2017, ജൂൺ 1, വ്യാഴാഴ്‌ച

ഭാദ്രമാസത്തിൽ, മറാത്തയെ തൊട്ടുതൊട്ട്... - മൂന്ന്

ഒരു അമേരിക്കൻ സംരംഭം കൂടി ലോകത്തിന്റെ മുഖ്യധാരയിലെ അഭിഭാജ്യ ഘടകമാകുന്നു എന്നുവേണം 'ഊബർ ക്യാബു'കളുടെ പ്രചാരത്തിൽ നിന്നും മനസ്സിലാക്കാൻ. ഇന്ന് ഊബർ മാത്രമല്ല, ഇതേ ആശയം കടമെടുത്ത് ഇന്ത്യയിൽ 'ഒല ക്യാബ്‌സ്' എന്ന കമ്പനിയും ഈ മേഖലയിൽ സജീവമാവുകയാണ്. ഈ മുംബൈ യാത്രയിലാണ് ഇത്തരം ടാക്സികാറുകളെ വളരെയധികം പ്രയോജനപ്പെടുത്താനുള്ള അവസരം വന്നത്. ഇത്രയും സൗകര്യപ്രദവും, വളരെ വിലക്കുറവുമുള്ള ഈ സംവിധാനം നഗരങ്ങളിൽ മാത്രമല്ല ഗ്രാമങ്ങളിലേയ്ക്കും വ്യാപിക്കാൻ അധിക കാലതാമസമുണ്ടാവും എന്നു തോന്നുന്നില്ല.

കേരളത്തിലായിരിക്കുമ്പോൾ കൂടുതലും സ്വന്തമായി വണ്ടിയോടിച്ച്  യാത്രചെയ്യുകയാണ് പതിവ്. അതിനാൽ ഇവയുടെ ഉപയുക്തത നേരിട്ട് പരീക്ഷിച്ചറിയാൻ ഇതുവരെ സാധിച്ചിട്ടില്ല. എങ്കിലും, അവരുടെ സ്ഥിരം ഡ്രൈവറായ ഞാനില്ലാതെ, ഭാര്യയും മക്കളും തിരുവനന്തപുരത്തും എറണാകുളത്തും ഉള്ളപ്പോൾ, യാത്രകൾക്ക് ആശ്രയിക്കുന്നത് ഈ കാറുകളെയാണ്. ആദ്യമൊക്കെ പരമ്പരാഗത ടാക്സിക്കാരുടെ ഇടയിൽനിന്നും രൂക്ഷമായ എതിർപ്പ് ഈ പുതുതലമുറ ടാക്സികൾക്ക് നേരെ ഉണ്ടായിരുന്നു എന്ന വാർത്തകൾ കേട്ടിരുന്നു. എന്നാൽ ഈ സംവിധാനത്തിന്റെ ഉപയുക്തതയുടെ അനിവാര്യതകൊണ്ടുതന്നെ ആ എതിർപ്പുകളെ മറികടന്ന് ഇത് കേരളത്തിലും മുംബയിലെപ്പോലെ വിജയിക്കും എന്നുതന്നെയാണ് തോന്നുന്നത്.

ഇടതുപാക്ഷികതയുടെ രൂഢമൂലത്വം കൊണ്ടാവും ഏതൊരു പുതിയ സംരംഭവും തുടക്കത്തിൽ തൊഴിലാളി വിരുദ്ധവും മുതലാളിത്ത മുതലെടുപ്പുമായി കരുതി നമ്മൾ വിമുഖരായി നിൽക്കാറുണ്ട്. സമകാലചരിത്രത്തിൽ അതിന് തെളിവുകളുണ്ട്. പക്ഷേ അത് സമൂഹത്തിന്റെ വലിയ വീഴ്ചയായി കാണേണ്ട കാര്യമുണ്ടാവില്ല. പരിഷ്കൃതിയിലേയ്ക്കുള്ള ഓരോ മാറ്റത്തിലും അന്തർലീനമായിരിക്കുന്ന സംഘർഷനിർഭരമായ സാമൂഹ്യപരീക്ഷണത്തിന്റെ ഘട്ടമായി അത്തരം എതിർപ്പുകളെ കരുതിയാൽ മതിയാവും. പരാജയപ്പെടുന്നവ നമുക്ക് ഉചിതമായവ അല്ലെന്നും, തുടരുന്നവ നമുക്ക് ആവശ്യം വേണ്ടതും എന്ന നിലയിലുള്ള ഒരു സമവാക്യമാവും നല്ലത്.

ഒരു 'ഒല ക്യാബി'ൽ മുംബൈയിലെ സഞ്ജയ് ഗാന്ധി ദേശീയോദ്യാനത്തിന്റെ മുന്നിൽ വന്നിറങ്ങിയപ്പോൾ പാഠഭേദമുള്ള ഈ വിഷയം ആമുഖമായി ഓർത്തു എന്നുമാത്രം...

സഞ്ജയ് ഗാന്ധി ദേശീയോദ്യാനം
മുംബൈ ഒരു മഹാനഗരമാണ്! - ഈ പ്രയോഗം നമ്മൾ പതിനായിരത്തിയെട്ട് തവണ കേട്ടുകഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ മുംബൈയുടെ പല ഭാഗങ്ങളും വളരെ ഹരിതാഭമാണെന്ന് ഇവിടെയെത്തുന്നതുവരെ എനിക്കറിയുമായിരുന്നില്ല. ഈ നഗരം വളർന്നുവന്നിരിക്കുന്നത് സമ്പുഷ്ടവും സങ്കീർണവുമായ പച്ചഭൂപ്രകൃതിയിലാണ്. ഡൽഹിയെപ്പോലെ ഊഷരമായ സമതലത്തിൽ കെട്ടിപ്പൊക്കിയ നഗരമല്ല മുംബൈ.

മുംബൈയുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനമായ ഭൂസവിശേഷത ഉൾക്കടലാണ്. ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ നാഗരിക വളർച്ചയ്ക്ക് തുടക്കമായതും ഈ ഉൾക്കടൽ തീർത്ത പ്രകൃതിജന്യമായ വിശാലതുറമുഖത്തിന്റെ ഉപസ്ഥിതിയാലാണ്. പശ്ചിമഘട്ടം ഈ മേഖലയിൽ വിന്യസിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത് കടലിൽ നിന്നും അധികം ദൂരെയായല്ലാതെയുള്ള ചിതറിയ മലനിരകളാലാണ്. അവയിൽ നിന്നും ഉത്ഭവിക്കുന്ന, താരതമ്യേന വലിപ്പമുള്ള മൂന്നുനാല് നദികളെങ്കിലും മുംബൈ ഉൾക്കടലിൽ വന്നുചേരുന്നുണ്ട്. അംബയും പത്തൽഗംഗയും ഉൽഹാസുമൊക്കെ ആ നദികളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. ഇവയെക്കുറിച്ചൊന്നും ഇതുവരെ കേട്ടിരുന്നില്ല എന്നതിനാൽ, തികച്ചും വൃക്ഷരഹിതമായ ഒരു നഗരമായാണ് മുംബൈ എന്റെ സങ്കല്പചിത്രത്തിൽ  വരയപ്പെട്ടിരുന്നത്.

എന്നാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ മുംബൈ അങ്ങനെയല്ല. ഉൾക്കടലും മലനിരകളും നദികളും ഒക്കെക്കൂടി ഉണ്ടാക്കിയെടുത്തിരിക്കുന്ന ട്രോപ്പിക്കൽ കാലാവസ്ഥയുടെ ഹരിതഭൂമിയിൽ ഉയർന്ന നഗരമാണ് മുംബൈ. പട്ടണം എത്രയൊക്കെ വളർന്നാലും, അതിന്റെ മുക്കിനേയും മൂലയേയും ഇലച്ചാർത്തുകളാൽ, പ്രകൃതി ആവുംവിധം പച്ചചാലിക്കുന്ന ഒരിടംകൂടിയാണ് മുംബൈ.

മഹാനഗരത്തിൽ തന്നെയുള്ള സഞ്ജയ് ഗാന്ധി ദേശീയോദ്യാനം ഇതിനുള്ള ഏറ്റവും മൂർത്തമായ നിദർശനവും.

