള്ള ചരിത്രസ്ഥലങ്ങളെ കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോൾ പ്രത്യേകിച്ചും.

മധ്യ-പടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിൽ പൗരാണികമായ ഒരുപാട് ഗുഹാക്ഷേത്രസമുച്ചയങ്ങൾ കാണാൻ സാധിക്കും. വലുതും ചെറുതുമായവ. ശില്പസാന്ദ്രമായവ. അജന്തയും എല്ലോറയും ലോകപ്രശസ്തമാണ്. നമ്മുടെ പാഠപുസ്തകങ്ങളിൽ അവയെക്കുറിച്ച് നല്ലരീതിയിൽ പരാമർശമുള്ളതുകൊണ്ട്, കണ്ടിട്ടില്ലെങ്കിൽ പോലും, പേരുകൾ സുപരിചിതവുമാണ്. അത്രയും അറിയപ്പെടാത്ത, എന്നാൽ അത്രയും തന്നെ ചരിത്രപ്രാധാന്യമുള്ള മറ്റനേകം ഗുഹാശില്പസമുച്ചയങ്ങളും ഈ ഭാഗങ്ങളിൽ കാണാനാവും. കഴിഞ്ഞദിവസം ഞങ്ങൾ കണ്ട കൻഹേരി ഗുഹകളും, ഇപ്പോഴെത്തിയിരിക്കുന്ന എലഫെന്റാ ഗുഹകളും ആ ഗണത്തിൽപ്പെടുത്താവുന്നവയാണ്.

ക്രിസ്തുവർഷാരംഭത്തോടെ തുടങ്ങിയ ഇത്തരം ഗുഹാക്ഷേത്രങ്ങളുടെ  നിർമ്മാണം  പത്തു നൂറ്റാണ്ടിലധികം തുടർന്നു. തുടക്കകാലത്ത്, സവിശേഷമായ ഈ ആവിഷ്ക്കാരത്തിന്റെ പ്രയോക്താവായത് ബുദ്ധമതമാണ്. കൻഹേരി അതിന് ഉദാഹരണമാണ്. എന്നാൽ ബുദ്ധമതം ക്ഷയിക്കാൻ തുടങ്ങിയപ്പോൾ, തിരിച്ചുവരവ് നടത്തിയ ഹിന്ദുമതം ഇത്തരം നിർമ്മാണങ്ങൾ അതേ താല്പര്യത്തോടെ പിൻതുടർന്നു എന്നുകാണാം. അതിന്റെ പ്രത്യക്ഷവത്കരണമാണ് എലഫന്റാ ഗുഹകൾ.

ശിവ-നടരാജ ശിൽപം
അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിനും എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിനും ഇടയ്ക്കാണ് ഈ ഗുഹാക്ഷേത്രങ്ങൾ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടത് എന്ന് കരുതുന്നു. എങ്കിൽ തന്നെയും ഇതിന് കൃത്യമായി ഉപോത്ബലകമാവുന്ന ശിലാലിഖിതങ്ങളൊന്നും കണ്ടെടുക്കാനായിട്ടില്ല. ചെറുതും വലുതുമായ ഒരുപാട് സ്വരൂപങ്ങൾ നാട്ടുരാജ്യങ്ങൾ ഭരിക്കുകയും, പരസ്പരം പോരടിക്കുകയും, സന്ധിയിലേർപ്പെടുകയും ഒക്കെ ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്ന സമയമാണ് മദ്ധ്യകാലത്തിന്റെ തുടക്കം. അതിൽ ഏത് രാജഭരണത്തിന്റെ കീഴിലാണ് ഈ കലാവിഷ്കാരം നിവർത്തിക്കപ്പെട്ടത് എന്ന കാര്യം തർക്കത്തിലാണ്. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യപകുതിയിൽ നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തിൽ കൊങ്കൺ മൗര്യന്മാരെ തോൽപ്പിച്ച് ബദാമി ചാലൂക്യന്മാർ ഇവിടം കൈവശപ്പെടുത്തി എന്ന പരാമർശമാണ് ഈ ദ്വീപിനെ കുറിച്ച് ലഭ്യമായ ഏറ്റവും പുരാതനമായ അറിവ്. അതിനാൽ തന്നെ ഈ രാജവംശങ്ങൾക്ക് ഗുഹാക്ഷേത്ര നിർമ്മാണത്തിന്റെ അവകാശം കൊടുക്കുന്നവരുണ്ട്. എന്നാൽ അതിനുശേഷം ഇവിടം കൈവശംവച്ച രാഷ്ട്രകൂടരാകാം ഈ ഗുഹാസമുച്ചയ നിർമ്മാണത്തിന് നിമിത്തമായത് എന്നുകരുതുന്ന ചരിത്രകാരന്മാരും കുറവല്ല. രാഷ്ടകൂടരുടെ എല്ലോറാ ശില്പങ്ങളോട് സാമ്യംപ്രകടിപ്പിക്കുന്നു എലഫന്റായിലെ ശിവശില്പങ്ങളും എന്നതാണ് ഇതിനായി ഉന്നയിക്കപ്പെടുന്ന പ്രധാന വാദം.

മുഖ്യമായും ഹൈന്ദവമാണെങ്കിലും ചില ബൗദ്ധഗുഹകളും ഇവിടെ കാണുന്നുണ്ട്. അതിനാൽ ഇതിന്റെ നിർമ്മാണം ഒരു രാജസ്വരൂപത്തിന് മാത്രമായി പതിച്ചു നൽകേണ്ടതുമില്ല. രാജ്യാവകാശികൾ മാറിമാറി വന്നാലും മതം അതിനുപരിയായ തലത്തിൽ നിന്ന് സംരക്ഷണം നേടിയെടുക്കുന്നു പലപ്പോഴും എന്ന ഒരു ചരിത്രപാഠവും ഉണ്ടല്ലോ.

പ്രധാന ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രവേശനഭാഗം
ചാലൂക്യന്മാരിൽ നിന്നും ഗുജറാത്ത് സുൽത്താൻമാരുടെ അധീനതയിലേയ്ക്ക് പോയ ദ്വീപ് പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തോടെ പോർച്ചുഗീസ് അധിനിവേശത്തിന് വശംവദമായി. മുൻപ് ഈ ദ്വീപ് 'ഖരാപുരി' എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. പ്രാദേശികമായി മറാത്തി ഭാഷയിൽ ഇന്നും ഈ പേര് ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. പറങ്കികളാണ് 'എലഫന്റാ ദ്വീപ്' എന്ന പേര് നൽകുന്നത്. ദ്വീപിലേയ്ക്കുള്ള പ്രവേശനഭാഗത്ത് അക്കാലത്തുണ്ടായിരുന്ന ഒരാനയുടെ കൂറ്റൻ പ്രതിമയെ പ്രതിയായിരുന്നു ആ പേരുമാറ്റം. ഈ പ്രതിമ ഇന്ന് മുംബൈയുടെ മറ്റൊരു ഭാഗത്തേയ്ക്ക് മാറ്റിസ്ഥാപിച്ചിരിക്കുകയാണത്രേ.

അധിനിവേശക്കാരിൽ ഏറ്റവും നിഷ്ടൂരന്മാരായിരുന്നു പറങ്കികൾ എന്നാണു അഭിമതം. ശില്പസമ്പുഷ്ടമായ ഈ ഗുഹകൾക്ക് കാര്യമായ കേടുപാടുകൾ അവർ ഉണ്ടാക്കി. വെടിക്കോപ്പുശാലകളായും, വെടിമരുന്നിന്റെ ശക്തി പരീക്ഷിക്കാനുള്ള ഇടവുമായി ഈ ഗുഹകളെ അവർ മാറ്റി. ഒരുപക്ഷേ, ഈ ഗുഹാസമുച്ചയത്തെ കുറിച്ച് കൃത്യമായ വിവരങ്ങൾ ലഭിച്ചേക്കുമായിരുന്ന പല ശിലാലിഖിതങ്ങളും അവരുടെ കരവിരുതിനാൽ നഷ്ടപ്പെട്ട് പോയിട്ടുണ്ടാവാം എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.

ശില്പമുഖരിതമായ ഗുഹാപാളികൾ
പ്രധാന ഗുഹയുടെ മുറ്റത്ത് ചിത്രങ്ങൾ എടുത്തു നിൽക്കുമ്പോൾ ഒരു ജപ്പാൻകാരി പെൺകുട്ടി എന്നെ സമീപിച്ചു. അവൾ ഒറ്റയ്ക്കാണ്. ഗുഹയെ പശ്ചാത്തലമാക്കി മൊബൈലിൽ അവളുടെ ചിത്രമെടുത്ത് കൊടുക്കണം. അവൾ ചിത്രത്തിനായി പോസുചെയ്യുകയും, ഞാൻ ചിത്രമെടുക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തപ്പോൾ അതുവഴി പോവുകയായിരുന്ന ഒരുകൂട്ടം ചെറുപ്പക്കാർ അവളെ സമീപിച്ചു. അവളോടൊപ്പം നിന്ന് ചിത്രമെടുക്കണം എന്നതാണ് അവരുടെ ആവശ്യം. അവൾ ആദ്യം സന്തോഷത്തോടെ സമ്മതിച്ചു. പക്ഷെ ചെറുപ്പക്കാർ മര്യാദയില്ലാതെ അവരുടെ ഫോട്ടോസെഷൻ നീട്ടിക്കൊണ്ടു പോയി. മാറിയുംതിരിഞ്ഞും അവളോടൊപ്പം നിന്ന് അവർ അസംഖ്യം ചിത്രങ്ങൾ എടുത്തുകൊണ്ടിരുന്നു. അവൾ ഊരാക്കുടുക്കിൽ പെട്ടതുപോലെയായി. ആൾക്കൂട്ടമനശ്ശാസ്ത്രത്തിന്റെ പ്രത്യക്ഷതപോലെ ആ കലാപരിപാടി നീണ്ടപ്പോൾ, അവളുടെ മൊബൈലും പിടിച്ച് എന്തുചെയ്യണമെന്നറിയാതെ നിൽക്കുന്ന എന്നെ അവൾ ദയനീയമായി നോക്കി. അവളെപ്പോലെ ഇവിടെ ഞാനും ഒരു പരദേശിയാണെന്നും, ആ ചെറുപ്പക്കാർ സംസാരിക്കുന്ന മറാത്തി ഭാഷപോലും എനിക്കറിയില്ല എന്നും അവൾക്കെങ്ങനെ മനസ്സിലാവും. അവളെ സംബന്ധിച്ച് ഞങ്ങളെല്ലാവരും ഇന്ത്യാക്കാരാണ്. എന്തായാലും ഞാൻ അവരുടെ അടുത്തേയ്ക്ക് ചെന്ന്, എനിക്കറിയാവുന്ന ഹിന്ദിയിൽ പ്രാദേശിക ചുവവരുത്താൻ ശ്രമിച്ചുകൊണ്ട്, ആ ചെറുപ്പക്കാരോട് പിരിഞ്ഞുപോകാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. അവളുടെ ഗൈഡോ ഡ്രൈവറോ ആവാം ഞാൻ എന്ന് ധരിച്ചിട്ടാവും, എന്തൊക്കെയോ പരിഹാസങ്ങൾ പറഞ്ഞ് ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ആ കൂട്ടം ഞങ്ങളെ വിട്ടുപോയി...

ഈ സംഭവം നടന്ന് ഏതാനും നാളുകൾക്ക് ശേഷം, ഇപ്പോൾ ഇതെഴുതാനിരിക്കുമ്പോൾ, ഉത്തർപ്രദേശിൽ സമാനമായ സംഭവം ഗുരുതരമായി മാറിയത് പത്രത്തിൽ വായിക്കുകയാണ്. ഒരു സ്വിസ് യുവതിയോടൊപ്പം നിന്ന് ചിത്രമെടുക്കണമെന്ന് ഒരുകൂട്ടം ചെറുപ്പക്കാർ ആവശ്യപ്പെടുന്നു. അവർ സമ്മതിക്കാതിരുന്നപ്പോൾ അവരെയും സഹയാത്രികനെയും ആക്രമിച്ച് മാരകമായി പരുക്കേൽപ്പിക്കുന്നു. വിദേശികളായ വിനോദസഞ്ചാരികൾ ഇന്ത്യയിൽ സുരക്ഷിതരല്ല എന്നൊരു സന്ദേശം ഇത്തരം സംഭവങ്ങൾ നൽകുന്നുണ്ട്.

കുറച്ചുനാളുകൾക്ക് മുൻപ് ജോലിസ്ഥലത്ത് വച്ച് ഒരു ബ്രിട്ടീഷ് വനിത, അവർക്ക് ഇന്ത്യ കാണാൻ താല്പര്യമുണ്ടെന്നും, എന്നാൽ കേൾക്കുന്ന വാർത്തകൾ ഭയപ്പെടുത്തുന്നു എന്നും പറഞ്ഞു. ആയിടയ്ക്ക് ഉത്തരേന്ത്യയിൽ വിദേശവനിതകളെ മാനഭംഗപ്പെടുത്തിയ സംഭവങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുകയായിരുന്നു  അവർ. "ഇംഗ്ലണ്ടിൽ ഇന്ത്യാക്കാരെയും ഏഷ്യക്കാരെയും കാണുമ്പോൾ ബീർകുപ്പികൾ വലിച്ചറിഞ്ഞ് തലപൊട്ടിക്കുന്ന വർണ്ണവെറിയന്മാരുണ്ടെന്ന് കേട്ടിട്ടുണ്ടല്ലോ" എന്ന ബാലിശമായ മറുവാദമിട്ട് ആ സംഭാഷണത്തിൽ നിന്നും തൽക്കാലം ഞാൻ ഒഴിവായി. ഇന്ത്യയിലേയ്ക്ക് ഒരുപാട് വിദേശികൾ വിനോദസഞ്ചാരികളായി എത്തുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ വരാനാഗ്രഹിക്കുന്ന അതിലധികംപേർ വരാതെയുമിരിക്കുന്നുണ്ട് എന്ന് ആ സ്ത്രീയുടെ സംസാരത്തിൽ നിന്നും മനസ്സിലായി.

ദ്വീപിനപ്പുറത്തുകൂടി കപ്പൽ കടന്നുപോകുന്നു...
ശതാബ്ദങ്ങളുടെ പഴക്കവും പടയോട്ടങ്ങളുടെ മുറിവുകളും ഉണ്ടാവാം. എങ്കിലും മനോഹരമായ ശില്പങ്ങൾ ഇന്നും ബാക്കിയായ ഈ ഗുഹകളുടെ ഉള്ളിലേയ്ക്ക് കയറുമ്പോൾ നമ്മൾ മറ്റൊരു മനോനിലയിലേയ്ക്ക് ഉയരുന്നു. ഇത്തരം സ്ഥലങ്ങളിൽ ചെന്ന് നിൽക്കുമ്പോൾ ഒരുതരം ധ്യാനാത്മകമായ തലത്തിലേയ്ക്ക് ആന്തരികമായി നമ്മൾ സ്വയം പരിവർത്തിക്കേണ്ടതുണ്ട്. അപ്പോൾ ചുറ്റുമുള്ള ജനക്കൂട്ടം ബോധത്തിൽ നിന്നും ഒഴിഞ്ഞുപോകും. നമ്മളും ശില്പങ്ങളും മാത്രമാവും. ശില്പങ്ങൾക്ക് ജീവൻ വയ്ക്കും. അവ ചലിക്കാൻ തുടങ്ങും. പൗരാണികമായ വിചിത്രലോകം സ്വപ്നത്തിലെന്നമാതിരി വിസ്തൃതമാവും...

ഇവയുടെ നിർമ്മാണത്തിന് അരുനിന്നത് ഏതു രാജാക്കന്മാരായാലും ഗുഹകളിൽ കാണുക, അക്കാലത്ത് പ്രദേശത്ത് നിലനിന്ന ശൈവാരാധനയുടെ തീവ്രതയാണ്. കൈലാസ ജീവിതത്തിന്റെ ചിത്രീകരണമാണ് ഗുഹകളിലാകെ. അനേകം ശിവ-പാർവ്വതി ശില്പങ്ങൾ. ശിവന്റെ വ്യത്യസ്ത അവതാര, ഭാവ, രൂപങ്ങളിലുള്ള നൂറുകണക്കിന് ലാവണ്യശില്പങ്ങൾ...

ഒന്നാം ഗുഹ എന്നറിയപ്പെടുന്ന പ്രധാന ഗുഹയിലാണ് ഈ ശില്പങ്ങൾ കൂടുതലും വിന്യസിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. പറങ്കികളുടെ കയ്യിലേയ്ക്ക് പോകുന്നതുവരെ ഇവിടെ ആരാധന നടന്നിരുന്നു. സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തരം തൊള്ളായിരത്തി എഴുപതുകളോടെയാണ് ഇവിടെ പുനരുദ്ധാരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടക്കുന്നതും ഇന്നത്തെ നിലയിൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നതും.     

മറ്റൊരു ശിൽപം
നീണ്ടുകിടക്കുന്ന ഗുഹാക്ഷേത്രങ്ങളുടെ നീളത്തിനപ്പുറം ദ്വീപിന്റെ ബാക്കിഭാഗങ്ങൾ ഉഷ്ണമേഖലാ വനപ്രകൃതിയാണ്. ചില ഭാഗങ്ങളിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ കാട് മാത്രമേ കാണാനാവുന്നുള്ളൂ. എങ്കിൽക്കൂടിയും കിളികളൊന്നും കാഴ്ചയിലില്ല. കഴിഞ്ഞ പകൽ സഞ്ജയ് ഗാന്ധി ദേശീയോദ്യാനത്തിനു നടുവിലെ കൻഹേരിഗുഹകൾ സന്ദർശിച്ചപ്പോഴും കിളികളെയൊന്നും കണ്ടിരുന്നില്ല. പച്ചപ്പുള്ള ഇടങ്ങളിൽ ചെന്നാൽ കിളികളെ അന്വേഷിക്കാറുണ്ട്. അകവും പുറവും പെട്ടെന്ന് പ്രഭാപൂരിതമാക്കാൻ കിളികൾക്ക് കഴിയും.

നട്ടപ്പകലിലാണ് ഈ രണ്ടു സ്ഥലങ്ങളിലും എത്തിയത്. നല്ല ജനക്കൂട്ടത്തിന് നടുവിൽ. അതായിരിക്കാം കിളികൾ വരാത്തത്. മരച്ചാർത്തുകളുടെ സുരക്ഷിതമായ ഇടങ്ങളിൽ നിന്നും വിശാലപ്രകൃതിയിലേയ്ക്ക് അവ പറന്നുവരുക നേരംവെളുക്കുമ്പോഴും സൂര്യൻചായുമ്പോഴുമത്രേ. പക്ഷിനിരീക്ഷകരുടെ ഇഷ്ടസമയങ്ങളാണവ. കിളികൾ ആഹാരംതേടി പറന്നുനടക്കുന്ന നേരം...!