ദേശീയോദ്യാനത്തിലെ അടിക്കാടുകളുടെ പുഷ്പമേളം...
ഞങ്ങൾ ഒരുപാട് കാനനയാത്രകൾ നടത്തിയിട്ടില്ല. ആഴത്തിലുള്ള കാടനുഭവങ്ങളുമില്ല. തെക്കേയിന്ത്യയിലെ ചില കാടുകൾക്കുള്ളിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന പൊതുപാതയെ ചില അവസരങ്ങളിൽ ഉപയുക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട് എന്നുമാത്രം. ബന്ദിപ്പൂരിലൂടെയും മുതുമലയിലൂടെയും കടന്നുപോയിട്ടുണ്ട്. വീരപ്പന്റെ താവളമായിരുന്ന സത്യമംഗലം കാട്ടിലൂടെ, അയാളുടെ മരണശേഷം സംഭരിച്ച ധൈര്യത്തിൽ, സഞ്ചരിച്ചിട്ടുണ്ട്. എങ്കിലും ഒരു വന്യജീവി സങ്കേതത്തിൽ, അവിടം കാണാനായി യാത്രചെയ്തത് ആദ്യമായി മുത്തങ്ങയിലാണ്. പിന്നീട് ഗവിയിൽ താമസിച്ച് പെരിയാർ കടുവാസങ്കേതത്തിന്റെ കാട്ടിലേക്ക് നടത്തിയ ചെറുകിട ട്രെക്കിങ്ങുകളും ഓർമ്മവരുന്നു.

കാടിനെ വല്ലാതെ അനുഭവിപ്പിച്ചത് മഴയാണ്. ഒരിക്കൽ നിലബൂരിൽ നിന്നും ഗൂഡല്ലൂരിലേയ്ക്ക് നാടുകാണിച്ചുരം വണ്ടിയോടിച്ചു കയറുമ്പോൾ പെരുമഴ ഞങ്ങളെ മൂടി. തൊട്ടുമുന്നിൽ പോലും കാണാനാവാത്ത രീതിയിൽ മഴയും കാടും കൂടി ഞങ്ങളെ പൊതിഞ്ഞുകളഞ്ഞ വിജനയാത്ര. നേർത്ത ഭയമുളവാക്കിയ, എന്നാൽ അവാച്യമായ അനുഭവം സമ്മാനിച്ച ഒരു മഴക്കാടനുഭവമായിരുന്നു അത്.

മറ്റൊരിക്കൽ കല്ലാറിൽ നിന്നും മീൻമുട്ടി വെള്ളച്ചാട്ടത്തിലേയ്ക് നടക്കുമ്പോൾ ഒരല്പനേരത്തേയ്ക്ക് ഇടവപ്പാതി കോരിച്ചൊരിഞ്ഞു. മഴക്കാടിന്റെ നിബിഢതയിൽ ഒരു പാറവിടവിൽ കയറിയിരുന്ന്, മഴധൂളികളേറ്റ്, കാടും മഴയും തീർക്കുന്ന പ്രാകൃത്യമായ ഏതൊക്കെയോ ഉന്മാദാനുഭൂതികളിൽ ആമഗ്നനായതും ഓർമ്മവരുന്നു...

എങ്കിലും മുംബൈ നഗരത്തിൽ കാടുണ്ടാവും എന്ന് കരുതിയിരുന്നില്ല...

കാട്ടിൽ നിന്നും നഗരം കാണുമ്പോൾ... 
എത്രപേർക്ക് അറിയുമെന്നറിയില്ല, നമ്മുടെ കൊച്ചി പട്ടണമധ്യത്തിലും, തീരെ ചെറുതെങ്കിലും, ഒരു സംരക്ഷിത വനമേഖലയുണ്ട് - മംഗളവനം! അത് ഒരു പക്ഷിസങ്കേതമാണ്. നഗരവികസനം, ഏതാണ്ട് പൂർണ്ണമായിത്തന്നെ നശിപ്പിച്ചുകളഞ്ഞ ഒരു ജൈവപ്രദേശമാണത്. ഇന്നിപ്പോൾ ഏതാണ്ട് കാൽ ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ ചുറ്റളവിൽ മാത്രമേ ആ തുരുത്ത് ബാക്കിയുള്ളൂ. ഹൈക്കോർട്ടിന്റെ ഒരു വശത്തുള്ള ആ പ്രദേശം കൊച്ചികായലിലേയ്ക്കും തുടർന്ന് കടലിലേയ്ക്കും തുറന്നിരിക്കുന്ന, ചതുപ്പും കണ്ടൽകാടുകളും മറ്റു വൃക്ഷങ്ങളും ഒക്കെയാൽ സമ്പുഷ്ടമായിരുന്നു ഒരിക്കൽ. അഴിമുഖങ്ങളോട് ചേർന്നുള്ള ചതുപ്പും വനവും അത്യധികം പ്രാധാന്യമുള്ള ജൈവമേഖലയാണ്. ദേശാടപക്ഷികളുടെ അയനമോഹങ്ങളെ തളിർപ്പിക്കുന്ന ആരണ്യങ്ങളാണവ.

കൊച്ചി വികസിച്ചപ്പോൾ മംഗളവനം ചുരുങ്ങി. ഇന്ന് മംഗളവനത്തിനും കായലിനും ഇടയ്ക്കുള്ള ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം പടുകൂറ്റൻ ഫ്‌ളാറ്റ് സമുച്ചയങ്ങളും മറ്റ് കെട്ടിടങ്ങളും വന്നുകഴിഞ്ഞു. ഗോശ്രീപാലം ഈ ഭാഗത്തെ ശബ്ദമുഖരിതമാക്കി. ഒരിക്കൽ ദേശാടനക്കിളികൾ പറന്നിരുന്ന ആകാശത്ത്, ഫ്‌ളാറ്റിന്റെ ജാലകത്തിലൂടെ കായൽ നോക്കിയിരിക്കുന്നു മനുഷ്യനെ കാണാം. ഏതോ മുൻജന്മകാമനകളാൽ, ദേശങ്ങളും കടലുകളും കാലാവസ്ഥകളും താണ്ടി മംഗളവനം തേടിയെത്തുന്ന കിളികൾ, തങ്ങൾക്കു മുന്നിൽ വഴിമറച്ചു നിൽക്കുന്ന കോൺക്രീറ്റ് എടുപ്പുകളുടെ സങ്കീർണ്ണതയിൽ പരിഭ്രമിച്ച്, ദിക്കുതെറ്റി എവിടേയ്‌ക്കൊക്കെയോ വിഷാദത്തോടെ പറന്നുമറയുന്നു...

ഇത്തരം ഇടങ്ങളിൽ പതിവായി കാണുന്ന ആൾ...
ഇതിന് അനുസാരിയായി കുറിക്കട്ടെ; സഞ്ജയ് ഗാന്ധി ദേശീയോദ്യാനത്തിന്  മുന്നിൽ ചെന്നിറങ്ങിയപ്പോഴും നിരാശാജനകമായ അനുഭവമാണ് ഉണ്ടായത്. ആകെക്കൂടി ഒരു കാർണിവൽ വളപ്പിലേയ്ക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നതു മാതിരിയുള്ള സംവിധാനങ്ങൾ. സംരക്ഷിത വനമേഖലയിലെ കാട് കാണാനെത്തിയവർ ആയിരുന്നില്ല അവിടെയുണ്ടായിരുന്നത്, വർണ്ണവസ്ത്രവിഭൂഷിതരായി പൂരം കാണാനെത്തിയ ജനതതി. സ്വകാര്യവാഹനങ്ങൾക്കും ടിക്കറ്റെടുത്ത് അകത്തേയ്ക്ക് കയറാം. ആകെക്കൂടിയൊരു ജഗപൊക...!

ഇവിടെ, ഈ കവാടത്തിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ തിരുവനന്തപുരത്തെ മ്യൂസിയം വളപ്പിലോ മറ്റോ എത്തിയ ഒരു പ്രതീതിയാണ് ഉണ്ടാവുക. മുത്തങ്ങയിലെയോ ഗവിയിലെയോ പോലെ ഒരു ജീപ്പിൽ കയറി വനയാത്രയ്ക്ക് പോകാനാവും എന്നുകരുതി വന്ന ഞങ്ങൾ നിരാശരായി.

ഇതിനുള്ളിൽ അഞ്ച് ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ വലിപ്പത്തിൽ വരുന്ന ഒരുഭാഗം വിനോദകേളികൾക്കുള്ള മേഖലയാക്കി മാറ്റിയിട്ടുണ്ട്. ചെറിയ മൃഗശാലയും, തടാകത്തിലൂടെയുള്ള ബോട്ടുയാത്രയും ഒക്കെയായി സായാഹ്‌നകാലത്തെ നേരമ്പോക്കിനുള്ള ഒരിടം.

ഗണേശോത്സവത്തിന്റെ ഈ ദിവസങ്ങളിൽ അവിടേക്കുള്ള വർണ്ണജനപ്രവാഹം, അതിനാൽ തന്നെ ന്യായീകരിക്കത്തക്കതും!

പക്ഷെ യാതൊരു കാരണവശാലും ഇതിനെ മംഗളവനവുമായി താരതമ്യം ചെയ്യരുത്. ഏതാണ്ട് നൂറ് ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ വലിപ്പത്തിൽ കിടക്കുന്ന ഒരു വനപ്രദേശമാണിത്.

ദേശീയോദ്യാനത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന പാത...
സന്ദർശകർക്കുള്ള ഇടപാടുകൾ എങ്ങനെയാണെന്ന് അറിയുമായിരുന്നില്ലെങ്കിലും ഇവിടേയ്ക്ക് വരാൻ തീരുമാനിച്ചപ്പോൾ രണ്ടു കാര്യങ്ങളാണ് ഉദ്ദേശിച്ചിരുന്നത്: ഒന്ന്, വനയാത്ര. മറ്റൊന്ന് വനത്തിനുള്ളിലെവിടെയോ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന കൻഹേരി ഗുഹകൾ (Kanheri Caves) കാണുക. വനയാത്രയുടെ ഇടയ്ക്ക് ഗുഹാസന്ദർശനം എന്ന നിലയ്ക്കായിരിക്കാം ഇവിടുത്തെ സജ്ജീകരണം എന്നായിരുന്നു കരുതിയിരുന്നത്. എന്നാൽ ആ വിചാരമൊക്കെ അപ്പാടെ തെറ്റിപ്പോയി.

ഇവിടെ ചെയ്യാൻ രണ്ടു കാര്യങ്ങളാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. ഒന്ന് മുകളിൽ സൂചിപ്പിച്ച വിനോദങ്ങളിലേയ്ക്ക് പോവുക. അല്ലെങ്കിൽ കൻഹേരി ഗുഹയിലേക്ക് പോവുക. ആദ്യത്തെ സംഗതി ഞങ്ങളുടെ അജണ്ടയിൽ ഇല്ലാതിരുന്നതിനാലും അതിൽ താല്പര്യമില്ലാത്തതിനാലും നേരെ ഗുഹാസമുച്ചയമുള്ള ഭാഗത്തേയ്ക്ക് പോകാം എന്ന് തീരുമാനിച്ചു. ഏതാണ്ട് ഏഴെട്ട് കിലോമീറ്റർ ഉള്ളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഗുഹകളിലേക്കുള്ള യാത്ര എന്തായാലും കാടിനുള്ളിലൂടെയല്ലേ സാധിക്കൂ എന്നതും ഒരാശ്വസമായി കരുതി.

എന്നാൽ കൻഹേരിയിലേക്ക് പോകാനുള്ള വാഹനം കണ്ടപ്പോൾ പന്തികേട് തോന്നി - ഒരു പഴയ മിനിബസ്. യാത്ര തുടങ്ങിയപ്പോൾ കാര്യങ്ങൾ കൂടുതൽ വ്യക്തമായി. ചീട്ടെടുത്ത് അകത്തു പ്രവേശിച്ച വണ്ടികൾ മുഴുവൻ പോകുന്നത് ഗുഹാപ്രദേശത്തേയ്ക്കാണ്. റോഡിലാകമാനം ഒരിടത്തരം വഴിയുടെ വാഹനബാഹുല്യം. വഴിയോരത്ത് വണ്ടികൾ ഒതുക്കി ഒറ്റയ്ക്കും കൂട്ടമായും നിൽക്കുന്ന മനുഷ്യർ.  ഇതെന്തുതരം ദേശീയോദ്യാനം? കാടിന്റെ ഇത്രയും ഉള്ളിലേയ്ക്ക് സ്വകാര്യവാഹനങ്ങൾ അനുവദിച്ചിരിക്കുന്നത് സംരക്ഷിത വനമേഖലയുടെ ഉദ്ദേശ്യലക്ഷ്യങ്ങളെ അപകടപ്പെടുത്തുന്ന അസംബന്ധമാണ്.

കൻഹേരി ഗുഹയിലേയ്ക്കുള്ള പടവുകൾ...
ഗുഹയ്ക്ക് മുന്നിലെ പാർക്കിങ്ങിലും മറ്റും ഉത്‌സവത്തിന്റെ മേളം. യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇത് ഗണേശോൽസവത്തിന്റെ കാലമാണ്. അതുകൊണ്ടു തന്നെ ഈ തിരക്ക് അതിന്റെ കൂടിയാവും എന്ന് കരുതാം. മറ്റുള്ള അവസരങ്ങളിൽ ഇത്രയും തിരക്ക് കാണില്ലായിരിക്കാം.

അവിടെ നിന്നും ഏതാനും പടവുകൾ കയറി വേണം ഗുഹാപ്രദേശത്തേയ്‌ക്കെത്താൻ. പടികൾ കയറിയെത്തുന്നത്, ഇതുവരെ മനസ്സിനെ നിരാശപ്പെടുത്തികൊണ്ടിരുന്ന പ്രതിലോമമായ കാഴ്ചകളെയും ചിന്തകളെയും മുഴുവനായും കുടഞ്ഞുകളയാൻ പര്യാപ്തമായ, വിശാലമായി കിടക്കുന്ന പൗരാണികമായ ചരിത്രഭൂമിയുടെ സമകാല ശേഷപത്രങ്ങളിലേക്കാണ്. സഞ്ജയ് ഗാന്ധി ദേശീയോദ്യാനവും അതിന്റെ പച്ചവിചാരങ്ങളും ബോധത്തിൽ നിന്നും ഒഴിഞ്ഞുപോയി. ഇത്, ആ വനഭൂമിക്ക് നടുവിലുള്ള മറ്റൊരു ലോകമാണ്. വർണ്ണചേലചുറ്റി ഉറക്കെ സംസാരിച്ച് അലോസരമുണ്ടാക്കുന്ന ആളുകളെ പ്രജ്ഞയിൽ നിന്നും കാഴ്ച്ചയിൽ നിന്നും പതുക്കെ മായിച്ചുകളഞ്ഞാൽ ഒരു സമയസഞ്ചാരിയായി ഇവിടെ നിൽക്കാം. അജ്ഞാതമായ ഏതോ വിദൂരഭൂതകാലത്തിന്റെ പ്രാക്തനമായ ഇടവഴികളിലൂടെ നടക്കാം...

കൻഹേരി ഗുഹ - ഒരു ഭാഗം
ഇന്ത്യയിലെ ബൗദ്ധസംസ്കൃതിയുടെ ചരിത്രശേഷിപ്പുകളായ ഗുഹാസമുച്ചങ്ങൾ ഇതിനുമുൻപ് അധികം കണ്ടിട്ടില്ല (ശ്രീലങ്കയാത്രയിൽ അവിടുത്തെ ബുദ്ധമതപ്രാമുഖ്യമുള്ള ചില പുരാതനഗുഹകൾ സന്ദർശിച്ചിരുന്നു). അതിനുള്ള പ്രധാനകാരണം ദക്ഷിണേന്ത്യയ്ക്ക് പുറത്ത് ഞങ്ങൾ കൂടുതൽ സഞ്ചരിച്ചിട്ടില്ല എന്നതാണ്. ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ബൗദ്ധകാലത്തിന്റെ വ്യാപ്തിയും സജീവതയും എന്നും സംശയത്തിന്റെ നിഴലിലായിരുന്നു. അത്തരം ചരിത്രനിഗമനങ്ങളിലേയ്ക്ക് നിശിതമായി എത്തിച്ചേരാൻ സാധിക്കുന്ന പുരാവസ്തുപ്രദേശങ്ങൾ വേണ്ടരീതിൽ ഇവിടങ്ങളിൽ നിന്നും കണ്ടെടുക്കാനായിട്ടില്ല എന്ന വസ്തുതയുണ്ട്. എന്നാൽ ഇതിന് വിപരീതമായി ജൈനമതസംബന്ധിയായ ഏറെ ചരിത്രപ്രദേശങ്ങൾ ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ ഉണ്ടുതാനും. ബുദ്ധമതത്തിന്റെ ആലയങ്ങളെ സ്വന്തം അസ്തിത്വത്തിലേയ്ക്ക് സ്വാംശീകരിച്ചുകൊണ്ട്, അങ്ങനെ ആ മതത്തിന്റെ വസ്തുപ്രതിരൂപങ്ങളെ നിശ്ശേഷം ഇല്ലാതാക്കിക്കൊണ്ടാണ് ഹിന്ദുമതം ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ വ്യാപനം നടത്തിയത് എന്ന വാദവും നിലനിൽക്കുന്നു.