ഒരുപക്ഷേ അതിനെക്കാൾ ആശങ്കാകരമായ കാരണങ്ങൾ ഉണ്ടാവുമോ? സഞ്ജയ് ഗാന്ധി ദേശീയോദ്യാനമായാലും എലെഫെന്റാ ദ്വീപായാലും ഒരു വലിയ പട്ടണത്തിന്റെ നടുവിൽ തുരുത്തായി കിടക്കുന്ന പച്ചഭൂമിയാണ്. പട്ടണം, അന്തരീക്ഷത്തിലേയ്ക്ക് പുറംതള്ളുന്ന അഗോചരസംഗതികളുടെ ബഹുലതയെക്കുറിച്ച് കേൾക്കാറുണ്ട് - വിഷസാന്ദ്രമായ വാതകങ്ങൾ മുതൽ മൊബൈൽ ടവറുകൾ വമിപ്പിക്കുന്ന ദ്രോഹതരംഗങ്ങൾ വരെ. ഇത്തരം അദൃശ്യഭൂതങ്ങളോട് പൊരുതിനിൽക്കാനാവാതെ മറ്റെങ്ങോട്ടേയ്‌ക്കെങ്കിലും പുറപ്പെട്ടുപോയതാവാനും മതി, കിളികൾ...

ദ്വീപിലെ കാട്
എല്ലാ ഗുഹകളും കണ്ടുകഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മുംബൈ നിവാസിയായ സുഹൃത്ത് പറഞ്ഞത് ഓർക്കുകയായിരുന്നു. ശരിയാണ്, ഇവിടെ മുഴുവൻ കുരങ്ങുകളാണ്. ഗുഹാമുഖത്തും നടപ്പാതയിലും കുരങ്ങുകളുടെ കൂട്ടമുണ്ട്. ആളുകളോടൊപ്പം, അവർ കൊടുക്കുന്ന  പഴവും കടലയും തിന്ന് അവയും നടക്കുന്നു. പക്ഷെ കുരങ്ങൻ സംഘങ്ങളുടെ കാഴ്ചയ്ക്കപ്പുറം, താല്പര്യമുള്ളവർക്ക്, ഈ ദ്വീപിൽ അസുലഭമായ പുരാതനചരിത്രമുണ്ട്. പൗരാണികമായ ശില്പവേലകളിൽ അവ നിവർത്തിച്ചിരിക്കുന്നു. വിഷയകുതുകികളെ ലഹരിപിടിപ്പിക്കാൻ ഉതകുംവിധം പൂർവ്വ മനുഷ്യസംസ്കൃതി വിന്യാസിതമായിരിക്കുന്ന, ശതാബ്ദങ്ങൾക്ക് അപ്പുറത്തു നിന്നുമുള്ള ശിലാമുദ്രകൾ!

ഇനിയിപ്പോ കുരങ്ങുകളെ കാണാൻ വേണ്ടി മാത്രമായിട്ടാണെങ്കിലും ഇവിടേയ്ക്ക് വരുന്നതിൽ കുഴപ്പമൊന്നുമില്ല. ഗുഹാശില്പങ്ങളായാലും കുരങ്ങുകളായാലും, അത്തരം ലക്ഷ്യങ്ങൾ സഞ്ചാരത്തിന്റെ ആത്യന്തികമായ ഗുണകാംക്ഷയല്ല. വീട്ടിൽ നിന്നും  പുറപ്പെടുക എന്നതാണ് പ്രധാനം. വഴിയാണ് ഏറ്റവും മൗലികവും ലഹരിദായകവുമായ യാത്രാഖണ്ഡം. വഴിയാണ് അനുഭവത്തിന്റെയും ജ്ഞാനത്തിന്റെയും അസംഖ്യം മേഘവിതാനങ്ങൾ കാണിച്ചുതരുക. ചെന്നെത്തുന്ന ഇടത്തിലെ കുരങ്ങന്മാർ യാത്രചെയ്യാതിരിക്കാനുള്ള കാരണമായി തീരാതിരിക്കട്ടെ...

ഉച്ചഭക്ഷണത്തിനുള്ള സമയം വൈകിയിരുന്നു. കുന്നിൻ മുകളിൽ മഹാരാഷ്ട്രാ വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പിന്റെ ഒരു തീൻശാല കണ്ടു. അവിടേയ്ക്ക് കയറി...

സഹയാത്രികർ...
ഭക്ഷണം കഴിഞ്ഞിറങ്ങുമ്പോൾ, ഒരു കാട്ടുപാത ദ്വീപിന്റെ മറ്റൊരു ഭാഗത്തേയ്ക് പോകുന്നത് കണ്ടു. ഏതാണ്ട് ഒരു കിലോമീറ്റർ കാട്ടിലൂടെ വീണ്ടും മലകയറി ഉയരമുള്ള മറ്റൊരു ഭാഗത്തേയ്ക്ക് പോകാനുള്ള വഴി. മുംബൈ പട്ടണവും പരിസരങ്ങളും, ഉൾക്കടലിന്റെ വിന്യാസവുമൊക്കെ ആകാശക്കാഴ്ചയായി വ്യക്തമായി കാണാനാവുന്ന ഒരിടമത്രേ അത്. അവിടേയ്ക്ക് പോകണമെന്നുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും, വിഘാതമായി പല കാര്യങ്ങളുമുണ്ടായിരുന്നു. ഒന്നാമതായി ഈ മലകയറ്റം തന്നെ ഞങ്ങളെ തളർത്തിയിരുന്നു. ഇനി അത്രയും ദൂരം തിരിച്ചിറങ്ങാനുമുണ്ട്. ഒരു മലകയറ്റം കൂടി, ഈ ഉച്ചയൂണിനു ശേഷം ശ്രമകരമായിരിക്കും എന്നറിയാമായിരുന്നു.

മാത്രവുമല്ല സമയക്കുറവുമുണ്ടായിരുന്നു. മടങ്ങി, കരയിലെത്തിയതിനു ശേഷം കൊളാബയിലെ കച്ചവടത്തെരുവിലൂടെ കുറച്ചുനേരം നടക്കേണ്ടതുണ്ട്. അതിനു ശേഷം മുംബൈയിലെ വലിയ മാളുകളിൽ ഒന്നെങ്കിലും സന്ദർശിക്കേണ്ടതുമുണ്ടായിരുന്നു. ചെന്നെത്തുന്ന ഇടങ്ങളിലെ കച്ചവടകേന്ദ്രങ്ങളിൽ പോവുക സാധനങ്ങൾ വാങ്ങുക എന്ന പ്രാഥമികമായ ലക്ഷ്യത്തോടെയല്ല. വിവിധ തലങ്ങളിലുള്ള  കച്ചവടപ്രദേശങ്ങൾ സമൂഹത്തിന്റെ പരിച്ഛേദമാണ്. അവിടെയായാണ് ദേശം തുടിക്കുന്നത്.

എങ്കിലും ഇതൊന്നുമായിരുന്നില്ല സമയക്കുറവിന്റെ പ്രധാന കാരണം...

ഭാര്യയോടൊപ്പം ഒന്നാംക്ലാസ് മുതൽ പത്താംക്ലാസ് വരെ ഒന്നിച്ചു പഠിച്ച, അക്കാലത്തെ അവളുടെ ആത്മമിത്രം, പത്താംക്ലാസിനു ശേഷം മുംബൈയിലേക്ക് കുടിയേറിപ്പോയിരുന്നു. ദൂരം ബന്ധങ്ങളുടെ വേരറുത്തിരുന്ന കാലമായിരുന്നു അത്. വിതുർത്തളമായ ജീവിതത്തിന്റെ പലവഴികളിലൂടെ, അവർ ഒന്നിച്ചു പഠിച്ചിരുന്ന ആ ഗ്രാമവും സ്വദേശവും ഒക്കെ വിട്ട്, ഭാര്യയും സംവത്സരങ്ങളുടെ കടൽകടന്നുപോയി...

ദശാബ്ദങ്ങൾക്ക് ശേഷം, സമകാലത്തിന്റെ ഫെയ്സ്ബുക്ക് യുഗത്തിൽ, ആ വെർച്വൽ വലക്കണ്ണിയിൽ എവിടെയോ വച്ച് അവർ വീണ്ടും കണ്ടുമുട്ടി. ഇപ്പോൾ അവർ ഒരു മറാത്തി ഭിഷഗ്വരനെ വിവാഹംകഴിച്ച് സാന്താക്രൂസിൽ താമസിക്കുന്നു. വൈകുന്നേരം അവിടേയ്ക്ക് വിരുന്നിന് ക്ഷണമുണ്ട്. അവിടെ വൈകിയെത്താൻ സാധിക്കില്ല. ആ രാത്രിവിരുന്നിനു ശേഷം മകന്റെ വാടകഫ്‌ളാറ്റിൽ ചെന്ന് പെട്ടിയുമെടുത്ത് വിമാനത്താവളത്തിലേയ്ക്ക് പോകാനുള്ള സമയമേ ബാക്കിയുള്ളൂ...

അതിനാൽ ഇപ്പോൾ മലയിറങ്ങുക തന്നെ...

- അവസാനിച്ചു - 

2017, ഒക്‌ടോബർ 1, ഞായറാഴ്‌ച

ഭാദ്രപാദത്തിൽ, മറാത്തയെ തൊട്ടുതൊട്ട്... - നാല്

ഭാനുപ്രിയ എന്ന ചലച്ചിത്രനടി മലയാളസിനിമകളിൽ നായികാവേഷത്തിൽ അഭിനയിച്ച് പ്രശസ്തയായിരിക്കുന്ന കാലത്ത് ഒരിക്കൽ ദുബായിൽ വച്ച്, ഒരു വാഹനത്തിൽ എന്റെ തൊട്ടപ്പുറത്ത് ഇരിക്കുന്നത് അവരാണെന്ന് മനസ്സിലായത് മറ്റാരോ പറഞ്ഞപ്പോഴാണ്. ചില ചിത്രങ്ങൾ, വിവരങ്ങൾ നമ്മുടെ ഭാവനയെ വാസ്തവികതയ്ക്ക് ഉപരിയായി പൊലിപ്പിക്കുന്നു...

അതുപോലെ, സ്വപ്നനഷ്ടമെന്നോ മോഹഭംഗമെന്നോ പറയാവുന്ന ഒരവസ്ഥയിലാണ് ഞാനിപ്പോൾ. ചിത്രങ്ങളിലൂടെയും സിനിമകളിലൂടെയും ഒരുപാട് കണ്ടിരിക്കുന്ന, അനേകം വിവരണങ്ങളിലൂടെ സങ്കല്പത്തിൽ അതിരുകൾ കവിഞ്ഞ രൂപവിപുലതയോടെ വരയപ്പെട്ട, രാജ്യത്തിന്റെ ഐക്കണിക് ബിംബമായ 'ഗേറ്റ് വേ ഒവ് ഇന്ത്യ' എന്ന അതിപ്രശസ്ത നിർമ്മിതിക്ക് മുന്നിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ പക്ഷെ മനസ്സിൽ ഇത്രയുംകാലം വരഞ്ഞിട്ടിരുന്ന ഗാംഭീര്യം അതിന് അനുഭവപ്പെടുന്നില്ല എന്നതാണ് സത്യം.

തുള്ളിക്കൊരുകുടം പെരുജനം എന്ന നിലയ്ക്കാണ് ഗേറ്റ് വേ ഒവ് ഇന്ത്യയുടെ പരിസരം. 'ശുഭയാത്ര' എന്ന സിനിമയിൽ ജയറാമും പാർവ്വതിയും കൈപിടിച്ചോടുന്ന ആ ദൃശ്യവും ഇപ്പോൾ ഞാൻ കാണുന്ന ഈ പരിസരവുമായി വലിയ വ്യത്യാസമുണ്ട്. എന്തായാലും ജനക്കൂട്ടത്തിന്റെ ഇടയിലൂടെ മെറ്റൽഡിറ്റക്ടർ പരിശോധനയൊക്കെ ഇടിച്ചുതള്ളി കഴിച്ച്, ആ ക്ഷീണത്തിൽ ഞങ്ങൾ കുറച്ചുസമയം ഒരു അരമതിലിൽ ജനക്കൂട്ടത്തെയും അതിനപ്പുറമുള്ള സ്മാരകത്തേയും നോക്കിയിരുന്നു...

ഗേറ്റ് വേ ഒവ് ഇന്ത്യ
കുതിരപ്പുറത്തിരിക്കുന്ന ഛത്രപതി ശിവജിയുടെ പ്രതിമയ്ക്ക് ചുവട്ടിലാണ് ഞങ്ങളിരിക്കുന്നത്. മുന്നിൽ ഗേറ്റ് വേ ഒവ് ഇന്ത്യ. പിന്നിൽ മുംബൈയിലെ മറ്റൊരു സവിശേഷ വാസ്തുനിർമ്മിതിയായ താജ് ഹോട്ടലിന്റെ താഴികക്കുടാങ്കിതമായ കെട്ടിടം...

ശിവജി പ്രതിമയുടെ അടുത്തിരിക്കുമ്പോൾ അറിയില്ലായിരുന്നുവെങ്കിലും, പിന്നീടാണ് ഇത്തരം പ്രതിമകളെക്കുറിച്ച് കൗതുകകരമായ ഒരു വിവരം വായിക്കുകയുണ്ടായത്. ധീരയോദ്ധാക്കൾ കുതിരപ്പുറത്തിരിക്കുന്ന ശില്പങ്ങൾ രണ്ടു തരത്തിലാണത്രേ നിർമ്മിക്കപ്പെടുക. ഇരുകാലും ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച കുതിരയുടെ മുകളിലാണ് ഇരിക്കുന്നതെങ്കിൽ, ആ വ്യക്തി യുദ്ധഭൂമിയിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട ആളാവും. കുതിര ഒരു കാൽ മാത്രം പൊക്കിയാണ് നിൽക്കുന്നതെങ്കിൽ അതിനു മുകളിലിരിക്കുന്ന ആൾ യുദ്ധമുഖത്ത് മരിച്ചതല്ല എന്നത്രേ സൂചന. ശിവജി യുദ്ധമുഖത്തല്ല, മറിച്ച് അസുഖബാധിതനായി (ഭാര്യമാരിൽ ഒരാൾ വിഷം നല്കിയതാണെന്നും ഭാഷ്യമുണ്ട്) മരണപ്പെട്ടതിനാലാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശില്പങ്ങളിലെ കുതിര ഒരുകാൽ മാത്രം ഉയർത്തി നിൽക്കുന്നത്. താൻസി റാണിയുടെ ചിത്രീകരണങ്ങൾ ഇരുകാലും ഉയർത്തിനിൽക്കുന്ന കുതിരയോടൊപ്പമത്രേ.

ശിവജി മറാത്താദേശീയതയുടെ വിഭ്രംജിതബിംബമാണ്. സംഘടിതമായ ഹൈന്ദവ മതബോധത്തിന്റെ രൂപകമായും അദ്ദേഹം ഇന്ത്യയുടെ സമകാല രാഷ്ട്രീയവ്യവഹാരങ്ങളിൽ ഉയർന്നുവരുന്നുണ്ട്. അത് ചരിത്രയാഥാർത്ഥ്യത്തോട് അത്രയൊന്നും നീതിപുലർത്തുന്ന സംഗതിയല്ല. മുഗൾസാമ്രാജ്യം പോലുള്ള വലിയൊരു രാഷ്ട്രീയസംവിധാനത്തോട് ചെറുത്തുനിൽക്കാൻ ശ്രമിച്ച, കൊങ്കൺ മേഖലയിലെ പശ്ചിമഘട്ടമലനിരകൾ കേന്ദ്രീകരിച്ച് ഒളിയുദ്ധങ്ങളും മറ്റും നടത്തിവന്നിരുന്ന, ചെറിയൊരു നാടുവാഴി മാത്രമായിരുന്നു ശിവജി. അദ്ദേഹത്തെ ഒരു മഹാചക്രവർത്തി സമാനമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ, മത, വംശീയ ശ്രമങ്ങൾ പ്രതിലോമമാണ്.

ഛത്രപതി ശിവജിയുടെ പ്രതിമ - ഗേറ്റ് വേ ഒവ് ഇന്ത്യയുടെ മുന്നിൽ നിന്ന്...
പിറകിൽ താജ് ഹോട്ടലാണ്. 'താജ് മഹൽ പാലസ് ഹോട്ടൽ' എന്ന് മുഴുവൻ പേര്. താജിനെ പ്രതിയുള്ള ഏറ്റവും പഴയ ഓർമ്മ, ചേട്ടന്മാരിൽ ഒരാൾ ബോംബെയിലേയ്ക്ക് നടത്തിയ ഒറ്റയ്ക്കുള്ള യാത്രയാണ്. ഗൾഫ് അർത്ഥികളായി അന്ന് ഞങ്ങളുടെ നാട്ടിൽ നിന്നും കുറച്ചാളുകൾ ബോംബെയിൽ കഴിയുന്നുണ്ടായിരുന്നു. അവരുടെ ഒപ്പം താജ് ഹോട്ടലിന്റെ മുന്നിൽ നിന്ന് ചേട്ടൻ എടുത്ത ഒരു ചിത്രം ബോംബെയുടെ ആകെത്തുകയായി ഒരുപാടുകാലം എന്റെ ഓർമ്മയിലുണ്ടായിരുന്നു. പിന്നീട് ചിത്രങ്ങളായും ചലച്ചിത്രങ്ങളായും ഈ മകുടനിർമ്മിതി അനുഭവത്തിലൂടെ ഏറെ കടന്നുപോയി. യാത്രാമോഹങ്ങളുടെ മുൻഗണനാ പട്ടികയിൽ മുംബൈ അത്രയൊന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, എന്തായാലും ഇപ്പോഴിതാ താജിന് മുന്നിലും വന്നെത്തിയിരിക്കുന്നു.

ടാറ്റയുടെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ളതാണ് 1903 - ൽ ഉത്‌ഘാടനം ചെയ്യപ്പെട്ട ഈ സ്ഥാപനം. ടാറ്റ ഗ്രൂപ്പിന്റെ സ്ഥാപകനായ ജെംഷെഡ്ജി ടാറ്റയെ യൂറോപ്യന്മാർക്ക് മാത്രമായുള്ള മുംബൈയിലെ പ്രശസ്തമായ ഒരു ഹോട്ടലിൽ പ്രവേശിക്കാൻ ഒരിക്കൽ അനുവദിച്ചില്ലത്രേ. അതിനുള്ള മറുപടിയാണത്രേ ഈ ഹോട്ടൽ. ഇത്തരം ഒരുപാട് നിറംപിടിപ്പിച്ച കഥകൾ സ്വാതന്ത്ര്യപൂർവ്വ കാലത്തു തന്നെ ഇന്ത്യൻ സൈക്കിയിൽ ഒരു ആശ്വാസമായി ഉണ്ടായിരുന്നിരിക്കണം. വ്യവസായിയായ ടാറ്റ, സവിശേഷമായ മറ്റൊരു സ്ഥാപനം സാക്ഷാത്കരിച്ചു എന്നതിനപ്പുറം ഈ ഹോട്ടലിന്റെ നിർമ്മാണത്തിൽ വലിയ നാടകീയതകൾ  ഉണ്ടായിരുന്നിരിക്കാൻ വഴിയില്ലെന്ന് നിക്ഷ്പക്ഷരായ  ചരിത്രകാരന്മാർ അനുമാനിക്കുന്നു.