ഇടയ്‌ക്കൽ ഗുഹയുടെ കാര്യമെടുത്താൽ, അവിടുത്തെ കൊത്തുപണിയിൽ കാണുന്ന ചില പിൽക്കാല ലിപികൾ ബുദ്ധസ്പർശമുള്ളതാണെന്ന് കേസരിയുടെ ഒരു ലേഖനത്തിൽ വായിച്ചിട്ടുണ്ട് (വയനാടിന്റെ ചരിത്രം സമഗ്രമായി പകർത്തിയിട്ടുള്ള ഓ. കെ. ജോണിയുടെ പുസ്തകങ്ങൾ ഇതുവരെ വായിക്കാനായിട്ടില്ല). എങ്കിൽ തന്നെയും, അവിടുത്തെ കൊത്തുചിത്രങ്ങൾ അധികവും നവീനശിലായുഗ കാലത്തുനിന്നുള്ളതാണെന്ന് ഏറെക്കൂറെ ഉറപ്പിച്ചിട്ടുള്ളതിനാൽ, ആ ഗുഹയ്ക്ക് ബൗദ്ധപാരമ്പര്യത്തിന്റെ പരിവേഷം കൊടുക്കാനാവില്ല.

അതിനാൽ തന്നെ കൻഹേരിയിലെ ഗുഹാജന്യമായ ബുദ്ധവിഹാരങ്ങളുടെ വിസ്തൃതിയും സങ്കീർണ്ണതയും, ലളിതഗാത്രികളായ ഒന്നോ രണ്ടോ ഗുഹകൾ പ്രതീക്ഷിച്ചുവന്ന എന്നെ അത്യധികം അത്ഭുതപ്പെടുത്തി...

ഗുഹ - മറ്റൊരു കാഴ്ച...
ബൗദ്ധസംസ്കാരത്തിന്റെ പ്രഭവകേന്ദ്രം ഉത്തരേന്ത്യയാണല്ലോ. ഇന്ത്യയിൽ ഒരുകാലത്ത് വളരെ സജീവമായി നിലനിന്ന ബുദ്ധമതത്തിന്റെ അസ്തിത്വത്തിന് കൃത്യമായി തെളിവുനൽകാൻ അനേകം പുരാവസ്തുശേഷിപ്പുകൾ ഇവിടങ്ങളിൽ ബാക്കിയാക്കിയാണ് ആ മതത്തിന്റെ പ്രഭാവകാലം കടന്നുപോയത്. (ഇന്ത്യ ആകമാനം എടുക്കുമ്പോഴുള്ള ഒരു നിരീക്ഷണമാണിത്. രാജ്യത്തിന്റെ ഹിമാലയൻ മേഖലയിൽ ഇന്നും ബുദ്ധമതം പ്രബലമായി തുടരുന്നുണ്ട് എന്നത് മറക്കാവതല്ല.) മധ്യദേശമായ മറാത്തയിലും ഈ സംസ്ക്കാരത്തിന്റെ നീക്കിയിരിപ്പുകൾ അനേകം കണ്ടെത്താനാവും. ഒരുപക്ഷേ, ബൗദ്ധസംസൃതിയുടെ ഏറ്റവും പൊലിമയുള്ള ചരിത്രശേഷിപ്പുകൾ - അജന്തയും എല്ലോറയും - മഹാരാഷ്ട്രയിലെ പ്രമുഖപട്ടണമായ ഔറംഗാബാദിന് അടുത്താണല്ലോ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.

ഇവ കൂടാതെ ബുദ്ധമതസംബന്ധിയായ അനേകം ചരിത്രപ്രദേശങ്ങൾ മഹാരാഷ്ട്രയുടെ പല ഭാഗങ്ങളിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിക്കും. അവയെക്കുറിച്ചൊന്നും കേരളത്തിലെ ചരിത്രപാഠപുസ്തകങ്ങളിൽ വേണ്ടവിധം പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ലാത്തതിനാൽ നമുക്ക് കാര്യമായ പരിചയമില്ല എന്നുമാത്രം. സജ്ജീവമായിരുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ബുദ്ധസംസ്കൃതിയുടെ സവിശേഷമായ ചരിത്രബാക്കികളാണവ. കൻഹേരി അതിൽ ഒന്നുമാത്രമാണ്...                        

ഗുഹയിലെ ശില്പകൗതുകങ്ങളിൽ ഒരു കുട്ടി...
കൃഷ്ണഗിരി എന്ന കാല്പനികനാമം ലോപിച്ചുണ്ടായ കൻഹേരിയിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ, ഈ സ്ഥലത്തെക്കുറിച്ച് ഇതിനുമുൻപ് പരാമർശയോഗ്യമായി എവിടെയെങ്കിലും കേട്ടിരുന്നോ എന്നെനിക്ക് ഓർത്തെടുക്കാനായില്ല. മുംബൈയെക്കുറിച്ച് കേട്ടിട്ടുള്ള നാഗരികമായ എല്ലാ കഥാപൊലിമകൾക്കുമപ്പുറം ചരിത്രഗന്ധിയായ ഒരു വിസ്തൃത ഗുഹാസമുച്ചയം തട്ടുതട്ടുകളായി ഇവിടെ നിവർന്നുകിടക്കുന്നു...

ലാവാകല്ലുകളാൽ നിർമ്മിതമായ ശൈലമുഖത്ത് മനുഷ്യൻ കൊത്തിയെടുത്തിരിക്കുന്ന നൂറ്റിയൊൻപത് ഗുഹകളാണിവിടെയുള്ളത്. ബി. സി. ഇ. ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടു മുതൽ സി. ഇ. പത്താം നൂറ്റാണ്ടുവരെയുള്ള ഏതാണ്ട് പതിനൊന്ന് ശദാബ്ദങ്ങളിലായാണ് ഈ ഗുഹകൾ കൊത്തിയെടുക്കപ്പെടുന്നത്. ആദ്യകാല ഗുഹകൾ അത്രയൊന്നും ആർഭാടമുള്ളവയല്ലെങ്കിലും, കാലം കടന്നുപോകവേ, ഇവിടുത്തെ അന്തേവാസികൾ അതീവ സങ്കീർണ്ണമായ ശില്പചിത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് ഗുഹാചുമരുകളെ മുഖരിതമാക്കാൻ അത്യധികം പരിശ്രമിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ തന്നെ മനസ്സിലാക്കാം.

മലമുകളിലെ സെൽഫി
ഭൂപ്രതലത്തിൽ ഒരു വാസ്തുനിർമ്മിതി സാക്ഷാത്കരിക്കുന്നതുപോലെ എളുപ്പമല്ല പാറ തുരന്നുണ്ടാക്കുന്ന ആവിഷ്കാരങ്ങൾ. പാറയിൽ ഒരു ഗുഹ ആദ്യം തുരന്നിട്ട്, അതിലൊരു ശില്പമോ തൂണോ ഉണ്ടാക്കിവയ്ക്കുകയല്ല ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. പാറ തുരക്കുന്നതും കലാനിർമ്മിതികളും ഒന്നിച്ചു സംഭവിക്കുകയാണ്. ബുദ്ധമത പ്രാമുഖ്യമുള്ള അത്യനേകം ശില്പങ്ങളും ഭീമാകാരമായ തൂണുകളും സ്തൂപങ്ങളും കൊത്തുലിപികളും ഒക്കെ ഇവിടെ കാണാൻ സാധിക്കും. അതിന്റെ സങ്കീർണ്ണമാനങ്ങൾ വ്യക്തമാകണമെങ്കിൽ അവിടെ ചെന്നുനിന്ന് ആ കലാപ്രകാശനങ്ങളെ സൂക്ഷ്മമായി സ്വാംശീകരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചാൽ മാത്രമേ സാധ്യമാവുകയുള്ളു. എന്റെ പദ, ഭാവനാ സമ്പത്ത് അത്രയും കൃത്യമായി അതിനെ ഇവിടെ പുനരാവിഷ്കരിക്കാൻ പര്യാപ്തമല്ല എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട് ഈ ഗുഹകളിലെ കലാവിവരണങ്ങളിൽ നിന്ന് ഞാൻ പിന്മാറുന്നു...

പരാമർശിതമായ നൂറ്റാണ്ടുകളിലൂടെ ഈ പ്രദേശങ്ങൾ, ഈ ഗുഹകൾ, സജീവമായ ബുദ്ധവിഹാരങ്ങളായി തുടരുകയായിരുന്നു. പല തലത്തിലുള്ള ചൈതന്യകളും (പ്രാർത്ഥനാലയം) സന്യാസാശ്രമങ്ങളും പാഠശാലകളും ധ്യാനകേന്ദ്രങ്ങളും അനുബന്ധമായ വർത്തകസഞ്ചാരങ്ങളും ഒക്കെയായി വൈവിധ്യമാർന്ന ജനസഞ്ചയം അക്കാലത്ത് ഈ പ്രദേശത്തെ ചലനാത്മകമാക്കിയിരുന്നു. ഉജ്ജയിനിയും നാസിക്കും പോലുള്ള വലിയ വാണിജ്യകേന്ദ്രങ്ങളുമായി കൻഹേരിക്ക് നേരിട്ട് കച്ചവടബന്ധങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.

ഭീമാകാരമായ ബുദ്ധശിൽപം
ഗുഹാസമുച്ചയങ്ങൾക്കും മുകളിൽ കുന്നിന്റെ നെറുകയിൽ കയറിനിന്ന് പടിഞ്ഞാറോട്ട് നോക്കുമ്പോൾ മഹാനഗരത്തിന്റെ എടുപ്പുകൾ കാണാം. ഹ്യുമിഡിറ്റിയുടെ സാന്ദ്രത തീർക്കുന്ന നേർത്ത മൂടലിന്റെ തിരശ്ശീലയ്ക്കപ്പുറം, അങ്ങകലെ നഗരം, അവ്യകതമായ ലംബരൂപങ്ങളായി വിന്യസിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതിനെ താങ്ങുന്ന തളിക പോലെ, ഇപ്പുറം കാട്. കാടിന്റെ ഇരുണ്ടപച്ചയിൽ വേർതിരിച്ചറിയാനാവാത്ത വൃക്ഷത്തലപ്പുകളുടെ വന്യത...

ഇത്തരത്തിൽ, സുലഭമല്ലാത്ത കാഴ്ചകൾ കണ്ടുനിൽക്കുമ്പോൾ ഉള്ളിൽ നിർവ്വചിക്കാനാവാത്ത ആഹ്ലാദത്തിന്റെ തിരയനക്കമുണ്ടാവും. വീട്ടുകാര്യങ്ങളും ജോലിയുമൊക്കെയായി കഴിയുന്ന വർഷത്തിന്റെ മറ്റു ദിനങ്ങളിൽ ഒരിക്കലും, എത്രയൊക്കെ ശ്രമിച്ചാലും കരഗതമാവാത്ത മന:ലാഘവത്തിന്റെ ഒരു സുതാര്യതലം. കുട്ടിയായിരിക്കുമ്പോൾ സൂക്ഷിച്ചുവച്ചിരുന്ന വളപ്പൊട്ടുകൾ എന്നോ നഷ്ടപ്പെട്ടുപോവുകയും, പൂഴിയിൽ പുതഞ്ഞുപോയ ആ വർണ്ണത്തുണ്ടുകൾ അപ്രതീക്ഷിതമായി മണൽപ്പരപ്പിൽ പ്രത്യക്ഷമാവുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ അനുഭവപ്പെടുന്ന ബാല്യകാലസന്തോഷത്തിന്റെ അത്രയും നിഷ്കളങ്കാനന്ദനം, ഈ മധ്യവയസ്‌ക ജീവിതത്തിന്റെ നേരങ്ങളിൽ പകരും...

അത് യാത്രകൾക്ക് മാത്രം നൽകാനാവുന്ന അനുഭവത്തിന്റെ ഒരടരാണ്...!

കുന്നിന്റെ മുകളിൽ നിന്നും നഗരം കാണുമ്പോൾ...
കിഴക്കോട്ട് നോക്കുമ്പോൾ പക്ഷെ മറ്റൊരു കാഴ്ചയാണ്. അനന്തമായി നീളുന്ന കാട്. ഞങ്ങൾ നിൽക്കുന്ന മലയെക്കാളും അല്പംകൂടി ഉയർന്ന ഭൂപ്രതലത്തിൽ ആയതിനാലാവാം ചക്രവാളത്തിന്റെ അതിർത്തിയോളം കാട് മാത്രം. ആ കാടിനപ്പുറം മുംബൈയുടെ ഉപഗ്രഹജില്ലയായ താനെ പട്ടണം വിന്യസിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നറിയാം. പക്ഷെ അത് ഇവിടെ നിന്ന് കാണാനാവുന്നില്ല; കുത്തുന്ന പച്ച മാത്രം കണ്ണിൽ നിറയുന്നു. തെക്ക് പവായി പ്രദേശവും വടക്ക് ഉൽഹാസ് നദിയും വനഭൂമിക്ക് അതിർത്തിയാവുന്നു.

ഞാൻ മഴക്കാടിന്റെ നിബിഡമായ പച്ചയിലേയ്ക്ക് നോക്കിനിന്നു. ഒരേ നിറത്തിന്റെ നേർത്ത വകഭേദങ്ങളോടെ കാടങ്ങനെ കിടക്കുന്നു. ഓരോ മരത്തിന്റെയും സൂക്ഷ്മതകളെ വേർതിരിച്ചറിയാൻ ശ്രമിച്ചുകൊണ്ട് ഞാൻ കുറേനേരം അതിലേയ്ക്ക് നോക്കിനിന്നു. ഒരു കിളി പോലും പറക്കുന്നത് കാണുന്നില്ല. ഈ മദ്ധ്യാഹ്നം അവയുടെ ഉച്ചമയക്കത്തിന്റെ  നേരമാവാം. വൃക്ഷമേലാപ്പിന്റെ താഴെ വനനിഗൂഢതയിൽ, തന്റെ സ്ഥായിവിശ്രമഭാവത്തിൽ കിടന്ന്, ഇലകച്ചാർത്തുകളുടെ വിടവിലൂടെ ഒരു കടുവ എന്നെയും നോക്കുന്നുണ്ടാവുമോ? സഫാരി ഭാഗത്തെ മൃഗശാലയിൽ കടുവയുണ്ടെങ്കിലും, ഈ കാട്ടിൽ സ്വതന്ത്രവിഹാരം നടത്തുന്ന മറ്റൊരു കടുവ ഉള്ളതായി തെളിവുകളില്ലത്രേ... എങ്കിലും മരത്തലപ്പിലിരുന്ന്, തങ്ങളുടെ ലോകത്ത് അതിക്രമിച്ചുകയറി, പാറപ്പുറത്തുകൂടി ഗുഹകൾ തേടിനടക്കുന്ന മനുഷ്യരൂപങ്ങളെ അവജ്ഞയോടെ വീക്ഷിക്കുന്ന പുള്ളിപ്പുലികൾ ഉണ്ടായേക്കാം. ഈ കാടിനോട് ചേർന്ന് കിടക്കുന്ന അരയാ മിൽക്ക് കോളനി എന്ന ഗ്രാമഭാഗത്തേയ്ക്ക് പുലിയിറങ്ങിയ സംഭവങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്.

കാട്...
കൻഹേരി മലയിറങ്ങി അടിവാരത്തിലെത്തുമ്പോൾ, ദേശീയോദ്യാനത്തിന്റെ കവാടത്തിലേയ്ക്ക് എത്തിക്കുന്ന അവസാനത്തെ ബസാണ് എന്നുപറഞ്ഞ് ഒരെണ്ണം തയ്യാറായി നിൽപ്പുണ്ട്. അതിലെ തിരക്കിലേയ്ക്ക് എങ്ങനെയോ കയറിപ്പറ്റി. മടക്കയാത്രക്കാരുടെ വാഹനങ്ങളാൽ അത്യാവശ്യം ശബ്ദമുഖരിതമായ പാതയിലൂടെ ഞങ്ങൾ കയറിയ പുരാതനമായ ശകടം ഓടുമ്പോൾ പക്ഷേ, അങ്ങോട്ട് പോകുമ്പോൾ ഉണ്ടായിരുന്ന മാനസികാവസ്ഥയിലായിരുന്നില്ല ഞാൻ...

കവാടത്തിനടുത്തായി ഏതാണ്ട് അഞ്ച് ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ ഭാഗം ഒരു വിനോദോദ്യാനമാക്കി മാറ്റിയിട്ടുണ്ട്, ഗുഹയിലേയ്ക്കുള്ള എട്ട് കിലോമീറ്റർ ദൂരം ഏറെക്കൂറെ വാഹനബഹുലവുമാണ്. പക്ഷേ ഇത്രയും ഒഴിച്ചുനിർത്തിയാൽ സഞ്ജയ് ഗാന്ധി ദേശീയോദ്യാനത്തിന്റെ നൂറ് ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ ചുറ്റളവ് മനുഷ്യസ്പർശമേൽക്കാത്ത നിബിഡമായ ഉഷ്ണമേഖലാ മഴക്കാടാണ്. മുംബൈ പോലൊരു വലിയ നഗരത്തിന്റെ ഉള്ളിൽ ഇത്രയും ബൃഹൃത്തായ വനമേഖല നിലനിർത്തിയിരുന്നു എന്നത് അഭിനന്ദനാർഹമായ സംഗതി തന്നെ.