ഗേറ്റ്‌വേ ഒവ് ഇന്ത്യയുടെ അനുബന്ധമായി ചിത്രങ്ങളിൽ തെളിഞ്ഞുവരുന്ന വ്യത്യസ്തമായ ഈ വസ്തുശിൽപം നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്ന കാലത്ത് എന്നാൽ ഇവിടെ ഗേറ്റ്‌വേ ഒവ് ഇന്ത്യ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല എന്നത് ഇന്നോർക്കുമ്പോൾ കൗതുകകരമായി തോന്നും. 1924 - ൽ മാത്രമാണ് ഗേറ്റ്‌വേ ഒവ് ഇന്ത്യയുടെ നിർമ്മാണം പൂർത്തിയാവുന്നത്.

താജ് ഹോട്ടലിന്റെ സവിശേഷമായ മകുടങ്ങൾ
ഇരിക്കുന്നിടത്തു നിന്നും എണീറ്റ് ജനക്കൂട്ടത്തെവകഞ്ഞ് ഞങ്ങൾ ഗേറ്റ്‌വേ ഒവ് ഇന്ത്യയുടെ അടുത്തേയ്ക്ക് നടന്നു. ഇന്ത്യയുടെ, മുംബൈയുടെ, മറ്റൊരു മുദ്രയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന ആ ചരിത്രകമാനത്തെ ഒരുതവണയൊന്ന്, സാവധാനം, വിശാലമായി വലംവച്ചു. പല കോണുകളിൽ നിന്നും ചിത്രം പിടിച്ചു. ഓരോ സ്ഥലത്തും ചെന്നെത്തുമ്പോൾ, അവിടെ നിന്നും മടങ്ങുമ്പോൾ, ചിന്തയിൽ ആദ്യമുണരുക ഇനിയൊരിക്കൽ ഇവിടേയ്ക്ക് വരികയുണ്ടാവുമോ എന്ന ചോദ്യമാണ്. അത് നേരിയ വിഷമം ഉളവാക്കും. മനസ്സിലും ക്യാമറയിലും ഒരുപാട് ചിത്രങ്ങൾ പകർത്തും. ഒരുപക്ഷെ ഇനി ഒരിക്കലും വന്നെത്തപ്പെടാൻ സാധ്യതയില്ലാത്ത ഇടങ്ങളെ, അങ്ങനെ ഓർമ്മയുടെ സജീവതയിൽ നിലനിർത്താൻ ആവുമല്ലോ എന്ന് ആശ്വസിക്കും...

ജോർജ്ജ് അഞ്ചാമൻ രാജാവിന്റെ ഇന്ത്യയിലേയ്ക്കുള്ള വരവ് പ്രമാണിച്ച്, ഒരു സ്മാരകമെന്നുള്ള നിലയ്ക്കാണ് ഗേറ്റ്‌വേ ഒവ് ഇന്ത്യയുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിക്കുന്നത്. നിർമ്മാണകാരണം ഇതാണെങ്കിലും പ്രസ്തുത രാജാവിന് തന്റെ ഇന്ത്യാ സന്ദർശനത്തിന്റെ വേളയിൽ ഈ സ്മാരകം കാണാൻ സാധിച്ചിരുന്നില്ല. തറക്കല്ലിടാൻ പോലും സാധിക്കുകയുണ്ടായില്ല. അദ്ദേഹം എത്തുന്ന സമയത്ത് ഇത് നിർമ്മിക്കാൻ തിരഞ്ഞെടുത്തിരുന്ന സ്ഥലം കടലായിരുന്നു. കടലിൽ കല്ലിടാൻ ഒരുപക്ഷേ രാജാവ് ആഗ്രഹിച്ചിട്ടുമുണ്ടാവില്ല. 1915 - ലാണ് ഈ ഭാഗത്തെ കടൽ ഈ ആവശ്യത്തിനായി നികത്താൻ തുടങ്ങിയത്. ഒൻപത് വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം 1924 - ൽ ഗേറ്റ്‌വേ ഒവ് ഇന്ത്യയുടെ നിർമ്മാണം കഴിയുകയും ചെയ്തു.

ജോർജ്ജ് അഞ്ചാമൻ രാജാവ് സൂര്യനസ്തമിക്കാത്ത സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ചക്രവർത്തിയായിരുന്നിട്ട് എന്ത് പ്രയോജനം. ഞങ്ങൾക്ക് പോലും കാണാനായ ഈ സവിശേഷ വാസ്തുനിർമ്മിതി അദ്ദേഹത്തിന് കാണാനായില്ലല്ലോ. എല്ലാ ചക്രവർത്തിമാരും കടന്നുപോകും, അചേതനമായ കല്ലുകൾ പക്ഷെ കാലത്തിന്റെ ശേഷപത്രമാവും. അതിനു മുന്നിൽ, വലുതും ചെറുതുമായ ആളുകൾ, കറുത്തതും വെളുത്തതുമായ ആളുകൾ, അത്ഭുതത്തോടെ വന്നുനിൽക്കും. അതിനെ പ്രതി വൈവിധ്യമാർന്ന ചരിത്രങ്ങൾ എഴുതപ്പെടും... അനശ്വരത ചക്രവർത്തിമാർക്കല്ല, കല്ലുകൾക്കാണ്!

അപ്പോളോബന്തറിൽ നിന്നും സഞ്ചാരികളുമായി ഒരു ബോട്ട് യാത്രതുടങ്ങുന്നു... 
ഈ ഭാഗത്തേയ്ക്ക് വരുമ്പോൾ പ്രധാനമായും കരുതിയിരുന്നത് എലെഫന്റാ ദ്വീപിലേയ്ക്ക് പോകാനാണ്. ഗേറ്റ് വേ ഒവ് ഇന്ത്യയുടെ ഒരുഭാഗത്തുള്ള ഉൾക്കടൽ തീരത്തു നിന്നാണ് എലെഫെന്റാ ദ്വീപിലേക്കുള്ള ബോട്ടുകൾ പുറപ്പെടുന്നത്. അപ്പോളോബന്തർ എന്നും വെല്ലിങ്ടൺ ജെട്ടിയെന്നുമൊക്കെ ഈ ഭാഗം മുൻപ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. മറ്റു പല സ്ഥലങ്ങളിലേയ്ക്കും ഇവിടെ നിന്നും ബോട്ടുകൾ പുറപ്പെടുന്നുണ്ടെന്ന് തോന്നുന്നു. ഉൾക്കടലിലൂടെ സഞ്ചാരികളെയും കൊണ്ട് വെറുതേ കറങ്ങിവരുന്നവയുമുണ്ട്. അനേകം ബോട്ടുകൾ തീരത്ത് തിക്കിതിരക്കുന്നത് കാണാം. ടിക്കറ്റ് കൗണ്ടർ ഒന്നുമില്ല. ജനക്കൂട്ടത്തിനിടയിലൂടെ ഒന്നുരണ്ടുപേർ ടിക്കറ്റ് വിറ്റുനടക്കുന്നു. ആകെക്കൂടി വ്യവസ്ഥാരഹിതമായ അന്തരീക്ഷം. പ്രതീക്ഷകളെ അസ്ഥാനത്താക്കുക എന്നതാണല്ലോ സഞ്ചാരങ്ങളെ ഏറ്റവും കൗതുകകരമാക്കുന്ന സംഗതി.

എന്തായാലും ഞങ്ങളും നാല് ടിക്കറ്റെടുത്ത് ആൾക്കൂട്ടത്തിനിടയിലൂടെ എലെഫെന്റാ ദ്വീപിലേയ്ക്കുള്ള ഒരു ബോട്ടിൽ കയറിപ്പറ്റി. അതിന്റെ മുകൾ തട്ടിലേയ്ക്ക് പോകാൻ, പത്തുരൂപയോ മറ്റോ വീണ്ടും കൊടുക്കേണ്ടി വന്നു.

ഗണേശോത്സവത്തിന്റെ ആമോദങ്ങളിൽ നഗരക്കാഴ്ചകൾ കാണാൻ മുംബൈയുടെ പ്രാന്തങ്ങളിൽ നിന്നുമെത്തിയ ഇടത്തരക്കാരായ ചെറുപ്പക്കാരാവണം ബോട്ടിൽ അധികവുമുള്ളത്. ഇക്കഴിഞ്ഞ രാത്രികളിൽ മുംബൈയിലെ ചില മുന്തിയ തീൻശാലകളിൽ എത്തപ്പെട്ടിരുന്നു. അത്തരം ഇടങ്ങളിൽ കണ്ടുമുട്ടിയ മുംബൈയുടെ ബോളിവുഡ് സംസ്കാരത്തിന്റെ തിളക്കത്തിൽ നിന്നും തുലോം വ്യത്യസ്ഥമായ സമൂഹത്തിന്റെ പരിച്ഛേദമാണ് ഈ ബോട്ടിനു മുകളിൽ കാണുന്നത്. അഞ്ചു രൂപ കൊണ്ടും അൻപതിനായിരം രൂപകൊണ്ടും ഒരുനേരത്തെ ഭക്ഷണം കഴിക്കാനാവുന്ന പട്ടണമാണ് മുംബൈ എന്ന് പറയാറുണ്ടല്ലോ. ഇന്നിപ്പോൾ ഇന്ത്യയിലെ ഏതു പട്ടണത്തെക്കുറിച്ചും അങ്ങനെയൊക്കെ പറയാൻ സാധിക്കുമെങ്കിലും മുംബൈയുടെ അസാമാന്യമായ വൈവിദ്ധ്യം അടയാളപ്പെടുത്താൻ ഉതകും ഇത്തരം രൂപകങ്ങൾ.

മുംബൈ ഉൾക്കടലിൽ ബോട്ടിനു മുകളിൽ...
ഉൾക്കടലിന്റെ ആഴങ്ങളിലേയ്ക്ക് യാനപാത്രം സഞ്ചരിക്കവേ പിറകിൽ ഇന്ത്യയുടെ കവാടം അകലാൻ തുടങ്ങി. അതിനും പിറകിൽ ഹോട്ടൽ താജിന്റെ സവിശേഷമായ ചുമപ്പ് മകുടങ്ങളും, കടലലകളുടെ ആന്തോളനങ്ങളിൽ തെന്നിയകലുന്നതു പോലെ...

നീലാകാശത്തിന്റെ പിൻതിരശ്ശീലയിൽ വിന്യാസിതമാവുന്ന, ബോട്ടിന്റെ വേഗത്തിനനുസരിച്ച് ചെറുതായി പരിണമിക്കുന്ന ആ കാഴ്ചയിൽ മഗ്നമായി നിൽക്കുമ്പോഴാണ്, ആ നേരം അനുഭവിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന പ്രാപഞ്ചികമായ ശാന്തതയെ ഹനിക്കുന്ന ഒരു വിചാരശകലം ഉള്ളിനെ നേർത്ത പ്രഷുബ്ധതയിലേയ്ക്ക് ഉന്തിയിട്ടത്...

ഏതാണ്ട് പത്ത് വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് ഈ ജലപ്പരപ്പിന്റെ രാത്രിയോളങ്ങളിലൂടെ വഞ്ചിതുഴഞ്ഞ് വന്നാണ് അജ്മൽ കസബും കൂട്ടാളികളും മുംബൈയുടെ നടുത്തളത്തിൽ രക്തരൂക്ഷിതമായ ആക്രമണം അഴിച്ചുവിട്ടത്. ഗേറ്റ് വേ ഒവ് ഇന്ത്യയുടെ പിറകിൽ ചുമന്ന താഴികക്കുടങ്ങളുമായി നിൽക്കുന്ന താജ് ഹോട്ടലിന്റെ വിവിധഭാഗങ്ങളിൽ തീകത്തിപ്പടരുന്ന കാഴ്ച അന്ന് തത്സമയം വിഹ്വലതയോടേ കണ്ടിരുന്നത് മറന്നിട്ടില്ല. 2008 നവംബർ 26 രാത്രിമുതൽ 29 വരെ നീണ്ടുപോയ ആ ഭീകരാക്രമണത്തിൽ 164 പേരാണ് നിർദ്ദയം വധിക്കപ്പെട്ടത്.

ഗേറ്റ് വേ ഒവ് ഇന്ത്യ - ബോട്ടിൽ നിന്ന് കാണുമ്പോൾ. പിറകിൽ താജ് ഹോട്ടൽ
ഇപ്പോൾ ഞങ്ങൾ കടന്നുപോകുന്ന ഈ ഉൾക്കടൽ പ്രദേശത്തിലൂടെയാണ് അജ്മൽ കസബും സംഘവും ആ കാണുന്ന തീരത്ത് എത്തിയത്. ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക തലസ്ഥാനമായ മുംബൈയുടെ അതിപ്രധാനമായ ഒരു ഉൾക്കടൽ തീരത്ത് ആർക്കും അങ്ങനെ ബോട്ടോടിച്ച് വന്നുകയറാൻ സാധിക്കുന്നതെങ്ങനെയെന്ന് അക്കാലത്ത് ഞാൻ ആശ്ചര്യപ്പെട്ടിരുന്നു. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ഇവിടെ നിൽക്കുബോൾ ആ സംശയം മാറിക്കിട്ടി. പുറംകടലിലേക്കുള്ള വാതായനമായ വിശാലമായ അഴിമുഖത്തും ഉൾക്കടലിലുമൊക്കെ പരദശം ബോട്ടുകളും കപ്പലുകളും തലങ്ങും വിലങ്ങും ഓടിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അതിനിടയിൽ നിന്നും ഒരു ബോട്ടിനെ ആർക്കെങ്കിലും വേർതിരിച്ച് ശ്രദ്ധിക്കാൻ സാധിക്കുക, അതും രാത്രിയിൽ, വളരെ ശ്രമകരമായിരിക്കും എന്നുതന്നെ തോന്നും.

അതുതന്നെയാവും മുംബൈ എന്ന വലിയ നഗരത്തിന്റെ പ്രത്യേകതയെന്ന്, അനേകം ജലനൗകകൾ, അനേകം ലക്ഷ്യങ്ങളുമായി, തോന്നുംപടിയൊക്കെ പാഞ്ഞുപോകുന്ന ഈ ഉൾക്കടലിന്റെ നടുവിൽ നിന്ന്, അകലെ നീണ്ടുപോകുന്ന തീരഭാഗത്തെ വൈവിധ്യമാർന്ന എടുപ്പുകൾ നോക്കിനിൽക്കുമ്പോൾ തോന്നി. മുംബൈ ആരെയും ശ്രദ്ധിക്കുന്നില്ല! ഭീകരവാദിയും അഹിംസാവാദിയും, പണ്ഡിതനും പാമരനും, സമ്പന്നനും ദരിദ്രനും ആരാലും ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടാതെ ഇതുവഴി കടന്നുപോകുന്നു. മുംബൈ എല്ലാവർക്കും അവരവർക്കാവശ്യമായ സ്‌പേസ് നൽകുന്നു. അങ്ങനെ 'മഹാനഗരം' എന്ന ഏകകമായി അത് പരിണമിക്കുന്നു.

ഉൾക്കടലിൽ അസംഖ്യം ജലനൗകകൾ...
ഈ ഉൾക്കടലാണ് മുംബൈ എന്ന വലിയ പട്ടണത്തെ ഉണ്ടാക്കിയത്. രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും അഭികാമ്യമായ, പ്രകൃതിജന്യമായ തുറമുഖമാണിത്. പുറംകടലിൽ നിന്നും നൗകകളെ യാതൊരു ചാഞ്ചാട്ടവുമില്ലാതെ തുഴഞ്ഞുകൊണ്ടുവന്ന് കയറ്റാം ഇവിടെ. പുറംകടലും ഉൾക്കടലും തമ്മിലുള്ള വിഭജനം അറിയുകകൂടിയില്ല. ഉൾക്കടലിലേയ്ക്ക് പ്രവേശിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ, കപ്പലുകൾക്കും ചെറുബോട്ടുകൾക്കും കരയടുപ്പിക്കാൻ പാകത്തിന് അനേകം തീരങ്ങളും മുനമ്പുകളും തുരുത്തുകളും ചാലുകളും. യന്ത്രവേധയാനപാത്രങ്ങൾ ഇല്ലാതിരുന്ന കാലത്ത് ഇവിടം സമുദ്രസഞ്ചാരികളുടെ ഇഷ്ടദേശമായതിൽ ആശ്ചര്യമില്ല. കപ്പലുകളെത്തുന്നിടമാണ് എന്നും മഹാനഗരങ്ങൾക്ക് പ്രഭവമാവുന്ന പ്രദേശം. കപ്പലുകളിൽ ചരക്കുകൾ മാത്രമല്ല വിനിമയം ചെയ്യപ്പെടുന്നത്, സംസ്‌കാരങ്ങൾ കൂടിയാണല്ലോ...

കൊച്ചി തുറമുഖവുമായി മുംബൈയെ താരതമ്യം ചെയ്യാൻ പറ്റില്ല. ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി തുലോം വ്യത്യസ്തമാണ് രണ്ടിടങ്ങളും. കൊച്ചിയിൽ അഴിമുഖത്തിന്റെ ചെറുവിസ്തൃതിയിലൂടെ കപ്പലുകൾ വേമ്പനാട് കായലിലേയ്ക്ക് കടക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. ഇവിടെ കപ്പലുകൾ കരയിലേയ്ക്ക് അടുക്കുന്നത്, കടലിന്റെ തന്നെ ഭാഗമായ, ഭൂമിയിലേയ്ക്ക് അതിവിശാലമായി കയറിക്കിടക്കുന്ന ഉൾക്കടൽ ജലവിതാനത്തിലൂടെയാണ്. ബോട്ടിന്റെ മുകൾനിലയിൽ, പുറംകടലിലേയ്ക്ക് തുറക്കുന്ന ജലവാതായനമെവിടെ എന്നുനോക്കി നിരാശപ്പെട്ടു നിൽക്കുമ്പോൾ എനിക്കാ വ്യത്യാസം നന്നായി മനസ്സിലായി.

രക്ഷാദൗത്യത്തിനുള്ള ബോട്ട്...
ശദാബ്ദങ്ങൾക്ക് മുൻപ് കടലകലങ്ങളിൽ നിന്നും ചരക്കുകൾ കയറ്റിവന്നിരുന്ന, വിദൂരദേശങ്ങളിലേയ്ക്ക് ചരക്കുകൾ കയറ്റിപ്പോകാൻ വന്നിരുന്ന പായ്ക്കപ്പലുകളുടെ ചെറുകൂട്ടങ്ങളെ സ്വീകരിക്കുന്ന തുറമുഖം എന്ന ഏകമാനതയിൽ ഒതുങ്ങുന്നതല്ല ഇന്ന് മുംബൈ ഉൾക്കടലും അതിന്റെ വിശാലമായ തീരങ്ങളും. കാഴ്ചയിൽ സങ്കീർണമായി തോന്നുന്ന ഒരുപാട് കൂറ്റൻ കപ്പലുകളെ ജലോപരിതലത്തിൽ കാണാം. കണ്ടൈനറുകളുടെ സഞ്ചയം അടുക്കിവച്ചുപോകുന്ന സാധാരണ ചരക്കുകപ്പലിനേയും കണ്ടുപരിചയിച്ചിട്ടുള്ള എണ്ണക്കപ്പലിനേയും തിരിച്ചറിയാനാവും. എന്നാൽ അതിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായ, സവിശേഷ രൂപമുള്ള മറ്റനേകം ലോഹനൗകകളും ഉൾക്കടലിന്റെ കായൽസമാന ജലപ്പരപ്പിലൂടെ പുറംകടലിന്റെ വിശാലതതേടി തുഴയുന്നത് കാണാനാവുമായിരുന്നു. കാറും കോളും ഒഴിഞ്ഞുപോയ, കടൽക്കൊള്ളക്കാരുടെ നോട്ടമെത്താത്ത സമുദ്രപാതകളിലൂടെ അവയെല്ലാം ലക്ഷ്യ തുറമുഖങ്ങളിലെത്തട്ടേ എന്ന ആശംസ കടൽക്കാറ്റിന്റെ ഉപ്പുനനവിലേയ്ക്ക് പ്രാർത്ഥനാപൂർവ്വം തിരുകിവിട്ടൂ...