മറ്റൊരദ്ധ്യായത്തിൽ സൂചിപ്പിച്ചതുപോലെ, മുൻപൊരിക്കൽ, ഒരു പെരുമഴക്കാലത്ത്, ഞങ്ങൾ മുംബൈയിൽ വരുകയും, വലിയൊരു  ചതുപ്പുപോലെ അനുഭവപ്പെട്ട നഗരത്തിൽ കാലുകുത്താതെ, ഈ ദേശത്തെക്കുറിച്ച് പ്രതിലോമമായ വിചാരങ്ങളുമായി മടങ്ങുകയുമാണുണ്ടായത്. അതുകഴിഞ്ഞ് ഒന്നുരണ്ട് തവണ ചില ആവശ്യങ്ങൾക്കായി തിരക്കിട്ട് വന്നുപോയപ്പോഴും ഈ സ്ഥലം അഭികാമ്യമായി അനുഭവപ്പെട്ടിരുന്നില്ല.

എന്നാൽ ഇപ്പോൾ തോന്നുന്നു, ആദ്യകാഴ്ചയുടെ അവ്യവസ്ഥയ്ക്കുള്ളിൽ, ഈ മഹാനഗരത്തിൽ, ആകർഷണീയമായ സൂക്ഷമവൈവിധ്യങ്ങൾ ലീനമായിട്ടുണ്ട്. അതിന്റെ ചെറുസ്പർശങ്ങൾ ഈ യാത്രയിൽ അനുഭവവേദ്യമാവുന്നുണ്ട്. എങ്കിലും കുറച്ചുകൂടി ആഴത്തിലറിയാൻ ഇവിടെയിനി അധിക ദിവസങ്ങൾ അനുവദിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. നാളെ ഒരു ദിനം കൂടി മാത്രമാണ് ബാക്കിയുള്ളത്...!

- തുടരും - 

2017, മേയ് 2, ചൊവ്വാഴ്ച

ഭാദ്രമാസത്തിൽ, മറാത്തയെ തൊട്ടുതൊട്ട്... - രണ്ട്

"എന്താണ് ഇത്രയും താമസിച്ചത്?"
ഏതാണ്ട് ഒരു മണിക്കൂർ കാത്തിരിക്കേണ്ടി വന്നതിന്റെ നീരസം മറച്ചുവയ്ക്കാതെ ഞാൻ അയാളോട് ചോദിച്ചു.
"നിങ്ങളുടെ വിളിവരുമ്പോൾ ഞാൻ പാടത്ത് പണിയിലായിരുന്നു. ഒന്ന് കുളിച്ചു വസ്ത്രംമാറേണ്ട സമയമേ എടുത്തിട്ടുള്ളൂ. ഈ നേരത്ത് റോഡിൽ അല്പം തിരക്കും കൂടുതലാണ്."
"എന്താ പേര്?"
"മിസ്റ്റർ പട്ടേൽ"

മിസ്റ്റർ പട്ടേലിന്റെ കാറിലാണ് ഞങ്ങൾ ഇപ്പോൾ.

ഏതെങ്കിലും പ്രമുഖ നഗരത്തിലെ നല്ലൊരു ഹോട്ടലുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്താൻ ആവില്ലെങ്കിലും കരാഡിലെ തരക്കേടില്ലാത്ത ഒരു ഹോട്ടലിലാണ് താമസം ഏർപ്പാടാക്കിയിരുന്നത്. പക്ഷേ, അത്രയൊന്നും വിനോദസഞ്ചാരികൾ എത്താത്ത സ്ഥലമായതിനാലാവാം, അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സേവനങ്ങളൊന്നും ജീവനക്കാർക്ക് വേണ്ടത്ര പിടിയുള്ളതായി തോന്നിയില്ല. ഹോട്ടലിലെ താമസക്കാർക്ക് മാത്രമല്ലാതെ, സ്ഥലത്തെ പ്രമുഖരെത്തുന്ന, രണ്ട് ഭക്ഷണശാലകളും ഒരു മദ്യശാലയും ഒരു നീന്തൽക്കുളവും ഒരു വ്യായാമകേന്ദ്രവും അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു. അവരുടെ ശ്രദ്ധ മുഴുവൻ അതിലേയ്ക്കായിരുന്നു.

വൈകുന്നേരമാണ് മുംബൈയിലേയ്ക്കുള്ള ബസ്. അതുവരേയ്ക്കുള്ള ചില യാത്രാപദ്ധതികളുമായി ഒരു വണ്ടിക്കു വേണ്ടി റിസപ്‌ഷനിൽ സംസാരിച്ചപ്പോൾ അവർ അശേഷം താല്പര്യം കാണിച്ചില്ലെന്ന് മാത്രമല്ല, നിരുത്സാഹപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. ഹോട്ടലിൽ തന്നെയിരുന്ന് ഭോജനശാലയോ മദ്യശാലയോ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്നതായിരിക്കും ഉചിതമെന്ന തോന്നലുളവാക്കും വിധമുള്ള അവരുടെ സംസാരം പക്ഷേ ഞങ്ങളുടെ വഴിയല്ലല്ലോ. പതിവ് ദൈനംദിനങ്ങളിൽ നിന്നും അകലെയെത്തപ്പെട്ട ഈ ദേശത്ത്, ഒരു പകൽ വളരെ വിലപ്പെട്ടതാണ്.

അങ്ങനെയാണ് മുംബൈയിലേയ്ക്കുള്ള ബസ് ടിക്കറ്റെടുത്ത ട്രാവൽസിൽ വീണ്ടും എത്തുന്നതും അവർ മിസ്റ്റർ പട്ടേലിനെയും അയാളുടെ വണ്ടിയേയും ഏർപ്പാടാക്കി തരുന്നതും,

മകളും ഭാര്യയും കാരാഡിലെ ഹോട്ടൽ മുറ്റത്ത്...
പടിഞ്ഞാറോട്ട് സഞ്ചരിക്കാം എന്നാണ് കരുതിയിരിക്കുന്നത്. പ്രത്യേകിച്ച് ഒരു സ്ഥലം ലക്‌ഷ്യംവച്ചുള്ള യാത്രയല്ല. കൊയ്‌നാനദിയുടെ കരയിലൂടെ, ലഭ്യമായ സമയം ഉപയോഗപ്പെടുത്തി, സഹ്യാദ്രിയെ നോക്കി നോക്കി കുറച്ചുദൂരം...

സത്യംപറയണമല്ലോ, കാരാഡിലേയ്ക്ക് വരാൻ തീരുമാനിക്കുന്നതു വരെ എനിക്ക് കൊയ്‌നാ എന്നൊരു നദിയെക്കുറിച്ച് അറിയുമായിരുന്നില്ല. അതിൽ അത്ഭുതപ്പെടാനില്ല എന്ന് തോന്നുന്നു. മഹാരാഷ്ട്രയിൽ ഉത്ഭവിച്ച് മഹാരാഷ്ട്രയിൽ വച്ചുതന്നെ കൃഷ്ണയിൽ ലയിക്കുന്ന ഈ നദി ആ സംസ്ഥാനത്തിന് പുറത്ത് അറിയപ്പെടാനുള്ള സാദ്ധ്യതകൾ സാധാരണ നിലയ്ക്ക് കുറവാണല്ലോ. അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ കേരളത്തിൽ ഉത്ഭവിച്ച് കേരളത്തിൽ തന്നെ അവസാനിക്കുന്ന നമ്മുടെ ജീവവാഹിനികളായ ഭാരതപ്പുഴയും പെരിയാറും പമ്പയുമൊക്കെ, കേരളത്തിന് പുറത്ത് അറിയപ്പെടുന്നുണ്ടാവുമോ? അതിരപ്പിള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടത്തെ അറിയുന്നവർക്കുപോലും ചാലക്കുടിപ്പുഴയെ അറിയണമെന്നില്ല...

കൃഷ്ണ-കൊയ്‌ന സംഗമത്തിന്റെ കരയിൽ ഉടലെടുത്ത ജനപദം വളർന്നതും വികസിച്ചതും കരാഡെന്ന പട്ടണമായി മാറിയതും കൊയ്‌നയുടെ കരയിലാണ്. കരാഡിൽ നിന്നും പടിഞ്ഞാറോട്ടുള്ള യാത്ര തുടരുമ്പോൾ, അധികം കഴിയുന്നതിനു മുൻപായി, ഇടതുവശത്തായി കൊയ്‌നാനദി കാഴ്ചയിലെത്താൻ തുടങ്ങും. ആ പ്രദേശങ്ങളൊക്കെ പച്ചപടർന്നിട്ടാണ്. നദീതീരത്തു നിന്നും പരന്നുപോകുന്ന കൃഷിയിടങ്ങൾ കാണാം. ഡെക്കാന്റെ നദീതടങ്ങളിൽ പൊതുവേ എന്നതുപോലെ ഈ ഭാഗത്തും നെല്ലും ചോളവും കരിമ്പും ഒക്കെ കൃഷിചെയ്യുന്നു. കാരാഡിനോട് ചേർന്നുള്ള ഭാഗങ്ങളിൽ കരിമ്പുകൃഷി കൂടുതലിടങ്ങളിൽ കാണുകയുണ്ടായി.

കാരാഡിൽ നിന്നും പടിഞ്ഞാറോട്ടുള്ള സഞ്ചാരം...
നദീപഥത്തിന്റെ അരികുചേർന്ന് സഹ്യന്റെ ഭാഗമായ മഹാബലേശ്വർ മലനിരകളെ തൊട്ടുതൊട്ട് ഞങ്ങൾ യാത്രചെയ്യാൻ തുടങ്ങി. മഹബലേശ്വറിന്റെ ഉത്തുംഗശിഖരങ്ങളിൽ എവിടെയോ ആണ് കൊയ്‌ന ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. താഴെ, സമതലത്തിൽ, തന്റെ പ്രവാഹത്തിന്റെ ജലമോഹങ്ങളെ ഏറ്റെടുക്കാൻ അക്ഷമയോടെയെത്തുന്ന കൃഷ്‌ണയെത്തേടിയുള്ള ഹ്രസ്വസഞ്ചാരം...

ഒരു നദിയുടേയും പ്രഭവം കാണാൻ ഇതുവരെ സാധിച്ചിട്ടില്ല. ഗിരിശൃംഗങ്ങളുടെ വനവന്യതയിൽ ഉത്ഭവിക്കുന്ന, അല്ലെങ്കിൽ ഹിമപാളികളുടെ നിഗൂഢഗഹ്വരങ്ങളിൽ നിന്നും ആരംഭിക്കുന്ന നദികളുടെ ഉറവ കാണുക എളുപ്പമാവുമോ? സഹ്യാദ്രിയുടെ മലമുകളിൽ കൊടുംകാടുകളിലാവുമല്ലോ അവ ഉറവയെടുക്കുക. കാവേരിയുടെ ഉത്ഭവം എന്ന നിലയ്ക്ക് തലക്കാവേരിയിൽ ഒരു പ്രത്യേക സ്ഥലം ഉണ്ടെന്ന് കേട്ടിട്ടുണ്ട് - മതപരമായ വിശ്വാസത്തിന്റെ ഭാഗമാണോ, കാവേരിയുടെ യഥാർത്ഥത്തിലുള്ള ഉറവാസ്ഥാനമാണോ അതെന്ന് ഉറപ്പില്ല. കുടകിലൂടെ യാത്രചെയ്തപ്പോൾ തലക്കാവേരിയിൽ പോകാൻ പറ്റാതിരുന്നത് ഒരു മോഹഭംഗമായി മനസ്സിലുണ്ട്.

ഏതെങ്കിലുമൊരു നദിയുടെ പ്രഭവത്തിലെത്തിയത് വിവരിക്കുന്ന ഒരു സഞ്ചാരിയുടെയും കുറിപ്പുകൾ ഇതുവരെ വായിച്ചിട്ടില്ല. തെക്കേ ഇൻഡ്യയിലെ മലയായ മലയും കാടായ കാടുമൊക്കെ കയറിയിറങ്ങുന്ന എൻ. എ. നസീറിന്റെ എഴുത്തുകളിലെങ്കിലും ഒരു നദിയുടെ ഉറവയിൽ ചെന്നുനിൽക്കുന്നതിന്റെ വിവരണം പ്രതീക്ഷിച്ചു; ഒരുപക്ഷെ എന്റെ കണ്ണിൽ പെടാതെ പോയതുമാവാം...

കൊയ്‌നാതീരത്തെ കൃഷിയിടങ്ങൾ
അങ്ങനെ മലകയറി പോകുമ്പോൾ, ഒരു ഭാഗത്തുവച്ച്  മരങ്ങൾക്കിടയിലൂടെ അങ്ങകലെ കൊയ്‌നാ അണക്കെട്ടിന്റെ കുറച്ചുഭാഗം കാണാനായി. അണക്കെട്ടിൽ കയറുന്നത് നിരോധിച്ചിരിക്കുകയാണെന്ന് നേരത്തേ തന്നെ മനസ്സിലാക്കിയിരുന്നു. ഞങ്ങളുടെ യാത്ര മുടക്കാൻ നോക്കിയ ഹോട്ടലിലെ കാര്യക്കാർ പ്രധാനമായും പറഞ്ഞത് ഈ നിരോധനത്തെക്കുറിച്ചാണ്. അത് സാരമില്ല; ഇടുക്കി അണക്കെട്ടിൽ കയറാൻ പറ്റാത്തതുകൊണ്ട് ആരും ഇടുക്കിദേശത്ത് പോവാതിരിക്കുന്നില്ലല്ലോ...

മിസ്റ്റർ പട്ടേൽ അവിടെ കാറ് നിർത്തി. ആ വഴിയോരത്തിറങ്ങി, ആ വലിയ അണക്കെട്ടിന്റെ വിദൂരദൃശ്യം ഞങ്ങൾ നോക്കിനിന്നു. ഞാൻ അതിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ ക്യാമറയിൽ പകർത്താൻ തുടങ്ങി...

അപ്പോൾ അതുവഴി കടന്നുപോവുകയായിരുന്ന ഒരു ജീപ്പ് ഞങ്ങളുടെ അടുത്തേയ്ക്ക് വന്നു നിർത്തി. അണക്കെട്ടിലേയോ വൈദ്യതിയുൽപ്പാദന കേന്ദ്രത്തിലെയോ ജീവനക്കാരനാവാം ഒരാൾ കൃത്യമായി മനസിലാക്കാനാവാത്ത ഹിന്ദിയിലോ മറാത്തിയിലോ എന്നോട് കയർത്ത് സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഫോട്ടോ എടുക്കാൻ പാടില്ല എന്നതാണ് അയാളുടെ ആവശ്യം എന്ന് മനസ്സിലായി. എങ്കിലും അതിന്റെ യുക്തി പിടികിട്ടിയില്ല. വിജനമായ ഈ പൊതുവഴിയിൽ നിന്ന് ആരെങ്കിലും ചിത്രമെടുക്കുന്നത് ആർക്ക് തടയാനാവും. നിർഭാഗ്യവശാൽ, ഈ ഉദ്യോഗസ്ഥർ ഇപ്പോൾ ഇതുവഴി വന്നു എന്ന് മാത്രമേയുള്ളൂ. അതുമല്ല ചിത്രമെടുപ്പ് നിരോധിച്ചു കൊണ്ടുള്ള ഫലകങ്ങളൊന്നും കണ്ടിരുന്നുമില്ല (യാത്ര തുടരവേ, പല സ്ഥലങ്ങളിൽ വച്ചും പിന്നീട് അണക്കെട്ടിന്റെ ദൃശ്യം ലഭിക്കുകയും അവിടെയൊന്നും ചിത്രംപിടിക്കുന്നത് തടയാൻ ആരും ഉണ്ടായിരുന്നതുമില്ല.)

ഭാഷ മനസ്സിലാക്കാനാവാതെ അല്പം കുഴങ്ങിയ എന്നെ രക്ഷിക്കാൻ മിസ്റ്റർ പട്ടേൽ എത്തും എന്ന പ്രതീക്ഷയിൽ നോക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹം താൻ ഈ കൂട്ടത്തിൽപ്പെട്ട ആളല്ല എന്ന ഭാവത്തിൽ അകലെമാറി എതിർഭാഗത്തുള്ള കാടിന്റെ പ്രകൃതിഭംഗി ആസ്വദിച്ചു നിൽക്കുകയാണ്...