ഉൾക്കടലിനെക്കാളും പതിന്മടങ്ങ് സങ്കീർണ്ണമാണ് അതിന്റെ തീരം. കടൽ കയറിയും ഇറങ്ങിയും കിടക്കുന്ന കിലോമീറ്ററുകൾ നീളുന്ന തീരത്ത് മുഴുവനും വ്യവസായശാലകളും അനുബന്ധമായ തുറമുഖങ്ങളുമാണ്. പ്രധാനപ്പെട്ട ചരക്ക് തുറമുഖമായ ജവാഹർലാൽ നെഹ്‌റു പോർട്ട് ട്രസ്റ്റ് അപ്പോളബന്ദറിന്റെ മറുകരയിലാണ് - നവിമുംബയിൽ. അപ്പോളോബന്ദറിൽ നിന്നും ബോട്ടിൽ കയറി ഉൾക്കടലിനു കുറുകേ രണ്ടുമണിക്കൂറിലധികം സഞ്ചരിച്ചാൽ മാത്രമേ ഈ പോർട്ടിൽ എത്താൻ സാധികയുള്ളൂ. ഉൾക്കടൽ തീരത്തിന്റെ വിസ്തൃതി എത്രയുണ്ടെന്ന് അതിൽ നിന്നുതന്നെ മനസ്സിലാക്കാനാവും.

ട്രോംബെയിലെ ഭാഭാ ആറ്റോമിക് റിസേർച്ച് സെന്റർ ഈ തീരത്താണ്. അതുകൂടാതെ ഓ. എൻ. ജി. സിയുടെയും അനുബന്ധ സ്ഥാപനങ്ങളുടെയും എണ്ണശേഖരണ യൂണിറ്റുകളും അതിനാവശ്യമായ തുറമുഖ സജ്ജീകരണങ്ങളും. ബുച്ചർ ഐലൻഡ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന, ഉൾക്കടലിലെ  ഒരു ചെറുദ്വീപ്, എണ്ണക്കപ്പലുകൾ അടുക്കാൻ മാത്രമായുള്ള തുറമുഖമായി പരിണമിച്ചിരിക്കുന്നു...

മുംബൈ ഇന്ത്യയുടെ വാണിജ്യതലസ്ഥാനമാണെങ്കിൽ മുംബൈയുടെ വാണിജ്യഹൃദയമാണ് ഈ ഉൾക്കടലും അതിന്റെ തീരവും...!

ഉൾക്കടൽത്തീരം - ട്രോംബേ
ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു പോർട്ട് ട്രസ്റ്റിന്റെ തുറമുഖത്തു നിന്നും അധികം ദൂരത്തായല്ല എലെഫെന്റാ ദ്വീപിന്റെ സ്ഥാനം. എന്നാൽ ഇവിടേയ്ക്ക് ബോട്ടുകൾ യാത്രതുടങ്ങുന്നത് അപ്പോളോബന്തറിൽ നിന്നാണ്. മുംബൈ ഉൾക്കടലിന്റെ വൈവിധ്യമാർന്ന സ്വഭാവവിശേഷങ്ങളുടെ പാർശ്വകാഴ്ചകളിലൂടെ ഒന്നര മണിക്കൂറിലധികം നീളുന്ന ജലയാത്ര. ഈ യാത്രാസമയം ഒട്ടും വിരസമാവില്ല. ബഹുലമായ ഉൾക്കടൽ ദൃശ്യങ്ങൾ. കടൽധൂളികളുടെ സുതാര്യതിരശ്ശീലയ്ക്കപ്പുറം തെളിയുന്ന തീരത്തെ നാഗരികകാഴ്ചകളുടെ സവിശേഷതകൾ...

ഇത്തരം വ്യതിരിക്തമായ കാഴ്ചകൾ കണ്ടുകൊണ്ട്, പ്രാദേശികമായ വിദൂരചരിത്രത്തിന്റെ മറ്റൊരു ഭൂമികയായ എലെഫെന്റാ ദ്വീപിലേയ്ക്ക് എത്തുന്നതും പ്രതീക്ഷിച്ച്, ബോട്ടിന്റെ മുകൾനിലയിൽ, പടിഞ്ഞാറു നിന്നും വീശുന്ന കാറ്റേറ്റ്, ഞങ്ങൾ നിന്നു...

- തുടരും - 

2017, ജൂൺ 1, വ്യാഴാഴ്‌ച

ഭാദ്രപാദത്തിൽ, മറാത്തയെ തൊട്ടുതൊട്ട്... - മൂന്ന്

ഒരു അമേരിക്കൻ സംരംഭം കൂടി ലോകത്തിന്റെ മുഖ്യധാരയിലെ അഭിഭാജ്യ ഘടകമാകുന്നു എന്നുവേണം 'ഊബർ ക്യാബു'കളുടെ പ്രചാരത്തിൽ നിന്നും മനസ്സിലാക്കാൻ. ഇന്ന് ഊബർ മാത്രമല്ല, ഇതേ ആശയം കടമെടുത്ത് ഇന്ത്യയിൽ 'ഒല ക്യാബ്‌സ്' എന്ന കമ്പനിയും ഈ മേഖലയിൽ സജീവമാവുകയാണ്. ഈ മുംബൈ യാത്രയിലാണ് ഇത്തരം ടാക്സികാറുകളെ വളരെയധികം പ്രയോജനപ്പെടുത്താനുള്ള അവസരം വന്നത്. ഇത്രയും സൗകര്യപ്രദവും, വളരെ വിലക്കുറവുമുള്ള ഈ സംവിധാനം നഗരങ്ങളിൽ മാത്രമല്ല ഗ്രാമങ്ങളിലേയ്ക്കും വ്യാപിക്കാൻ അധിക കാലതാമസമുണ്ടാവും എന്നു തോന്നുന്നില്ല.

കേരളത്തിലായിരിക്കുമ്പോൾ കൂടുതലും സ്വന്തമായി വണ്ടിയോടിച്ച്  യാത്രചെയ്യുകയാണ് പതിവ്. അതിനാൽ ഇവയുടെ ഉപയുക്തത നേരിട്ട് പരീക്ഷിച്ചറിയാൻ ഇതുവരെ സാധിച്ചിട്ടില്ല. എങ്കിലും, അവരുടെ സ്ഥിരം ഡ്രൈവറായ ഞാനില്ലാതെ, ഭാര്യയും മക്കളും തിരുവനന്തപുരത്തും എറണാകുളത്തും ഉള്ളപ്പോൾ, യാത്രകൾക്ക് ആശ്രയിക്കുന്നത് ഈ കാറുകളെയാണ്. ആദ്യമൊക്കെ പരമ്പരാഗത ടാക്സിക്കാരുടെ ഇടയിൽനിന്നും രൂക്ഷമായ എതിർപ്പ് ഈ പുതുതലമുറ ടാക്സികൾക്ക് നേരെ ഉണ്ടായിരുന്നു എന്ന വാർത്തകൾ കേട്ടിരുന്നു. എന്നാൽ ഈ സംവിധാനത്തിന്റെ ഉപയുക്തതയുടെ അനിവാര്യതകൊണ്ടുതന്നെ ആ എതിർപ്പുകളെ മറികടന്ന് ഇത് കേരളത്തിലും മുംബയിലെപ്പോലെ വിജയിക്കും എന്നുതന്നെയാണ് തോന്നുന്നത്.

ഇടതുപാക്ഷികതയുടെ രൂഢമൂലത്വം കൊണ്ടാവും ഏതൊരു പുതിയ സംരംഭവും തുടക്കത്തിൽ തൊഴിലാളി വിരുദ്ധവും മുതലാളിത്ത മുതലെടുപ്പുമായി കരുതി നമ്മൾ വിമുഖരായി നിൽക്കാറുണ്ട്. സമകാലചരിത്രത്തിൽ അതിന് തെളിവുകളുണ്ട്. പക്ഷേ അത് സമൂഹത്തിന്റെ വലിയ വീഴ്ചയായി കാണേണ്ട കാര്യമുണ്ടാവില്ല. പരിഷ്കൃതിയിലേയ്ക്കുള്ള ഓരോ മാറ്റത്തിലും അന്തർലീനമായിരിക്കുന്ന സംഘർഷനിർഭരമായ സാമൂഹ്യപരീക്ഷണത്തിന്റെ ഘട്ടമായി അത്തരം എതിർപ്പുകളെ കരുതിയാൽ മതിയാവും. പരാജയപ്പെടുന്നവ നമുക്ക് ഉചിതമായവ അല്ലെന്നും, തുടരുന്നവ നമുക്ക് ആവശ്യം വേണ്ടതും എന്ന നിലയിലുള്ള ഒരു സമവാക്യമാവും നല്ലത്.

ഒരു 'ഒല ക്യാബി'ൽ മുംബൈയിലെ സഞ്ജയ് ഗാന്ധി ദേശീയോദ്യാനത്തിന്റെ മുന്നിൽ വന്നിറങ്ങിയപ്പോൾ പാഠഭേദമുള്ള ഈ വിഷയം ആമുഖമായി ഓർത്തു എന്നുമാത്രം...

സഞ്ജയ് ഗാന്ധി ദേശീയോദ്യാനം
മുംബൈ ഒരു മഹാനഗരമാണ്! - ഈ പ്രയോഗം നമ്മൾ പതിനായിരത്തിയെട്ട് തവണ കേട്ടുകഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ മുംബൈയുടെ പല ഭാഗങ്ങളും വളരെ ഹരിതാഭമാണെന്ന് ഇവിടെയെത്തുന്നതുവരെ എനിക്കറിയുമായിരുന്നില്ല. ഈ നഗരം വളർന്നുവന്നിരിക്കുന്നത് സമ്പുഷ്ടവും സങ്കീർണവുമായ പച്ചഭൂപ്രകൃതിയിലാണ്. ഡൽഹിയെപ്പോലെ ഊഷരമായ സമതലത്തിൽ കെട്ടിപ്പൊക്കിയ നഗരമല്ല മുംബൈ.

മുംബൈയുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനമായ ഭൂസവിശേഷത ഉൾക്കടലാണ്. ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ നാഗരിക വളർച്ചയ്ക്ക് തുടക്കമായതും ഈ ഉൾക്കടൽ തീർത്ത പ്രകൃതിജന്യമായ വിശാലതുറമുഖത്തിന്റെ ഉപസ്ഥിതിയാലാണ്. പശ്ചിമഘട്ടം ഈ മേഖലയിൽ വിന്യസിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത് കടലിൽ നിന്നും അധികം ദൂരെയായല്ലാതെയുള്ള ചിതറിയ മലനിരകളാലാണ്. അവയിൽ നിന്നും ഉത്ഭവിക്കുന്ന, താരതമ്യേന വലിപ്പമുള്ള മൂന്നുനാല് നദികളെങ്കിലും മുംബൈ ഉൾക്കടലിൽ വന്നുചേരുന്നുണ്ട്. അംബയും പത്തൽഗംഗയും ഉൽഹാസുമൊക്കെ ആ നദികളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. ഇവയെക്കുറിച്ചൊന്നും ഇതുവരെ കേട്ടിരുന്നില്ല എന്നതിനാൽ, തികച്ചും വൃക്ഷരഹിതമായ ഒരു നഗരമായാണ് മുംബൈ എന്റെ സങ്കല്പചിത്രത്തിൽ  വരയപ്പെട്ടിരുന്നത്.

എന്നാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ മുംബൈ അങ്ങനെയല്ല. ഉൾക്കടലും മലനിരകളും നദികളും ഒക്കെക്കൂടി ഉണ്ടാക്കിയെടുത്തിരിക്കുന്ന ട്രോപ്പിക്കൽ കാലാവസ്ഥയുടെ ഹരിതഭൂമിയിൽ ഉയർന്ന നഗരമാണ് മുംബൈ. പട്ടണം എത്രയൊക്കെ വളർന്നാലും, അതിന്റെ മുക്കിനേയും മൂലയേയും ഇലച്ചാർത്തുകളാൽ, പ്രകൃതി ആവുംവിധം പച്ചചാലിക്കുന്ന ഒരിടംകൂടിയാണ് മുംബൈ.

മഹാനഗരത്തിൽ തന്നെയുള്ള സഞ്ജയ് ഗാന്ധി ദേശീയോദ്യാനം ഇതിനുള്ള ഏറ്റവും മൂർത്തമായ നിദർശനവും.

ദേശീയോദ്യാനത്തിലെ അടിക്കാടുകളുടെ പുഷ്പമേളം...
ഞങ്ങൾ ഒരുപാട് കാനനയാത്രകൾ നടത്തിയിട്ടില്ല. ആഴത്തിലുള്ള കാടനുഭവങ്ങളുമില്ല. തെക്കേയിന്ത്യയിലെ ചില കാടുകൾക്കുള്ളിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന പൊതുപാതയെ ചില അവസരങ്ങളിൽ ഉപയുക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട് എന്നുമാത്രം. ബന്ദിപ്പൂരിലൂടെയും മുതുമലയിലൂടെയും കടന്നുപോയിട്ടുണ്ട്. വീരപ്പന്റെ താവളമായിരുന്ന സത്യമംഗലം കാട്ടിലൂടെ, അയാളുടെ മരണശേഷം സംഭരിച്ച ധൈര്യത്തിൽ, സഞ്ചരിച്ചിട്ടുണ്ട്. എങ്കിലും ഒരു വന്യജീവി സങ്കേതത്തിൽ, അവിടം കാണാനായി യാത്രചെയ്തത് ആദ്യമായി മുത്തങ്ങയിലാണ്. പിന്നീട് ഗവിയിൽ താമസിച്ച് പെരിയാർ കടുവാസങ്കേതത്തിന്റെ കാട്ടിലേക്ക് നടത്തിയ ചെറുകിട ട്രെക്കിങ്ങുകളും ഓർമ്മവരുന്നു.

കാടിനെ വല്ലാതെ അനുഭവിപ്പിച്ചത് മഴയാണ്. ഒരിക്കൽ നിലബൂരിൽ നിന്നും ഗൂഡല്ലൂരിലേയ്ക്ക് നാടുകാണിച്ചുരം വണ്ടിയോടിച്ചു കയറുമ്പോൾ പെരുമഴ ഞങ്ങളെ മൂടി. തൊട്ടുമുന്നിൽ പോലും കാണാനാവാത്ത രീതിയിൽ മഴയും കാടും കൂടി ഞങ്ങളെ പൊതിഞ്ഞുകളഞ്ഞ വിജനയാത്ര. നേർത്ത ഭയമുളവാക്കിയ, എന്നാൽ അവാച്യമായ അനുഭവം സമ്മാനിച്ച ഒരു മഴക്കാടനുഭവമായിരുന്നു അത്.

മറ്റൊരിക്കൽ കല്ലാറിൽ നിന്നും മീൻമുട്ടി വെള്ളച്ചാട്ടത്തിലേയ്ക് നടക്കുമ്പോൾ ഒരല്പനേരത്തേയ്ക്ക് ഇടവപ്പാതി കോരിച്ചൊരിഞ്ഞു. മഴക്കാടിന്റെ നിബിഢതയിൽ ഒരു പാറവിടവിൽ കയറിയിരുന്ന്, മഴധൂളികളേറ്റ്, കാടും മഴയും തീർക്കുന്ന പ്രാകൃത്യമായ ഏതൊക്കെയോ ഉന്മാദാനുഭൂതികളിൽ ആമഗ്നനായതും ഓർമ്മവരുന്നു...

എങ്കിലും മുംബൈ നഗരത്തിൽ കാടുണ്ടാവും എന്ന് കരുതിയിരുന്നില്ല...

കാട്ടിൽ നിന്നും നഗരം കാണുമ്പോൾ... 
എത്രപേർക്ക് അറിയുമെന്നറിയില്ല, നമ്മുടെ കൊച്ചി പട്ടണമധ്യത്തിലും, തീരെ ചെറുതെങ്കിലും, ഒരു സംരക്ഷിത വനമേഖലയുണ്ട് - മംഗളവനം! അത് ഒരു പക്ഷിസങ്കേതമാണ്. നഗരവികസനം, ഏതാണ്ട് പൂർണ്ണമായിത്തന്നെ നശിപ്പിച്ചുകളഞ്ഞ ഒരു ജൈവപ്രദേശമാണത്. ഇന്നിപ്പോൾ ഏതാണ്ട് കാൽ ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ ചുറ്റളവിൽ മാത്രമേ ആ തുരുത്ത് ബാക്കിയുള്ളൂ. ഹൈക്കോർട്ടിന്റെ ഒരു വശത്തുള്ള ആ പ്രദേശം കൊച്ചികായലിലേയ്ക്കും തുടർന്ന് കടലിലേയ്ക്കും തുറന്നിരിക്കുന്ന, ചതുപ്പും കണ്ടൽകാടുകളും മറ്റു വൃക്ഷങ്ങളും ഒക്കെയാൽ സമ്പുഷ്ടമായിരുന്നു ഒരിക്കൽ. അഴിമുഖങ്ങളോട് ചേർന്നുള്ള ചതുപ്പും വനവും അത്യധികം പ്രാധാന്യമുള്ള ജൈവമേഖലയാണ്. ദേശാടപക്ഷികളുടെ അയനമോഹങ്ങളെ തളിർപ്പിക്കുന്ന ആരണ്യങ്ങളാണവ.

കൊച്ചി വികസിച്ചപ്പോൾ മംഗളവനം ചുരുങ്ങി. ഇന്ന് മംഗളവനത്തിനും കായലിനും ഇടയ്ക്കുള്ള ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം പടുകൂറ്റൻ ഫ്‌ളാറ്റ് സമുച്ചയങ്ങളും മറ്റ് കെട്ടിടങ്ങളും വന്നുകഴിഞ്ഞു. ഗോശ്രീപാലം ഈ ഭാഗത്തെ ശബ്ദമുഖരിതമാക്കി. ഒരിക്കൽ ദേശാടനക്കിളികൾ പറന്നിരുന്ന ആകാശത്ത്, ഫ്‌ളാറ്റിന്റെ ജാലകത്തിലൂടെ കായൽ നോക്കിയിരിക്കുന്നു മനുഷ്യനെ കാണാം. ഏതോ മുൻജന്മകാമനകളാൽ, ദേശങ്ങളും കടലുകളും കാലാവസ്ഥകളും താണ്ടി മംഗളവനം തേടിയെത്തുന്ന കിളികൾ, തങ്ങൾക്കു മുന്നിൽ വഴിമറച്ചു നിൽക്കുന്ന കോൺക്രീറ്റ് എടുപ്പുകളുടെ സങ്കീർണ്ണതയിൽ പരിഭ്രമിച്ച്, ദിക്കുതെറ്റി എവിടേയ്‌ക്കൊക്കെയോ വിഷാദത്തോടെ പറന്നുമറയുന്നു...

ഇത്തരം ഇടങ്ങളിൽ പതിവായി കാണുന്ന ആൾ...
ഇതിന് അനുസാരിയായി കുറിക്കട്ടെ; സഞ്ജയ് ഗാന്ധി ദേശീയോദ്യാനത്തിന്  മുന്നിൽ ചെന്നിറങ്ങിയപ്പോഴും നിരാശാജനകമായ അനുഭവമാണ് ഉണ്ടായത്. ആകെക്കൂടി ഒരു കാർണിവൽ വളപ്പിലേയ്ക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നതു മാതിരിയുള്ള സംവിധാനങ്ങൾ. സംരക്ഷിത വനമേഖലയിലെ കാട് കാണാനെത്തിയവർ ആയിരുന്നില്ല അവിടെയുണ്ടായിരുന്നത്, വർണ്ണവസ്ത്രവിഭൂഷിതരായി പൂരം കാണാനെത്തിയ ജനതതി. സ്വകാര്യവാഹനങ്ങൾക്കും ടിക്കറ്റെടുത്ത് അകത്തേയ്ക്ക് കയറാം. ആകെക്കൂടിയൊരു ജഗപൊക...!

ഇവിടെ, ഈ കവാടത്തിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ തിരുവനന്തപുരത്തെ മ്യൂസിയം വളപ്പിലോ മറ്റോ എത്തിയ ഒരു പ്രതീതിയാണ് ഉണ്ടാവുക. മുത്തങ്ങയിലെയോ ഗവിയിലെയോ പോലെ ഒരു ജീപ്പിൽ കയറി വനയാത്രയ്ക്ക് പോകാനാവും എന്നുകരുതി വന്ന ഞങ്ങൾ നിരാശരായി.

ഇതിനുള്ളിൽ അഞ്ച് ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ വലിപ്പത്തിൽ വരുന്ന ഒരുഭാഗം വിനോദകേളികൾക്കുള്ള മേഖലയാക്കി മാറ്റിയിട്ടുണ്ട്. ചെറിയ മൃഗശാലയും, തടാകത്തിലൂടെയുള്ള ബോട്ടുയാത്രയും ഒക്കെയായി സായാഹ്‌നകാലത്തെ നേരമ്പോക്കിനുള്ള ഒരിടം.

ഗണേശോത്സവത്തിന്റെ ഈ ദിവസങ്ങളിൽ അവിടേക്കുള്ള വർണ്ണജനപ്രവാഹം, അതിനാൽ തന്നെ ന്യായീകരിക്കത്തക്കതും!

പക്ഷെ യാതൊരു കാരണവശാലും ഇതിനെ മംഗളവനവുമായി താരതമ്യം ചെയ്യരുത്. ഏതാണ്ട് നൂറ് ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ വലിപ്പത്തിൽ കിടക്കുന്ന ഒരു വനപ്രദേശമാണിത്.

ദേശീയോദ്യാനത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന പാത...
സന്ദർശകർക്കുള്ള ഇടപാടുകൾ എങ്ങനെയാണെന്ന് അറിയുമായിരുന്നില്ലെങ്കിലും ഇവിടേയ്ക്ക് വരാൻ തീരുമാനിച്ചപ്പോൾ രണ്ടു കാര്യങ്ങളാണ് ഉദ്ദേശിച്ചിരുന്നത്: ഒന്ന്, വനയാത്ര. മറ്റൊന്ന് വനത്തിനുള്ളിലെവിടെയോ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന കൻഹേരി ഗുഹകൾ (Kanheri Caves) കാണുക. വനയാത്രയുടെ ഇടയ്ക്ക് ഗുഹാസന്ദർശനം എന്ന നിലയ്ക്കായിരിക്കാം ഇവിടുത്തെ സജ്ജീകരണം എന്നായിരുന്നു കരുതിയിരുന്നത്. എന്നാൽ ആ വിചാരമൊക്കെ അപ്പാടെ തെറ്റിപ്പോയി.

ഇവിടെ ചെയ്യാൻ രണ്ടു കാര്യങ്ങളാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. ഒന്ന് മുകളിൽ സൂചിപ്പിച്ച വിനോദങ്ങളിലേയ്ക്ക് പോവുക. അല്ലെങ്കിൽ കൻഹേരി ഗുഹയിലേക്ക് പോവുക. ആദ്യത്തെ സംഗതി ഞങ്ങളുടെ അജണ്ടയിൽ ഇല്ലാതിരുന്നതിനാലും അതിൽ താല്പര്യമില്ലാത്തതിനാലും നേരെ ഗുഹാസമുച്ചയമുള്ള ഭാഗത്തേയ്ക്ക് പോകാം എന്ന് തീരുമാനിച്ചു. ഏതാണ്ട് ഏഴെട്ട് കിലോമീറ്റർ ഉള്ളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഗുഹകളിലേക്കുള്ള യാത്ര എന്തായാലും കാടിനുള്ളിലൂടെയല്ലേ സാധിക്കൂ എന്നതും ഒരാശ്വസമായി കരുതി.

എന്നാൽ കൻഹേരിയിലേക്ക് പോകാനുള്ള വാഹനം കണ്ടപ്പോൾ പന്തികേട് തോന്നി - ഒരു പഴയ മിനിബസ്. യാത്ര തുടങ്ങിയപ്പോൾ കാര്യങ്ങൾ കൂടുതൽ വ്യക്തമായി. ചീട്ടെടുത്ത് അകത്തു പ്രവേശിച്ച വണ്ടികൾ മുഴുവൻ പോകുന്നത് ഗുഹാപ്രദേശത്തേയ്ക്കാണ്. റോഡിലാകമാനം ഒരിടത്തരം വഴിയുടെ വാഹനബാഹുല്യം. വഴിയോരത്ത് വണ്ടികൾ ഒതുക്കി ഒറ്റയ്ക്കും കൂട്ടമായും നിൽക്കുന്ന മനുഷ്യർ.  ഇതെന്തുതരം ദേശീയോദ്യാനം? കാടിന്റെ ഇത്രയും ഉള്ളിലേയ്ക്ക് സ്വകാര്യവാഹനങ്ങൾ അനുവദിച്ചിരിക്കുന്നത് സംരക്ഷിത വനമേഖലയുടെ ഉദ്ദേശ്യലക്ഷ്യങ്ങളെ അപകടപ്പെടുത്തുന്ന അസംബന്ധമാണ്.

കൻഹേരി ഗുഹയിലേയ്ക്കുള്ള പടവുകൾ...
ഗുഹയ്ക്ക് മുന്നിലെ പാർക്കിങ്ങിലും മറ്റും ഉത്‌സവത്തിന്റെ മേളം. യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇത് ഗണേശോൽസവത്തിന്റെ കാലമാണ്. അതുകൊണ്ടു തന്നെ ഈ തിരക്ക് അതിന്റെ കൂടിയാവും എന്ന് കരുതാം. മറ്റുള്ള അവസരങ്ങളിൽ ഇത്രയും തിരക്ക് കാണില്ലായിരിക്കാം.

അവിടെ നിന്നും ഏതാനും പടവുകൾ കയറി വേണം ഗുഹാപ്രദേശത്തേയ്‌ക്കെത്താൻ. പടികൾ കയറിയെത്തുന്നത്, ഇതുവരെ മനസ്സിനെ നിരാശപ്പെടുത്തികൊണ്ടിരുന്ന പ്രതിലോമമായ കാഴ്ചകളെയും ചിന്തകളെയും മുഴുവനായും കുടഞ്ഞുകളയാൻ പര്യാപ്തമായ, വിശാലമായി കിടക്കുന്ന പൗരാണികമായ ചരിത്രഭൂമിയുടെ സമകാല ശേഷപത്രങ്ങളിലേക്കാണ്. സഞ്ജയ് ഗാന്ധി ദേശീയോദ്യാനവും അതിന്റെ പച്ചവിചാരങ്ങളും ബോധത്തിൽ നിന്നും ഒഴിഞ്ഞുപോയി. ഇത്, ആ വനഭൂമിക്ക് നടുവിലുള്ള മറ്റൊരു ലോകമാണ്. വർണ്ണചേലചുറ്റി ഉറക്കെ സംസാരിച്ച് അലോസരമുണ്ടാക്കുന്ന ആളുകളെ പ്രജ്ഞയിൽ നിന്നും കാഴ്ച്ചയിൽ നിന്നും പതുക്കെ മായിച്ചുകളഞ്ഞാൽ ഒരു സമയസഞ്ചാരിയായി ഇവിടെ നിൽക്കാം. അജ്ഞാതമായ ഏതോ വിദൂരഭൂതകാലത്തിന്റെ പ്രാക്തനമായ ഇടവഴികളിലൂടെ നടക്കാം...

കൻഹേരി ഗുഹ - ഒരു ഭാഗം
ഇന്ത്യയിലെ ബൗദ്ധസംസ്കൃതിയുടെ ചരിത്രശേഷിപ്പുകളായ ഗുഹാസമുച്ചങ്ങൾ ഇതിനുമുൻപ് അധികം കണ്ടിട്ടില്ല (ശ്രീലങ്കയാത്രയിൽ അവിടുത്തെ ബുദ്ധമതപ്രാമുഖ്യമുള്ള ചില പുരാതനഗുഹകൾ സന്ദർശിച്ചിരുന്നു). അതിനുള്ള പ്രധാനകാരണം ദക്ഷിണേന്ത്യയ്ക്ക് പുറത്ത് ഞങ്ങൾ കൂടുതൽ സഞ്ചരിച്ചിട്ടില്ല എന്നതാണ്. ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ബൗദ്ധകാലത്തിന്റെ വ്യാപ്തിയും സജീവതയും എന്നും സംശയത്തിന്റെ നിഴലിലായിരുന്നു. അത്തരം ചരിത്രനിഗമനങ്ങളിലേയ്ക്ക് നിശിതമായി എത്തിച്ചേരാൻ സാധിക്കുന്ന പുരാവസ്തുപ്രദേശങ്ങൾ വേണ്ടരീതിൽ ഇവിടങ്ങളിൽ നിന്നും കണ്ടെടുക്കാനായിട്ടില്ല എന്ന വസ്തുതയുണ്ട്. എന്നാൽ ഇതിന് വിപരീതമായി ജൈനമതസംബന്ധിയായ ഏറെ ചരിത്രപ്രദേശങ്ങൾ ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ ഉണ്ടുതാനും. ബുദ്ധമതത്തിന്റെ ആലയങ്ങളെ സ്വന്തം അസ്തിത്വത്തിലേയ്ക്ക് സ്വാംശീകരിച്ചുകൊണ്ട്, അങ്ങനെ ആ മതത്തിന്റെ വസ്തുപ്രതിരൂപങ്ങളെ നിശ്ശേഷം ഇല്ലാതാക്കിക്കൊണ്ടാണ് ഹിന്ദുമതം ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ വ്യാപനം നടത്തിയത് എന്ന വാദവും നിലനിൽക്കുന്നു.

ഇടയ്‌ക്കൽ ഗുഹയുടെ കാര്യമെടുത്താൽ, അവിടുത്തെ കൊത്തുപണിയിൽ കാണുന്ന ചില പിൽക്കാല ലിപികൾ ബുദ്ധസ്പർശമുള്ളതാണെന്ന് കേസരിയുടെ ഒരു ലേഖനത്തിൽ വായിച്ചിട്ടുണ്ട് (വയനാടിന്റെ ചരിത്രം സമഗ്രമായി പകർത്തിയിട്ടുള്ള ഓ. കെ. ജോണിയുടെ പുസ്തകങ്ങൾ ഇതുവരെ വായിക്കാനായിട്ടില്ല). എങ്കിൽ തന്നെയും, അവിടുത്തെ കൊത്തുചിത്രങ്ങൾ അധികവും നവീനശിലായുഗ കാലത്തുനിന്നുള്ളതാണെന്ന് ഏറെക്കൂറെ ഉറപ്പിച്ചിട്ടുള്ളതിനാൽ, ആ ഗുഹയ്ക്ക് ബൗദ്ധപാരമ്പര്യത്തിന്റെ പരിവേഷം കൊടുക്കാനാവില്ല.

അതിനാൽ തന്നെ കൻഹേരിയിലെ ഗുഹാജന്യമായ ബുദ്ധവിഹാരങ്ങളുടെ വിസ്തൃതിയും സങ്കീർണ്ണതയും, ലളിതഗാത്രികളായ ഒന്നോ രണ്ടോ ഗുഹകൾ പ്രതീക്ഷിച്ചുവന്ന എന്നെ അത്യധികം അത്ഭുതപ്പെടുത്തി...

ഗുഹ - മറ്റൊരു കാഴ്ച...
ബൗദ്ധസംസ്കാരത്തിന്റെ പ്രഭവകേന്ദ്രം ഉത്തരേന്ത്യയാണല്ലോ. ഇന്ത്യയിൽ ഒരുകാലത്ത് വളരെ സജീവമായി നിലനിന്ന ബുദ്ധമതത്തിന്റെ അസ്തിത്വത്തിന് കൃത്യമായി തെളിവുനൽകാൻ അനേകം പുരാവസ്തുശേഷിപ്പുകൾ ഇവിടങ്ങളിൽ ബാക്കിയാക്കിയാണ് ആ മതത്തിന്റെ പ്രഭാവകാലം കടന്നുപോയത്. (ഇന്ത്യ ആകമാനം എടുക്കുമ്പോഴുള്ള ഒരു നിരീക്ഷണമാണിത്. രാജ്യത്തിന്റെ ഹിമാലയൻ മേഖലയിൽ ഇന്നും ബുദ്ധമതം പ്രബലമായി തുടരുന്നുണ്ട് എന്നത് മറക്കാവതല്ല.) മധ്യദേശമായ മറാത്തയിലും ഈ സംസ്ക്കാരത്തിന്റെ നീക്കിയിരിപ്പുകൾ അനേകം കണ്ടെത്താനാവും. ഒരുപക്ഷേ, ബൗദ്ധസംസൃതിയുടെ ഏറ്റവും പൊലിമയുള്ള ചരിത്രശേഷിപ്പുകൾ - അജന്തയും എല്ലോറയും - മഹാരാഷ്ട്രയിലെ പ്രമുഖപട്ടണമായ ഔറംഗാബാദിന് അടുത്താണല്ലോ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.

ഇവ കൂടാതെ ബുദ്ധമതസംബന്ധിയായ അനേകം ചരിത്രപ്രദേശങ്ങൾ മഹാരാഷ്ട്രയുടെ പല ഭാഗങ്ങളിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിക്കും. അവയെക്കുറിച്ചൊന്നും കേരളത്തിലെ ചരിത്രപാഠപുസ്തകങ്ങളിൽ വേണ്ടവിധം പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ലാത്തതിനാൽ നമുക്ക് കാര്യമായ പരിചയമില്ല എന്നുമാത്രം. സജ്ജീവമായിരുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ബുദ്ധസംസ്കൃതിയുടെ സവിശേഷമായ ചരിത്രബാക്കികളാണവ. കൻഹേരി അതിൽ ഒന്നുമാത്രമാണ്...                        

ഗുഹയിലെ ശില്പകൗതുകങ്ങളിൽ ഒരു കുട്ടി...
കൃഷ്ണഗിരി എന്ന കാല്പനികനാമം ലോപിച്ചുണ്ടായ കൻഹേരിയിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ, ഈ സ്ഥലത്തെക്കുറിച്ച് ഇതിനുമുൻപ് പരാമർശയോഗ്യമായി എവിടെയെങ്കിലും കേട്ടിരുന്നോ എന്നെനിക്ക് ഓർത്തെടുക്കാനായില്ല. മുംബൈയെക്കുറിച്ച് കേട്ടിട്ടുള്ള നാഗരികമായ എല്ലാ കഥാപൊലിമകൾക്കുമപ്പുറം ചരിത്രഗന്ധിയായ ഒരു വിസ്തൃത ഗുഹാസമുച്ചയം തട്ടുതട്ടുകളായി ഇവിടെ നിവർന്നുകിടക്കുന്നു...

ലാവാകല്ലുകളാൽ നിർമ്മിതമായ ശൈലമുഖത്ത് മനുഷ്യൻ കൊത്തിയെടുത്തിരിക്കുന്ന നൂറ്റിയൊൻപത് ഗുഹകളാണിവിടെയുള്ളത്. ബി. സി. ഇ. ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടു മുതൽ സി. ഇ. പത്താം നൂറ്റാണ്ടുവരെയുള്ള ഏതാണ്ട് പതിനൊന്ന് ശദാബ്ദങ്ങളിലായാണ് ഈ ഗുഹകൾ കൊത്തിയെടുക്കപ്പെടുന്നത്. ആദ്യകാല ഗുഹകൾ അത്രയൊന്നും ആർഭാടമുള്ളവയല്ലെങ്കിലും, കാലം കടന്നുപോകവേ, ഇവിടുത്തെ അന്തേവാസികൾ അതീവ സങ്കീർണ്ണമായ ശില്പചിത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് ഗുഹാചുമരുകളെ മുഖരിതമാക്കാൻ അത്യധികം പരിശ്രമിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ തന്നെ മനസ്സിലാക്കാം.

മലമുകളിലെ സെൽഫി
ഭൂപ്രതലത്തിൽ ഒരു വാസ്തുനിർമ്മിതി സാക്ഷാത്കരിക്കുന്നതുപോലെ എളുപ്പമല്ല പാറ തുരന്നുണ്ടാക്കുന്ന ആവിഷ്കാരങ്ങൾ. പാറയിൽ ഒരു ഗുഹ ആദ്യം തുരന്നിട്ട്, അതിലൊരു ശില്പമോ തൂണോ ഉണ്ടാക്കിവയ്ക്കുകയല്ല ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. പാറ തുരക്കുന്നതും കലാനിർമ്മിതികളും ഒന്നിച്ചു സംഭവിക്കുകയാണ്. ബുദ്ധമത പ്രാമുഖ്യമുള്ള അത്യനേകം ശില്പങ്ങളും ഭീമാകാരമായ തൂണുകളും സ്തൂപങ്ങളും കൊത്തുലിപികളും ഒക്കെ ഇവിടെ കാണാൻ സാധിക്കും. അതിന്റെ സങ്കീർണ്ണമാനങ്ങൾ വ്യക്തമാകണമെങ്കിൽ അവിടെ ചെന്നുനിന്ന് ആ കലാപ്രകാശനങ്ങളെ സൂക്ഷ്മമായി സ്വാംശീകരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചാൽ മാത്രമേ സാധ്യമാവുകയുള്ളു. എന്റെ പദ, ഭാവനാ സമ്പത്ത് അത്രയും കൃത്യമായി അതിനെ ഇവിടെ പുനരാവിഷ്കരിക്കാൻ പര്യാപ്തമല്ല എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട് ഈ ഗുഹകളിലെ കലാവിവരണങ്ങളിൽ നിന്ന് ഞാൻ പിന്മാറുന്നു...

പരാമർശിതമായ നൂറ്റാണ്ടുകളിലൂടെ ഈ പ്രദേശങ്ങൾ, ഈ ഗുഹകൾ, സജീവമായ ബുദ്ധവിഹാരങ്ങളായി തുടരുകയായിരുന്നു. പല തലത്തിലുള്ള ചൈതന്യകളും (പ്രാർത്ഥനാലയം) സന്യാസാശ്രമങ്ങളും പാഠശാലകളും ധ്യാനകേന്ദ്രങ്ങളും അനുബന്ധമായ വർത്തകസഞ്ചാരങ്ങളും ഒക്കെയായി വൈവിധ്യമാർന്ന ജനസഞ്ചയം അക്കാലത്ത് ഈ പ്രദേശത്തെ ചലനാത്മകമാക്കിയിരുന്നു. ഉജ്ജയിനിയും നാസിക്കും പോലുള്ള വലിയ വാണിജ്യകേന്ദ്രങ്ങളുമായി കൻഹേരിക്ക് നേരിട്ട് കച്ചവടബന്ധങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.

ഭീമാകാരമായ ബുദ്ധശിൽപം
ഗുഹാസമുച്ചയങ്ങൾക്കും മുകളിൽ കുന്നിന്റെ നെറുകയിൽ കയറിനിന്ന് പടിഞ്ഞാറോട്ട് നോക്കുമ്പോൾ മഹാനഗരത്തിന്റെ എടുപ്പുകൾ കാണാം. ഹ്യുമിഡിറ്റിയുടെ സാന്ദ്രത തീർക്കുന്ന നേർത്ത മൂടലിന്റെ തിരശ്ശീലയ്ക്കപ്പുറം, അങ്ങകലെ നഗരം, അവ്യകതമായ ലംബരൂപങ്ങളായി വിന്യസിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതിനെ താങ്ങുന്ന തളിക പോലെ, ഇപ്പുറം കാട്. കാടിന്റെ ഇരുണ്ടപച്ചയിൽ വേർതിരിച്ചറിയാനാവാത്ത വൃക്ഷത്തലപ്പുകളുടെ വന്യത...

ഇത്തരത്തിൽ, സുലഭമല്ലാത്ത കാഴ്ചകൾ കണ്ടുനിൽക്കുമ്പോൾ ഉള്ളിൽ നിർവ്വചിക്കാനാവാത്ത ആഹ്ലാദത്തിന്റെ തിരയനക്കമുണ്ടാവും. വീട്ടുകാര്യങ്ങളും ജോലിയുമൊക്കെയായി കഴിയുന്ന വർഷത്തിന്റെ മറ്റു ദിനങ്ങളിൽ ഒരിക്കലും, എത്രയൊക്കെ ശ്രമിച്ചാലും കരഗതമാവാത്ത മന:ലാഘവത്തിന്റെ ഒരു സുതാര്യതലം. കുട്ടിയായിരിക്കുമ്പോൾ സൂക്ഷിച്ചുവച്ചിരുന്ന വളപ്പൊട്ടുകൾ എന്നോ നഷ്ടപ്പെട്ടുപോവുകയും, പൂഴിയിൽ പുതഞ്ഞുപോയ ആ വർണ്ണത്തുണ്ടുകൾ അപ്രതീക്ഷിതമായി മണൽപ്പരപ്പിൽ പ്രത്യക്ഷമാവുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ അനുഭവപ്പെടുന്ന ബാല്യകാലസന്തോഷത്തിന്റെ അത്രയും നിഷ്കളങ്കാനന്ദനം, ഈ മധ്യവയസ്‌ക ജീവിതത്തിന്റെ നേരങ്ങളിൽ പകരും...

അത് യാത്രകൾക്ക് മാത്രം നൽകാനാവുന്ന അനുഭവത്തിന്റെ ഒരടരാണ്...!

കുന്നിന്റെ മുകളിൽ നിന്നും നഗരം കാണുമ്പോൾ...
കിഴക്കോട്ട് നോക്കുമ്പോൾ പക്ഷെ മറ്റൊരു കാഴ്ചയാണ്. അനന്തമായി നീളുന്ന കാട്. ഞങ്ങൾ നിൽക്കുന്ന മലയെക്കാളും അല്പംകൂടി ഉയർന്ന ഭൂപ്രതലത്തിൽ ആയതിനാലാവാം ചക്രവാളത്തിന്റെ അതിർത്തിയോളം കാട് മാത്രം. ആ കാടിനപ്പുറം മുംബൈയുടെ ഉപഗ്രഹജില്ലയായ താനെ പട്ടണം വിന്യസിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നറിയാം. പക്ഷെ അത് ഇവിടെ നിന്ന് കാണാനാവുന്നില്ല; കുത്തുന്ന പച്ച മാത്രം കണ്ണിൽ നിറയുന്നു. തെക്ക് പവായി പ്രദേശവും വടക്ക് ഉൽഹാസ് നദിയും വനഭൂമിക്ക് അതിർത്തിയാവുന്നു.

ഞാൻ മഴക്കാടിന്റെ നിബിഡമായ പച്ചയിലേയ്ക്ക് നോക്കിനിന്നു. ഒരേ നിറത്തിന്റെ നേർത്ത വകഭേദങ്ങളോടെ കാടങ്ങനെ കിടക്കുന്നു. ഓരോ മരത്തിന്റെയും സൂക്ഷ്മതകളെ വേർതിരിച്ചറിയാൻ ശ്രമിച്ചുകൊണ്ട് ഞാൻ കുറേനേരം അതിലേയ്ക്ക് നോക്കിനിന്നു. ഒരു കിളി പോലും പറക്കുന്നത് കാണുന്നില്ല. ഈ മദ്ധ്യാഹ്നം അവയുടെ ഉച്ചമയക്കത്തിന്റെ  നേരമാവാം. വൃക്ഷമേലാപ്പിന്റെ താഴെ വനനിഗൂഢതയിൽ, തന്റെ സ്ഥായിവിശ്രമഭാവത്തിൽ കിടന്ന്, ഇലകച്ചാർത്തുകളുടെ വിടവിലൂടെ ഒരു കടുവ എന്നെയും നോക്കുന്നുണ്ടാവുമോ? സഫാരി ഭാഗത്തെ മൃഗശാലയിൽ കടുവയുണ്ടെങ്കിലും, ഈ കാട്ടിൽ സ്വതന്ത്രവിഹാരം നടത്തുന്ന മറ്റൊരു കടുവ ഉള്ളതായി തെളിവുകളില്ലത്രേ... എങ്കിലും മരത്തലപ്പിലിരുന്ന്, തങ്ങളുടെ ലോകത്ത് അതിക്രമിച്ചുകയറി, പാറപ്പുറത്തുകൂടി ഗുഹകൾ തേടിനടക്കുന്ന മനുഷ്യരൂപങ്ങളെ അവജ്ഞയോടെ വീക്ഷിക്കുന്ന പുള്ളിപ്പുലികൾ ഉണ്ടായേക്കാം. ഈ കാടിനോട് ചേർന്ന് കിടക്കുന്ന അരയാ മിൽക്ക് കോളനി എന്ന ഗ്രാമഭാഗത്തേയ്ക്ക് പുലിയിറങ്ങിയ സംഭവങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്.

കാട്...
കൻഹേരി മലയിറങ്ങി അടിവാരത്തിലെത്തുമ്പോൾ, ദേശീയോദ്യാനത്തിന്റെ കവാടത്തിലേയ്ക്ക് എത്തിക്കുന്ന അവസാനത്തെ ബസാണ് എന്നുപറഞ്ഞ് ഒരെണ്ണം തയ്യാറായി നിൽപ്പുണ്ട്. അതിലെ തിരക്കിലേയ്ക്ക് എങ്ങനെയോ കയറിപ്പറ്റി. മടക്കയാത്രക്കാരുടെ വാഹനങ്ങളാൽ അത്യാവശ്യം ശബ്ദമുഖരിതമായ പാതയിലൂടെ ഞങ്ങൾ കയറിയ പുരാതനമായ ശകടം ഓടുമ്പോൾ പക്ഷേ, അങ്ങോട്ട് പോകുമ്പോൾ ഉണ്ടായിരുന്ന മാനസികാവസ്ഥയിലായിരുന്നില്ല ഞാൻ...

കവാടത്തിനടുത്തായി ഏതാണ്ട് അഞ്ച് ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ ഭാഗം ഒരു വിനോദോദ്യാനമാക്കി മാറ്റിയിട്ടുണ്ട്, ഗുഹയിലേയ്ക്കുള്ള എട്ട് കിലോമീറ്റർ ദൂരം ഏറെക്കൂറെ വാഹനബഹുലവുമാണ്. പക്ഷേ ഇത്രയും ഒഴിച്ചുനിർത്തിയാൽ സഞ്ജയ് ഗാന്ധി ദേശീയോദ്യാനത്തിന്റെ നൂറ് ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ ചുറ്റളവ് മനുഷ്യസ്പർശമേൽക്കാത്ത നിബിഡമായ ഉഷ്ണമേഖലാ മഴക്കാടാണ്. മുംബൈ പോലൊരു വലിയ നഗരത്തിന്റെ ഉള്ളിൽ ഇത്രയും ബൃഹൃത്തായ വനമേഖല നിലനിർത്തിയിരുന്നു എന്നത് അഭിനന്ദനാർഹമായ സംഗതി തന്നെ.

മറ്റൊരദ്ധ്യായത്തിൽ സൂചിപ്പിച്ചതുപോലെ, മുൻപൊരിക്കൽ, ഒരു പെരുമഴക്കാലത്ത്, ഞങ്ങൾ മുംബൈയിൽ വരുകയും, വലിയൊരു  ചതുപ്പുപോലെ അനുഭവപ്പെട്ട നഗരത്തിൽ കാലുകുത്താതെ, ഈ ദേശത്തെക്കുറിച്ച് പ്രതിലോമമായ വിചാരങ്ങളുമായി മടങ്ങുകയുമാണുണ്ടായത്. അതുകഴിഞ്ഞ് ഒന്നുരണ്ട് തവണ ചില ആവശ്യങ്ങൾക്കായി തിരക്കിട്ട് വന്നുപോയപ്പോഴും ഈ സ്ഥലം അഭികാമ്യമായി അനുഭവപ്പെട്ടിരുന്നില്ല.

എന്നാൽ ഇപ്പോൾ തോന്നുന്നു, ആദ്യകാഴ്ചയുടെ അവ്യവസ്ഥയ്ക്കുള്ളിൽ, ഈ മഹാനഗരത്തിൽ, ആകർഷണീയമായ സൂക്ഷമവൈവിധ്യങ്ങൾ ലീനമായിട്ടുണ്ട്. അതിന്റെ ചെറുസ്പർശങ്ങൾ ഈ യാത്രയിൽ അനുഭവവേദ്യമാവുന്നുണ്ട്. എങ്കിലും കുറച്ചുകൂടി ആഴത്തിലറിയാൻ ഇവിടെയിനി അധിക ദിവസങ്ങൾ അനുവദിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. നാളെ ഒരു ദിനം കൂടി മാത്രമാണ് ബാക്കിയുള്ളത്...!

- തുടരും - 

2017, മേയ് 2, ചൊവ്വാഴ്ച

ഭാദ്രപാദത്തിൽ, മറാത്തയെ തൊട്ടുതൊട്ട്... - രണ്ട്

"എന്താണ് ഇത്രയും താമസിച്ചത്?"
ഏതാണ്ട് ഒരു മണിക്കൂർ കാത്തിരിക്കേണ്ടി വന്നതിന്റെ നീരസം മറച്ചുവയ്ക്കാതെ ഞാൻ അയാളോട് ചോദിച്ചു.
"നിങ്ങളുടെ വിളിവരുമ്പോൾ ഞാൻ പാടത്ത് പണിയിലായിരുന്നു. ഒന്ന് കുളിച്ചു വസ്ത്രംമാറേണ്ട സമയമേ എടുത്തിട്ടുള്ളൂ. ഈ നേരത്ത് റോഡിൽ അല്പം തിരക്കും കൂടുതലാണ്."
"എന്താ പേര്?"
"മിസ്റ്റർ പട്ടേൽ"

മിസ്റ്റർ പട്ടേലിന്റെ കാറിലാണ് ഞങ്ങൾ ഇപ്പോൾ.

ഏതെങ്കിലും പ്രമുഖ നഗരത്തിലെ നല്ലൊരു ഹോട്ടലുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്താൻ ആവില്ലെങ്കിലും കരാഡിലെ തരക്കേടില്ലാത്ത ഒരു ഹോട്ടലിലാണ് താമസം ഏർപ്പാടാക്കിയിരുന്നത്. പക്ഷേ, അത്രയൊന്നും വിനോദസഞ്ചാരികൾ എത്താത്ത സ്ഥലമായതിനാലാവാം, അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സേവനങ്ങളൊന്നും ജീവനക്കാർക്ക് വേണ്ടത്ര പിടിയുള്ളതായി തോന്നിയില്ല. ഹോട്ടലിലെ താമസക്കാർക്ക് മാത്രമല്ലാതെ, സ്ഥലത്തെ പ്രമുഖരെത്തുന്ന, രണ്ട് ഭക്ഷണശാലകളും ഒരു മദ്യശാലയും ഒരു നീന്തൽക്കുളവും ഒരു വ്യായാമകേന്ദ്രവും അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു. അവരുടെ ശ്രദ്ധ മുഴുവൻ അതിലേയ്ക്കായിരുന്നു.

വൈകുന്നേരമാണ് മുംബൈയിലേയ്ക്കുള്ള ബസ്. അതുവരേയ്ക്കുള്ള ചില യാത്രാപദ്ധതികളുമായി ഒരു വണ്ടിക്കു വേണ്ടി റിസപ്‌ഷനിൽ സംസാരിച്ചപ്പോൾ അവർ അശേഷം താല്പര്യം കാണിച്ചില്ലെന്ന് മാത്രമല്ല, നിരുത്സാഹപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. ഹോട്ടലിൽ തന്നെയിരുന്ന് ഭോജനശാലയോ മദ്യശാലയോ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്നതായിരിക്കും ഉചിതമെന്ന തോന്നലുളവാക്കും വിധമുള്ള അവരുടെ സംസാരം പക്ഷേ ഞങ്ങളുടെ വഴിയല്ലല്ലോ. പതിവ് ദൈനംദിനങ്ങളിൽ നിന്നും അകലെയെത്തപ്പെട്ട ഈ ദേശത്ത്, ഒരു പകൽ വളരെ വിലപ്പെട്ടതാണ്.

അങ്ങനെയാണ് മുംബൈയിലേയ്ക്കുള്ള ബസ് ടിക്കറ്റെടുത്ത ട്രാവൽസിൽ വീണ്ടും എത്തുന്നതും അവർ മിസ്റ്റർ പട്ടേലിനെയും അയാളുടെ വണ്ടിയേയും ഏർപ്പാടാക്കി തരുന്നതും,

മകളും ഭാര്യയും കാരാഡിലെ ഹോട്ടൽ മുറ്റത്ത്...
പടിഞ്ഞാറോട്ട് സഞ്ചരിക്കാം എന്നാണ് കരുതിയിരിക്കുന്നത്. പ്രത്യേകിച്ച് ഒരു സ്ഥലം ലക്‌ഷ്യംവച്ചുള്ള യാത്രയല്ല. കൊയ്‌നാനദിയുടെ കരയിലൂടെ, ലഭ്യമായ സമയം ഉപയോഗപ്പെടുത്തി, സഹ്യാദ്രിയെ നോക്കി നോക്കി കുറച്ചുദൂരം...

സത്യംപറയണമല്ലോ, കാരാഡിലേയ്ക്ക് വരാൻ തീരുമാനിക്കുന്നതു വരെ എനിക്ക് കൊയ്‌നാ എന്നൊരു നദിയെക്കുറിച്ച് അറിയുമായിരുന്നില്ല. അതിൽ അത്ഭുതപ്പെടാനില്ല എന്ന് തോന്നുന്നു. മഹാരാഷ്ട്രയിൽ ഉത്ഭവിച്ച് മഹാരാഷ്ട്രയിൽ വച്ചുതന്നെ കൃഷ്ണയിൽ ലയിക്കുന്ന ഈ നദി ആ സംസ്ഥാനത്തിന് പുറത്ത് അറിയപ്പെടാനുള്ള സാദ്ധ്യതകൾ സാധാരണ നിലയ്ക്ക് കുറവാണല്ലോ. അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ കേരളത്തിൽ ഉത്ഭവിച്ച് കേരളത്തിൽ തന്നെ അവസാനിക്കുന്ന നമ്മുടെ ജീവവാഹിനികളായ ഭാരതപ്പുഴയും പെരിയാറും പമ്പയുമൊക്കെ, കേരളത്തിന് പുറത്ത് അറിയപ്പെടുന്നുണ്ടാവുമോ? അതിരപ്പിള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടത്തെ അറിയുന്നവർക്കുപോലും ചാലക്കുടിപ്പുഴയെ അറിയണമെന്നില്ല...

കൃഷ്ണ-കൊയ്‌ന സംഗമത്തിന്റെ കരയിൽ ഉടലെടുത്ത ജനപദം വളർന്നതും വികസിച്ചതും കരാഡെന്ന പട്ടണമായി മാറിയതും കൊയ്‌നയുടെ കരയിലാണ്. കരാഡിൽ നിന്നും പടിഞ്ഞാറോട്ടുള്ള യാത്ര തുടരുമ്പോൾ, അധികം കഴിയുന്നതിനു മുൻപായി, ഇടതുവശത്തായി കൊയ്‌നാനദി കാഴ്ചയിലെത്താൻ തുടങ്ങും. ആ പ്രദേശങ്ങളൊക്കെ പച്ചപടർന്നിട്ടാണ്. നദീതീരത്തു നിന്നും പരന്നുപോകുന്ന കൃഷിയിടങ്ങൾ കാണാം. ഡെക്കാന്റെ നദീതടങ്ങളിൽ പൊതുവേ എന്നതുപോലെ ഈ ഭാഗത്തും നെല്ലും ചോളവും കരിമ്പും ഒക്കെ കൃഷിചെയ്യുന്നു. കാരാഡിനോട് ചേർന്നുള്ള ഭാഗങ്ങളിൽ കരിമ്പുകൃഷി കൂടുതലിടങ്ങളിൽ കാണുകയുണ്ടായി.

കാരാഡിൽ നിന്നും പടിഞ്ഞാറോട്ടുള്ള സഞ്ചാരം...
നദീപഥത്തിന്റെ അരികുചേർന്ന് സഹ്യന്റെ ഭാഗമായ മഹാബലേശ്വർ മലനിരകളെ തൊട്ടുതൊട്ട് ഞങ്ങൾ യാത്രചെയ്യാൻ തുടങ്ങി. മഹബലേശ്വറിന്റെ ഉത്തുംഗശിഖരങ്ങളിൽ എവിടെയോ ആണ് കൊയ്‌ന ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. താഴെ, സമതലത്തിൽ, തന്റെ പ്രവാഹത്തിന്റെ ജലമോഹങ്ങളെ ഏറ്റെടുക്കാൻ അക്ഷമയോടെയെത്തുന്ന കൃഷ്‌ണയെത്തേടിയുള്ള ഹ്രസ്വസഞ്ചാരം...

ഒരു നദിയുടേയും പ്രഭവം കാണാൻ ഇതുവരെ സാധിച്ചിട്ടില്ല. ഗിരിശൃംഗങ്ങളുടെ വനവന്യതയിൽ ഉത്ഭവിക്കുന്ന, അല്ലെങ്കിൽ ഹിമപാളികളുടെ നിഗൂഢഗഹ്വരങ്ങളിൽ നിന്നും ആരംഭിക്കുന്ന നദികളുടെ ഉറവ കാണുക എളുപ്പമാവുമോ? സഹ്യാദ്രിയുടെ മലമുകളിൽ കൊടുംകാടുകളിലാവുമല്ലോ അവ ഉറവയെടുക്കുക. കാവേരിയുടെ ഉത്ഭവം എന്ന നിലയ്ക്ക് തലക്കാവേരിയിൽ ഒരു പ്രത്യേക സ്ഥലം ഉണ്ടെന്ന് കേട്ടിട്ടുണ്ട് - മതപരമായ വിശ്വാസത്തിന്റെ ഭാഗമാണോ, കാവേരിയുടെ യഥാർത്ഥത്തിലുള്ള ഉറവാസ്ഥാനമാണോ അതെന്ന് ഉറപ്പില്ല. കുടകിലൂടെ യാത്രചെയ്തപ്പോൾ തലക്കാവേരിയിൽ പോകാൻ പറ്റാതിരുന്നത് ഒരു മോഹഭംഗമായി മനസ്സിലുണ്ട്.

ഏതെങ്കിലുമൊരു നദിയുടെ പ്രഭവത്തിലെത്തിയത് വിവരിക്കുന്ന ഒരു സഞ്ചാരിയുടെയും കുറിപ്പുകൾ ഇതുവരെ വായിച്ചിട്ടില്ല. തെക്കേ ഇൻഡ്യയിലെ മലയായ മലയും കാടായ കാടുമൊക്കെ കയറിയിറങ്ങുന്ന എൻ. എ. നസീറിന്റെ എഴുത്തുകളിലെങ്കിലും ഒരു നദിയുടെ ഉറവയിൽ ചെന്നുനിൽക്കുന്നതിന്റെ വിവരണം പ്രതീക്ഷിച്ചു; ഒരുപക്ഷെ എന്റെ കണ്ണിൽ പെടാതെ പോയതുമാവാം...

കൊയ്‌നാതീരത്തെ കൃഷിയിടങ്ങൾ
അങ്ങനെ മലകയറി പോകുമ്പോൾ, ഒരു ഭാഗത്തുവച്ച്  മരങ്ങൾക്കിടയിലൂടെ അങ്ങകലെ കൊയ്‌നാ അണക്കെട്ടിന്റെ കുറച്ചുഭാഗം കാണാനായി. അണക്കെട്ടിൽ കയറുന്നത് നിരോധിച്ചിരിക്കുകയാണെന്ന് നേരത്തേ തന്നെ മനസ്സിലാക്കിയിരുന്നു. ഞങ്ങളുടെ യാത്ര മുടക്കാൻ നോക്കിയ ഹോട്ടലിലെ കാര്യക്കാർ പ്രധാനമായും പറഞ്ഞത് ഈ നിരോധനത്തെക്കുറിച്ചാണ്. അത് സാരമില്ല; ഇടുക്കി അണക്കെട്ടിൽ കയറാൻ പറ്റാത്തതുകൊണ്ട് ആരും ഇടുക്കിദേശത്ത് പോവാതിരിക്കുന്നില്ലല്ലോ...

മിസ്റ്റർ പട്ടേൽ അവിടെ കാറ് നിർത്തി. ആ വഴിയോരത്തിറങ്ങി, ആ വലിയ അണക്കെട്ടിന്റെ വിദൂരദൃശ്യം ഞങ്ങൾ നോക്കിനിന്നു. ഞാൻ അതിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ ക്യാമറയിൽ പകർത്താൻ തുടങ്ങി...

അപ്പോൾ അതുവഴി കടന്നുപോവുകയായിരുന്ന ഒരു ജീപ്പ് ഞങ്ങളുടെ അടുത്തേയ്ക്ക് വന്നു നിർത്തി. അണക്കെട്ടിലേയോ വൈദ്യതിയുൽപ്പാദന കേന്ദ്രത്തിലെയോ ജീവനക്കാരനാവാം ഒരാൾ കൃത്യമായി മനസിലാക്കാനാവാത്ത ഹിന്ദിയിലോ മറാത്തിയിലോ എന്നോട് കയർത്ത് സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഫോട്ടോ എടുക്കാൻ പാടില്ല എന്നതാണ് അയാളുടെ ആവശ്യം എന്ന് മനസ്സിലായി. എങ്കിലും അതിന്റെ യുക്തി പിടികിട്ടിയില്ല. വിജനമായ ഈ പൊതുവഴിയിൽ നിന്ന് ആരെങ്കിലും ചിത്രമെടുക്കുന്നത് ആർക്ക് തടയാനാവും. നിർഭാഗ്യവശാൽ, ഈ ഉദ്യോഗസ്ഥർ ഇപ്പോൾ ഇതുവഴി വന്നു എന്ന് മാത്രമേയുള്ളൂ. അതുമല്ല ചിത്രമെടുപ്പ് നിരോധിച്ചു കൊണ്ടുള്ള ഫലകങ്ങളൊന്നും കണ്ടിരുന്നുമില്ല (യാത്ര തുടരവേ, പല സ്ഥലങ്ങളിൽ വച്ചും പിന്നീട് അണക്കെട്ടിന്റെ ദൃശ്യം ലഭിക്കുകയും അവിടെയൊന്നും ചിത്രംപിടിക്കുന്നത് തടയാൻ ആരും ഉണ്ടായിരുന്നതുമില്ല.)

ഭാഷ മനസ്സിലാക്കാനാവാതെ അല്പം കുഴങ്ങിയ എന്നെ രക്ഷിക്കാൻ മിസ്റ്റർ പട്ടേൽ എത്തും എന്ന പ്രതീക്ഷയിൽ നോക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹം താൻ ഈ കൂട്ടത്തിൽപ്പെട്ട ആളല്ല എന്ന ഭാവത്തിൽ അകലെമാറി എതിർഭാഗത്തുള്ള കാടിന്റെ പ്രകൃതിഭംഗി ആസ്വദിച്ചു നിൽക്കുകയാണ്...

എന്തായാലും അണക്കെട്ടിന്റെ ഏതാനും ചിത്രങ്ങൾ കിട്ടിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നതുകൊണ്ട് ക്യാമറ ബാഗിനുള്ളിലാക്കി ഞാൻ കാറിൽ കയറി. ചെന്നെത്തുന്ന സവിശേഷ ഇടങ്ങളിലെ നിലവിലുള്ള നിയമങ്ങൾ കൃത്യമായും പാലിക്കാൻ ഞങ്ങൾ ശ്രമിക്കാറുണ്ട്, വാസ്തവത്തിൽ നിയമങ്ങൾ ഇല്ലാത്ത ഇടങ്ങളിൽ പോലും. നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള ശിലാചിത്രങ്ങളും കൊത്തുചിത്രങ്ങളും മറ്റുമുള്ള, യാതൊരു നിയന്ത്രണവുമില്ലാത്ത പലയിടങ്ങളിലും, വെളിച്ചം കുറവാണെങ്കിൽ പോലും, എനിക്ക് പറ്റുന്ന രീതിയിൽ ക്യാമറയുടെ സാങ്കേതികത ഉപയോഗപ്പെടുത്തി, ഫ്‌ളാഷ് പ്രവർത്തിപ്പിക്കാതെയാണ് ചിത്രങ്ങൾ എടുക്കാറ്. ക്യാമറ ഫ്‌ളാഷുകൾ ഇത്തരം റോക്ക് ആർട്ടുകളുടെ ഈടുനിൽപ്പിനെ ബാധിക്കും എന്ന സ്വയം ബോധത്തിൽ നിന്നാണ് അങ്ങനെ ചെയ്യാറ്.

കാറെടുക്കുമ്പോൾ മിസ്റ്റർ പട്ടേൽ "സാരമില്ല, ഇതൊക്കെ പതിവാണ്..." എന്ന് പറഞ്ഞ് എന്നെ ആശ്വസിപ്പിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. അതുപറയുമ്പോൾ അയാളുടെ മുഖത്ത് വിടർന്ന ജാള്യഭാവം കണ്ട്, ഫലിതപൂർവ്വം അയാളെയൊന്ന് സമാശ്വസിപ്പിക്കാൻ പറ്റിയ കൊളോക്യൽ ഭാഷാജ്ഞാനം ഇല്ലാത്തതിന്റെ സാരക്കേട്‌ മാത്രമേ എനിക്കപ്പോഴുണ്ടായിരുന്നുള്ളു.

കൊയ്‌നാ അണക്കെട്ട്
കൊയ്‌ന, ഇന്ത്യയിലെ വലിയ ഡാമുകളിൽ ഒന്നാണ്. വൈദ്യതി ഉൽപാദനമാണ് ഈ അണക്കെട്ടിന്റെ പ്രധാന ധർമ്മം. ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ അണക്കെട്ടാണ് കൊയ്‌ന എന്നാണ് മിസ്റ്റർ പട്ടേൽ അവകാശപ്പെട്ടത്. ഈ വിവരം അത്രയ്ക്ക് കൃത്യമല്ലെങ്കിലും, പൂർണ്ണമായും ഉൽപാദനക്ഷമമായ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജലവൈദ്യുതി പദ്ധതിയാണ് കൊയ്‌നയിലേത് എന്നത് വാസ്തവമാണ്. ഡാമിനേയും നദിയേയും വെള്ളച്ചാട്ടത്തേയും തടാകത്തേയും ഒക്കെ വലുത് എന്ന പരികല്പനയിൽ നിർത്തി വ്യവഹരിക്കുന്നത്, അവയുടെ വൈവിധ്യമാർന്നതും വിഘടിതവുമായ സ്വഭാവവും ഉപയുക്തതയും മുൻനിർത്തി അസ്ഥാനത്താവും. സംസ്ഥാനത്തിന് വേണ്ടി വളരെ വിപുലമായി വൈദ്യുതിയുൽപാദനം നടക്കുന്നതിനാൽ 'മഹാരാഷ്‌ട്രയുടെ ജീവനാഡി' എന്നത്രേ കൊയ്‌ന അറിയപ്പെടുന്നത്.

അതിവിപുലമാണ് കൊയ്‌നാ അണക്കെട്ടിന്റെ ജലസംഭരണിപ്രദേശം. ശിവസാഗർ തടാകം എന്ന പേരിലാണ് ഇതറിയപ്പെടുന്നത്. മഹാബലേശ്വർ മലമടക്കിൽ പലഭാഗങ്ങളിലേയ്ക്ക് വളഞ്ഞും പിരിഞ്ഞും അതിവിസ്തൃതമായി കിടക്കുന്ന ഈ തടാകത്തിന് അൻപത്തിയൊന്ന്  കിലോമീറ്റർ നീളമുണ്ട്‌. ഏതൊരു അണക്കെട്ടും ചെയ്തതുപോലെ കൊയ്‌നയും ഈ പ്രദേശത്തെ കാടിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം ജലഗർഭത്തിലമർത്തിയാണ് ഈ തടാകത്തിന് പ്രഭവം നൽകിയിരിക്കുന്നത്. സ്വാഭാവികമായും ഇത്തരത്തിൽ മരിച്ചുപോകുന്ന കാടുകൾക്ക് പകരമായാണ് നമ്മുടെ ആധുനിക സൗകര്യങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനമായ വൈദ്യുതി ലഭ്യമാവുന്നത് എന്നതിനാൽ, സ്ഥാനത്തും അസ്ഥാനത്തും പരിസ്ഥിവാദിയാകുന്നതിൽ കുറച്ച് കാപട്യമുണ്ട് താനും.

ശിവസാഗർ തടാകം
വീണ്ടും മുകളിലേയ്ക്ക് വണ്ടിയോടിച്ച് പോകുമ്പോൾ ഒരു ഉദ്യാനം കാണാം. കാടിന് പുറത്തുള്ള അണക്കെട്ടുകളുടെ ക്യാച്ച് മെന്റ് ഏരിയയുടെ മറുപുറത്ത് ഉദ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുക പൊതുവേ ഒരു നാട്ടുനടപ്പാണല്ലോ. ദക്ഷിണേൻഡ്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഉദ്യാനങ്ങളിൽ ഒന്നായ മൈസൂറിലെ വൃന്ദാവനം, കൃഷ്ണരാജസാഗർ അണക്കെട്ടിനോട് ചേർന്നാണല്ലോ. കേരളത്തിൽ മലമ്പുഴയും നെയ്യാറും ബാണാസുരാസാഗറും ഒക്കെ ഓർമ്മവരുന്നു. എന്നാൽ കൊയ്‌നയിലെ ഉദ്യാനം അണക്കെട്ടിനോട് ചേർന്നല്ല. ഏതാനും കിലോമീറ്ററുകൾ മാറി കുറച്ചുകൂടി മലമുകളിലേയ്ക്ക് കയറിപ്പോയാലാണ് ഈ ഉദ്യാനത്തിലെത്തുക.

ടിക്കറ്റൊക്കെ എടുത്തുവേണം അകത്തേയ്ക്ക് കയറേണ്ടതെങ്കിലും, ഇതിപ്പോൾ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട പൂന്തോട്ടമാണ്. ഒരുകാലത്ത്, അണക്കെട്ട് പൊതുജനങ്ങൾക്ക് തുറന്നുകൊടുത്തിരുന്നപ്പോൾ, അനുബന്ധമായി ഈ ഉദ്യാനവും സഞ്ചാരികളാൽ സജീവമായിരുന്നിരിക്കാം. എന്നാൽ ഇന്നിവിടെ ഞങ്ങൾ മാത്രമേ സന്ദർശകരായി വന്നെത്തിയിട്ടുള്ളു. .

കളകയറിയ പരിസരം. വെട്ടിയൊതുക്കാതെ കുറ്റിച്ചെടിപ്പടർപ്പുകളായി മാറിയിരിക്കുന്ന അലങ്കാരസസ്യങ്ങൾ. നിറംപോയ, ചുമരടർന്ന ചില കെട്ടിടങ്ങളും അവിടവിടെ കാണാം. മനുഷ്യസ്പർശം നഷ്ട്ടമായതിന്റെ ആമോദത്തിൽ മരങ്ങൾ തോന്നുംപടി വളർന്ന് അവയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം ആഘോഷിക്കുന്നു...

ഉദ്യാനത്തിലെ കാഴ്ച
ഉദ്യാനത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗത്ത് ചെന്നുനിൽക്കുമ്പോൾ അങ്ങകലെ കൊയ്‌നാ അണക്കെട്ട് കാണാം. വിദൂരമായ കാഴ്ചയാണത്. ലെൻസ് ആവുംവിധം സൂംചെയ്ത് ദൃശ്യം കുറച്ചുകൂടി അടുത്താക്കുമ്പോൾ അതിന്  മുകളിലൂടെ അൽപപ്രാണിയായി ഒരു മനുഷ്യൻ നടന്നുപോകുന്നത് കാണാമായിരുന്നു. ആ ദൃശ്യം ചേതനയെ ഒരല്പനേരത്തേയ്ക്ക് സൂക്ഷ്മമാകാൻ പ്രാപ്തമാക്കി.

സന്ദർശകരും ഉദ്യാനപാലകരും ഒഴിഞ്ഞുപോയ ലളിതഗാത്രിയായ അടവിയുടെ ഈ ഭാഗത്ത് ഇപ്പോൾ ഞാൻ മാത്രമേയുള്ളൂ. ഭാര്യയും മകളും മുന്നിൽനടന്ന് മറ്റേതോ ഭാഗത്തേയ്ക്ക് മറഞ്ഞുപോയിരിക്കുന്നു...

വിജനതയും പ്രകൃതിയും ധ്യാനസൂക്ഷ്മതയുടെ തൂവൽകൊണ്ട് ചില നേരങ്ങളിൽ ജീവനെ തൊടും. ഏതോ മരത്തിന്റെ മറവിൽ നിന്നും അപ്പോൾ ഞാനൊരു പക്ഷിയുടെ ചിലമ്പൽ കേട്ടു. അതിനകമ്പടിയായി ഹരിതപത്രങ്ങളിൽ കാറ്റിന്റെ മർമ്മരം. കളവളർന്ന പുൽക്കൊടികളുടെ ആഹ്ലാദമാവാം, തളിരിലകളുടെ നിശ്വാസവുമാവാം, ഹൃദ്യഗന്ധത്തിന്റെ നേർത്ത തലോടൽ...

ഉദ്യാനത്തിൽ നിന്നും അണക്കെട്ട് കാണുമ്പോൾ...
ഉദ്യാനത്തിൽ നിന്നും ഇറങ്ങി ഞങ്ങൾ വീണ്ടും മലമ്പാതയിലൂടെ മുകളിലേയ്ക്ക് പോയി. പശ്ചിമഘട്ടത്തിന്റെ ഭാഗമാണെങ്കിലും, മലയുടെ മുകളിലൂടെയുള്ള സഞ്ചാരമാണെങ്കിലും, എന്തുകൊണ്ടോ കേരളത്തിലെ ചില വനവഴികളുടെ വന്യത അനുഭവപ്പെട്ടില്ല. മാത്രമല്ല മലഞ്ചരിവുകളിൽ കാട് തെളിയിച്ചുള്ള ചെറിയ മനുഷ്യവാസപ്രദേശങ്ങളും അനുബന്ധമായ കൃഷിയിടങ്ങളും കാണാൻ സാധിച്ചു. കേരളത്തോളം ജനസാന്ദ്രതയുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളല്ല ഈ പർവതനിര കടന്നുപോകുന്ന മറ്റു പല ദേശങ്ങളുമെങ്കിലും, അവിടെയൊക്കെ ഈ മലയുടെയും അതിലെ വനത്തിന്റെയും മനുഷ്യചൂഷണം കേരളത്തെക്കാൾ അധികമാണെന്ന് പശ്ചിമഘട്ടത്തിലൂടെ യാത്രചെയ്യുമ്പോൾ പലപ്പോഴും തോന്നിയിട്ടുണ്ട്. കേരളത്തിൽ ഉണ്ടായിവന്നിട്ടുള്ള മാതിരി പാരിസ്ഥിതികമായ അവബോധം അവിടുങ്ങളിൽ ആയിട്ടില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു. പ്രാദേശികമായും അല്ലാതെയും വളരെ ചലനാത്മകമായ പരിസ്ഥിതിസമരങ്ങൾ പൊതുവിടങ്ങളിൽ നിന്നും ഉയർന്നുവരുന്ന സജീവമായ പ്രശ്നമേഖല കേരളത്തിൽ ഉണ്ട് എന്നത് ആശാവഹം തന്നെയാണ്.

ഈ ഭാഗത്ത് കൊയ്‌നാ വന്യജീവിസങ്കേതമുണ്ട്. അതുപക്ഷേ ഞങ്ങൾ യാത്രചെയ്യുന്ന മലയുടെ ഈ ചരുവിലല്ല. മറുഭാഗത്തുള്ള മഹാബലേശ്വർ പട്ടണത്തിൽ നിന്നുവേണം അവിടേയ്ക്ക് എത്താനെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയിട്ടുണ്ട്. അത് മറ്റൊരു വഴിയും മറ്റൊരു യാത്രയുമാണ്- കാര്യമായ സാംഗത്യമൊന്നുമില്ലെങ്കിലും, എല്ലാത്തവണയും മനസ്സിൽ കുറിക്കും; എന്നെങ്കിലുമൊരിക്കൽ...

തടാകഭാഗത്തു നിന്നും മറ്റൊരു കാഴ്ച...
ഇടയ്ക്കു കാർ നിർത്തി ശിവസാഗർ തടാകത്തിന്റെ ഒരുഭാഗത്തെ കരയിൽ ചെന്നുനിന്നു. ദൂരദൂരം പരന്നുകിടക്കുന്ന പച്ചജലത്തിന്റെ അലസശാന്തതയിൽ, അരികിലെ കാട്ടുമരങ്ങളും നീലാകാശവും അതിലെ ശുഭ്രമേഘങ്ങളും പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന അഭൗമചിത്രകാഴ്ച...!

അവിടെ ഏതാനും ബോട്ടുകൾ ഒരുപാട് കാലമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടാത്തതായി തോന്നുംവിധം കരയോട് ചേർന്നുകിടപ്പുണ്ട്. ഒരിക്കൽ തടാകത്തിലൂടെ സന്ദർശകരെയും കൊണ്ട് ആമോദത്തോടെ തുഴഞ്ഞിരുന്ന യാനപാത്രങ്ങളാവാം. സഞ്ചാരികളൊഴിഞ്ഞ തടാകക്കരയിൽ ടാർപ്പളിന്റെ വിഷാദാവരണങ്ങളിൽ പൊതിഞ്ഞ് അവ പൊടിഞ്ഞുതീരുകയാണെന്ന് തോന്നുന്നു.

പക്ഷേ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട ഈ ജലവാഹനങ്ങൾ ഇവിടുത്തെ ലാവണ്യസാന്ദ്രമായ അന്തരീക്ഷത്തിന് പ്രാകൃത്യമായ ഒരു ചാരുത നല്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഇവ ഉപയുക്തമായിരുന്ന കാലത്ത് ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ കാഴ്ച എന്തായിരുന്നിരിക്കാം എന്ന് സങ്കല്പിക്കുമ്പോൾ മൂന്നാറിലെ കുണ്ടളയാണ് പെട്ടെന്ന് ഓർമ്മവന്നത്. അവിടം മനസ്സ് മടുപ്പിക്കുന്ന ജനസാന്ദ്രമായ കാഴ്ചയാണ്. ഒരു പ്രദേശം വിനോദസഞ്ചാരത്തിൽ പ്രാമുഖ്യം നേടുമ്പോൾ എങ്ങനെ തികച്ചും പ്രതിലോമമായി മാറുന്നു എന്നതിന്റെ നല്ല ഉദാഹരണമാണ് മൂന്നാറും പരിസരങ്ങളും. ഒരു നല്ല പ്രകൃതിയാത്രികൻ ഇനി മൂന്നാറിന്റെ നാഗരിക പൊടിപടലങ്ങളിലേയ്ക്ക് പോകും എന്ന് കരുതാൻ വയ്യ...

തടാകതീരം
മിസ്റ്റർ പട്ടേലിന്റെ കാർ വീണ്ടും മുകളിലേയ്ക്ക് തന്നെയോടി, തടാകത്തെ താഴെയൊരു ദൂരക്കാഴ്ചയാക്കി മാറ്റിക്കൊണ്ട്. മറുഭാഗത്തെ മലനിരകളിൽ നിന്നും ചെറുവെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ താഴേക്ക് നിപതിക്കുന്നു. ഒന്നിലധികം ജലപാതങ്ങൾ. അവ താഴേയ്ക്ക് ഒഴുകിവന്ന്, ഞങ്ങൾ നിൽക്കുന്ന നിരത്തിലെ കലുങ്കിനടിയുടെ നൂഴ്ന്നുകടന്ന് വീണ്ടും താഴേക്കൊഴുകി തടാകത്തിന്റെ വിശാലതയിൽ വിലയിക്കുന്നു...

പല ദേശങ്ങളിലെയും പല വലിയ വെള്ളച്ചട്ടങ്ങളും കണ്ടുകഴിഞ്ഞിട്ടുള്ളതിനാൽ ഈ ചെറിയ നീർച്ചാലുകൾക്ക് പൊലിമയില്ല എന്നത് അനുഭൂതിപരമായി ശരിയല്ല. പ്രകൃതിയുടെ സുന്ദരവിന്യാസങ്ങൾക്ക് എന്ത് വലിപ്പച്ചെറുപ്പം? ഓരോ കാഴ്ചയും അത്രയും വൈവിധ്യമായ അനുഭവങ്ങളാണ്. ഇവിടെ നോക്കു: താഴെ വിസ്തൃതമായ ഹരിതതടാകം, മുകളിൽ വനനിബിഢമായ മല, അതിന്റെ നിഗൂഢമായ പടർപ്പുകളിൽ എവിടെനിന്നോ യാത്രയാവുന്നു ഒരു ജലജ്വാല ഉന്മാദിനിയായ നർത്തകിയെപ്പോലെ താഴേക്കൊഴുകി വിലോലമായ തടാകത്തിന്റെ നീർകാമനകളിൽ അലിയുന്നു. ഇതിനിടയിലെവിടെയോ അണുമാത്ര രൂപികളായി, പ്രപഞ്ചകേളിയുടെ ഈ ഇന്ദ്രജാലത്തിൽ പുളകിതരായി പ്രേക്ഷകരായ ഞങ്ങളും...!

വഴിയരികിലെ ചെറു വെള്ളച്ചാട്ടം
മലമ്പാതയിലൂടെ നൂറു കിലോമീറ്ററിലധികം സഞ്ചരിച്ചു കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അത്രയും ദൂരം തിരിച്ചുപോകാനുള്ളതു കൊണ്ട് തന്നെ, ഇനി മടങ്ങുന്നതാണ് അഭികാമ്യമെന്നു തോന്നി. മുംബൈയിലേയ്ക്കുള്ള ബസ് നഷ്ടപ്പെടാൻ പാടില്ല.          

മടങ്ങുമ്പോൾ ഉച്ചഭക്ഷണത്തിനുള്ള സമയം കഴിഞ്ഞിരുന്നു. അതിനാൽ, വഴിക്കെവിടെയെങ്കിലും കഴിക്കാൻ നിർത്താം എന്ന് മിസ്റ്റർ പട്ടേലിനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നു. അണക്കെട്ടിൽ നിന്നും കരാഡ് പട്ടണത്തിലേയ്ക്കും, കൃഷ്ണയിലേയ്ക്കും ഒഴുകിവരുന്ന കൊയ്‌നയുടെ തീരത്ത് തന്നെയുള്ള ഒരു ചെറുകിട തീൻശാലയിൽ അയാൾ വണ്ടിനിർത്തി. മാംസവിഭവങ്ങൾക്കും സസ്യവിഭവങ്ങൾക്കും അവിടെ വെവ്വേറെ കെട്ടിടങ്ങളും അടുക്കളയും ഉണ്ടെന്ന് മനസ്സിലായി. ഞങ്ങൾ മദ്ധ്യ-ഉത്തരേന്ത്യൻ പ്രദേശങ്ങളിലൂടെ അധികം സഞ്ചരിച്ചിട്ടില്ല. പക്ഷെ ഇങ്ങനെ കാണുമ്പോൾ, ഇവിടങ്ങളിലെ ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിൽ മത/ജാതി സംബന്ധിയായ ഭക്ഷണശീലങ്ങൾ തീവ്രമായ ഒരു സാംസകാരിക ബോധമായി ജനങ്ങളിലുണ്ടെന്ന് തോന്നും. അതിന്റെ പേരിൽ നടക്കുന്ന സംഘർഷങ്ങളും കൊലപാതകങ്ങളും നമുക്ക് പെട്ടെന്ന് ദഹിക്കാതെ വരുന്നതിനുള്ള കാരണം ഇത്തരം പ്രദേശങ്ങളിലെ യാഥാർഥ്യങ്ങൾ നമ്മൾക്കറിയില്ല എന്നതിനാലും, കേരളത്തിൽ ആ സാംസ്കാരിക പരിസരം സ്വകാര്യമായ ഒരനുഭവത്തിന്റെ തലത്തിനപ്പുറം പ്രകടമല്ല എന്നതിനാലും ഒക്കെയാവണം.

താൻ സസ്യഭുക്കാണെന്നും പുറത്തുനിന്ന് കഴിക്കാൻ താല്പര്യപ്പെടുന്നില്ലെന്നും പറഞ്ഞ് പതിവുപോലെ മിസ്റ്റർ പട്ടേൽ ലജ്‌ജാലുവായി മാറിനിൽക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. സസ്യഭക്ഷണശാലയുണ്ടല്ലോ അവിടെ നിന്ന് ചെറുതായെങ്കിലും എന്തെങ്കിലും കഴിക്കൂ എന്നുപറഞ്ഞ് ഞങ്ങൾ മാംസഭോജനശാലയിലേയ്ക്ക് പോയി...

അവിടെ ചൈനീസ്, തന്തൂരി വിഭവങ്ങൾ ഒക്കെ ഉണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും, അവയുടെ രുചിഭേദം അപരിചിതമായി അനുഭവപ്പെട്ടതുകൊണ്ട്, ഞങ്ങൾ വേഗം പരിപാടികഴിച്ച് പുറത്തിറങ്ങി. അപ്പുറത്ത്, തന്റെ ലജ്ജയൊക്കെ മാറ്റിവച്ച്, കസേരയിൽ ചമ്രംപിടിച്ചിരുന്ന്, മിസ്റ്റർ പട്ടേൽ വെജിറ്റേറിയൻ താലി ആസ്വദിക്കുന്നത് അലോസരപ്പെടുത്താതെ കൊയനയുടെ കരയിലേക്ക് ചെന്ന് പ്രകൃതിയുടെ ആനന്ദങ്ങളിൽ ഞങ്ങൾ ആമഗ്നരായി...

ഒരു വഴിക്കാഴ്ച...
അവിടെ കൊയ്‌നയെ നോക്കി നിൽക്കുമ്പോൾ ഞാൻ വിചാരിക്കുകയായിരുന്നു: വർഷകാലത്തിന്റെ പുളകങ്ങൾ നേരിട്ടേറ്റെടുക്കാൻ കെൽപ്പുള്ള നദിയല്ലോ കൊയ്‌നയെന്ന് - നമ്മുടെ ഒരു നദിക്കും ഇപ്പോൾ ആ സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭ്യമല്ല. കൊയ്‌നാ അണക്കെട്ടിൽ നിന്നും മനുഷ്യൻ തുറന്നുവിടുന്ന ജലം മാത്രമേ ഈ കാണുന്ന നദിയിൽ എത്തുന്നുള്ളൂ. എങ്കിലും ആവുംവിധം സന്തോഷത്തോടെ, തന്റെ ഓരങ്ങളിൽ പച്ചവിതറി, നിർമമമാനസവുമായി കൊയ്‌ന ഒഴുകുന്നു...

അവിടെ നിൽക്കുമ്പോൾ ഞാൻ ചാലക്കുടിപ്പുഴയെ ഓർത്തു. ചാലക്കുടിപ്പുഴയെന്നാൽ വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് അതിരപ്പിള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടമാണ്. അതിരപ്പിള്ളി എന്നാൽ കേരളത്തിന്റെ പൊതുസമൂഹത്തിന് ഇപ്പോൾ ഒരു ജലവൈദ്യുതപദ്ധതിയുമായി, അണക്കെട്ടുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുവരുന്ന സജീവമായ പ്രശ്നപ്രദേശമാണ്. സംവാദങ്ങളും ചർച്ചകളും കാണുമ്പോൾ തോന്നുക അനസ്യൂതം ഒഴുകിവരുന്ന ചാലക്കുടിപ്പുഴയിൽ ഒരു അണകെട്ടുന്നതിനെക്കുറിച്ചാണ് ഈ ബഹളങ്ങളെല്ലാമെന്നാണ്. അതിരപ്പിള്ളി വെള്ളച്ചട്ടത്തിലേയ്ക്ക് ചാലക്കുടിപ്പുഴ വെള്ളവുമായി എത്തണമെങ്കിൽ പെരിങ്ങൽക്കുത്ത് അണക്കെട്ട് മനുഷ്യൻ തുറന്നുകൊടുക്കണം. പെരിങ്ങൽക്കുത്തിലേയ്ക്ക് വെള്ളമെത്തണമെങ്കിൽ ലോവർ ഷോളയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ ഷട്ടറുകൾ ഉയരണം. അതിനും മുകളിൽ അപ്പർ ഷോളയാർ അണക്കെട്ടുണ്ട്. ഈ ജലസ്ത്രോതസുകളോട് ബന്ധപ്പെട്ട് കിടക്കുന്നതാണ് പറമ്പിക്കുളം, ഇടമലയാർ അണക്കെട്ടുകളും. ചുരുക്കത്തിൽ മനുഷ്യനിർമ്മിതമായ, സങ്കീർണമായ ഒരുപാട് തടയണകളിലൂടെ കടന്നുവരുന്ന ജലമാണ് അതിരപ്പിള്ളിയിൽ എത്തുന്നത്. താരതമ്യേന വലിയ നദിയല്ലാത്ത ചാലക്കുടിപ്പുഴയെ ഇത്രയും ഭേദ്യങ്ങൾക്ക് വിധേയമാക്കിയിട്ടും മതിയാവാതെയാണ് ഇപ്പോൾ അതിരപ്പിള്ളി പദ്ധതിയുടെ നടത്തിപ്പിനുള്ള ഉത്സാഹം. യഥാർത്ഥത്തിൽ, ഈ ഭാഗത്ത് നിലവിലുള്ള ഏതെങ്കിലുമൊക്കെ അണക്കെട്ടുകൾ ഡീക്കമ്മീഷൻ ചെയ്ത്, ചാലക്കുടിപ്പുഴയെ മാത്രമല്ല, കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും ജൈവവൈവിധ്യമുള്ള അവിടുത്തെ വനമേഖലയേയും  കുറച്ചുകൂടി സ്വാഭാവികമായി പരിപാലിക്കേണ്ടുന്നതിനെക്കുറിച്ച് ആലോചിക്കേണ്ട സമയമാണിപ്പോൾ.

ആ നിലയ്ക്ക് നോക്കുകയാണെങ്കിൽ കൊയ്‌ന കുറച്ചുകൂടി ഭാഗ്യമുള്ള നദിയാണെന്നു കരുതാം...

കൊയ്‌ന
കരാഡ് പട്ടണത്തിലെത്തുമ്പോൾ ഞങ്ങൾക്കുള്ള മുംബൈ ബസ് എത്താൻ കുറച്ചുകൂടി സമയം ബാക്കിയുണ്ടായിരുന്നു. ഒരു പകലിന്റെ സഹചാരിയായിരുന്ന മിസ്റ്റർ പട്ടേലിനോട് യാത്രപറഞ്ഞ്, ഹോട്ടലിൽ കയറി ഒന്ന് ഫ്രഷാവാനുള്ള സമയം കിട്ടി...

അർദ്ധരാത്രി രണ്ടുമണിയോടടുപ്പിച്ച് മുംബൈയിൽ തിരിച്ചെത്തുമ്പോൾ മകൻ ഞങ്ങൾക്കുള്ള അത്താഴവും വാങ്ങിവച്ച് കാത്തിരിപ്പുണ്ടായിരുന്നു. കലാലയത്തിലെ തിരക്കുകൾ കാരണം അവൻ ഞങ്ങളോടൊപ്പം കാരാഡിലേയ്ക്ക് വന്നിരുന്നില്ല. അന്നേരം വളരെ വ്യക്തിനിഷ്ഠമായ ഒരു കാര്യമാണ് എന്റെ ആലോചനയിലേയ്ക്ക് വന്നത്: കുട്ടികൾ രണ്ടുപേരും കൈക്കുഞ്ഞുങ്ങളായിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ, അതൊന്നും കാര്യമാക്കാതെ ഞങ്ങൾ അവരേയുംകൊണ്ട് യാത്രചെയ്തിരുന്നു. അന്ന് വലിയ യാത്രകൾ സാധ്യമായിരുന്നില്ല എന്നത് വേറേകാര്യം - പൊന്മുടി, കന്യാകുമാരി, വേളാങ്കണ്ണി, കൊഡൈക്കനാൽ, മൂന്നാർ..., അങ്ങനെയൊക്കെ. നേരം വെളുക്കുന്നതിന് മുൻപേ ആരംഭിക്കുന്ന യാത്രകളിൽ, കുട്ടികളെ വണ്ടിയുടെ പിറകിൽ എടുത്തിടും. അവർ അവിടെ കിടന്നുറങ്ങും. ഓർമ്മയുള്ള കാലം മുതൽ അവർ ഇത്തരം യാത്രകൾ പരിചയിച്ചിരിക്കുന്നു. നാലുപേരുമായുള്ള യാത്ര അങ്ങനെ ഞങ്ങൾ എല്ലാവർക്കും സ്ഥിരപരിചിതമായ ഒരു വ്യവഹാരമായി, ഈ നീണ്ട വർഷങ്ങളുടെ സഹവാസത്തിനിടയ്ക്ക്.

എന്നാൽ ഇന്ന് ചിത്രം മാറിയിരിക്കുന്നു. കുട്ടികൾ മുതിർന്നിരിക്കുന്നു. അവർക്ക് പലപ്പോഴും ഞങ്ങളോടൊപ്പം യാത്രചെയ്യാൻ സാധിക്കാത്ത വിധം സ്വന്തമായ കാര്യങ്ങൾ ആയിത്തുടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. അതിലുപരി, അവർ ഒറ്റയ്‌ക്കോ അവരുടെ പ്രായത്തിലുള്ള കൂട്ടുകാരുമായോ യാത്രചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഞങ്ങളുടെ യാത്രകളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായ, കുറച്ചുകൂടി സാഹസികവും ചലനാത്മകവുമായ, യൗവ്വനത്തിന്റെ പ്രസരിപ്പുള്ള യാത്രകളിലേയ്ക്ക് അവർ കൂടുതൽ ആകൃഷ്ടരായിരിക്കുന്നു. അവർ യാത്രകളെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു എന്നത് സന്തോഷകരം. അതേസമയം ആ യാത്രകൾ ഞങ്ങളുടെ യാത്രകൾ അല്ല എന്നത് ജീവിതത്തിന്റെ അനിവാര്യമായ ഗതിമാറ്റമായി, അല്പം വിഷാദത്തോടെ മനസ്സിലാക്കുന്നു.

- തുടരും -