എന്തായാലും അണക്കെട്ടിന്റെ ഏതാനും ചിത്രങ്ങൾ കിട്ടിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നതുകൊണ്ട് ക്യാമറ ബാഗിനുള്ളിലാക്കി ഞാൻ കാറിൽ കയറി. ചെന്നെത്തുന്ന സവിശേഷ ഇടങ്ങളിലെ നിലവിലുള്ള നിയമങ്ങൾ കൃത്യമായും പാലിക്കാൻ ഞങ്ങൾ ശ്രമിക്കാറുണ്ട്, വാസ്തവത്തിൽ നിയമങ്ങൾ ഇല്ലാത്ത ഇടങ്ങളിൽ പോലും. നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള ശിലാചിത്രങ്ങളും കൊത്തുചിത്രങ്ങളും മറ്റുമുള്ള, യാതൊരു നിയന്ത്രണവുമില്ലാത്ത പലയിടങ്ങളിലും, വെളിച്ചം കുറവാണെങ്കിൽ പോലും, എനിക്ക് പറ്റുന്ന രീതിയിൽ ക്യാമറയുടെ സാങ്കേതികത ഉപയോഗപ്പെടുത്തി, ഫ്‌ളാഷ് പ്രവർത്തിപ്പിക്കാതെയാണ് ചിത്രങ്ങൾ എടുക്കാറ്. ക്യാമറ ഫ്‌ളാഷുകൾ ഇത്തരം റോക്ക് ആർട്ടുകളുടെ ഈടുനിൽപ്പിനെ ബാധിക്കും എന്ന സ്വയം ബോധത്തിൽ നിന്നാണ് അങ്ങനെ ചെയ്യാറ്.

കാറെടുക്കുമ്പോൾ മിസ്റ്റർ പട്ടേൽ "സാരമില്ല, ഇതൊക്കെ പതിവാണ്..." എന്ന് പറഞ്ഞ് എന്നെ ആശ്വസിപ്പിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. അതുപറയുമ്പോൾ അയാളുടെ മുഖത്ത് വിടർന്ന ജാള്യഭാവം കണ്ട്, ഫലിതപൂർവ്വം അയാളെയൊന്ന് സമാശ്വസിപ്പിക്കാൻ പറ്റിയ കൊളോക്യൽ ഭാഷാജ്ഞാനം ഇല്ലാത്തതിന്റെ സാരക്കേട്‌ മാത്രമേ എനിക്കപ്പോഴുണ്ടായിരുന്നുള്ളു.

കൊയ്‌നാ അണക്കെട്ട്
കൊയ്‌ന, ഇന്ത്യയിലെ വലിയ ഡാമുകളിൽ ഒന്നാണ്. വൈദ്യതി ഉൽപാദനമാണ് ഈ അണക്കെട്ടിന്റെ പ്രധാന ധർമ്മം. ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ അണക്കെട്ടാണ് കൊയ്‌ന എന്നാണ് മിസ്റ്റർ പട്ടേൽ അവകാശപ്പെട്ടത്. ഈ വിവരം അത്രയ്ക്ക് കൃത്യമല്ലെങ്കിലും, പൂർണ്ണമായും ഉൽപാദനക്ഷമമായ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജലവൈദ്യുതി പദ്ധതിയാണ് കൊയ്‌നയിലേത് എന്നത് വാസ്തവമാണ്. ഡാമിനേയും നദിയേയും വെള്ളച്ചാട്ടത്തേയും തടാകത്തേയും ഒക്കെ വലുത് എന്ന പരികല്പനയിൽ നിർത്തി വ്യവഹരിക്കുന്നത്, അവയുടെ വൈവിധ്യമാർന്നതും വിഘടിതവുമായ സ്വഭാവവും ഉപയുക്തതയും മുൻനിർത്തി അസ്ഥാനത്താവും. സംസ്ഥാനത്തിന് വേണ്ടി വളരെ വിപുലമായി വൈദ്യുതിയുൽപാദനം നടക്കുന്നതിനാൽ 'മഹാരാഷ്‌ട്രയുടെ ജീവനാഡി' എന്നത്രേ കൊയ്‌ന അറിയപ്പെടുന്നത്.

അതിവിപുലമാണ് കൊയ്‌നാ അണക്കെട്ടിന്റെ ജലസംഭരണിപ്രദേശം. ശിവസാഗർ തടാകം എന്ന പേരിലാണ് ഇതറിയപ്പെടുന്നത്. മഹാബലേശ്വർ മലമടക്കിൽ പലഭാഗങ്ങളിലേയ്ക്ക് വളഞ്ഞും പിരിഞ്ഞും അതിവിസ്തൃതമായി കിടക്കുന്ന ഈ തടാകത്തിന് അൻപത്തിയൊന്ന്  കിലോമീറ്റർ നീളമുണ്ട്‌. ഏതൊരു അണക്കെട്ടും ചെയ്തതുപോലെ കൊയ്‌നയും ഈ പ്രദേശത്തെ കാടിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം ജലഗർഭത്തിലമർത്തിയാണ് ഈ തടാകത്തിന് പ്രഭവം നൽകിയിരിക്കുന്നത്. സ്വാഭാവികമായും ഇത്തരത്തിൽ മരിച്ചുപോകുന്ന കാടുകൾക്ക് പകരമായാണ് നമ്മുടെ ആധുനിക സൗകര്യങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനമായ വൈദ്യുതി ലഭ്യമാവുന്നത് എന്നതിനാൽ, സ്ഥാനത്തും അസ്ഥാനത്തും പരിസ്ഥിവാദിയാകുന്നതിൽ കുറച്ച് കാപട്യമുണ്ട് താനും.

ശിവസാഗർ തടാകം
വീണ്ടും മുകളിലേയ്ക്ക് വണ്ടിയോടിച്ച് പോകുമ്പോൾ ഒരു ഉദ്യാനം കാണാം. കാടിന് പുറത്തുള്ള അണക്കെട്ടുകളുടെ ക്യാച്ച് മെന്റ് ഏരിയയുടെ മറുപുറത്ത് ഉദ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുക പൊതുവേ ഒരു നാട്ടുനടപ്പാണല്ലോ. ദക്ഷിണേൻഡ്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഉദ്യാനങ്ങളിൽ ഒന്നായ മൈസൂറിലെ വൃന്ദാവനം, കൃഷ്ണരാജസാഗർ അണക്കെട്ടിനോട് ചേർന്നാണല്ലോ. കേരളത്തിൽ മലമ്പുഴയും നെയ്യാറും ബാണാസുരാസാഗറും ഒക്കെ ഓർമ്മവരുന്നു. എന്നാൽ കൊയ്‌നയിലെ ഉദ്യാനം അണക്കെട്ടിനോട് ചേർന്നല്ല. ഏതാനും കിലോമീറ്ററുകൾ മാറി കുറച്ചുകൂടി മലമുകളിലേയ്ക്ക് കയറിപ്പോയാലാണ് ഈ ഉദ്യാനത്തിലെത്തുക.

ടിക്കറ്റൊക്കെ എടുത്തുവേണം അകത്തേയ്ക്ക് കയറേണ്ടതെങ്കിലും, ഇതിപ്പോൾ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട പൂന്തോട്ടമാണ്. ഒരുകാലത്ത്, അണക്കെട്ട് പൊതുജനങ്ങൾക്ക് തുറന്നുകൊടുത്തിരുന്നപ്പോൾ, അനുബന്ധമായി ഈ ഉദ്യാനവും സഞ്ചാരികളാൽ സജീവമായിരുന്നിരിക്കാം. എന്നാൽ ഇന്നിവിടെ ഞങ്ങൾ മാത്രമേ സന്ദർശകരായി വന്നെത്തിയിട്ടുള്ളു. .

കളകയറിയ പരിസരം. വെട്ടിയൊതുക്കാതെ കുറ്റിച്ചെടിപ്പടർപ്പുകളായി മാറിയിരിക്കുന്ന അലങ്കാരസസ്യങ്ങൾ. നിറംപോയ, ചുമരടർന്ന ചില കെട്ടിടങ്ങളും അവിടവിടെ കാണാം. മനുഷ്യസ്പർശം നഷ്ട്ടമായതിന്റെ ആമോദത്തിൽ മരങ്ങൾ തോന്നുംപടി വളർന്ന് അവയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം ആഘോഷിക്കുന്നു...

ഉദ്യാനത്തിലെ കാഴ്ച
ഉദ്യാനത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗത്ത് ചെന്നുനിൽക്കുമ്പോൾ അങ്ങകലെ കൊയ്‌നാ അണക്കെട്ട് കാണാം. വിദൂരമായ കാഴ്ചയാണത്. ലെൻസ് ആവുംവിധം സൂംചെയ്ത് ദൃശ്യം കുറച്ചുകൂടി അടുത്താക്കുമ്പോൾ അതിന്  മുകളിലൂടെ അൽപപ്രാണിയായി ഒരു മനുഷ്യൻ നടന്നുപോകുന്നത് കാണാമായിരുന്നു. ആ ദൃശ്യം ചേതനയെ ഒരല്പനേരത്തേയ്ക്ക് സൂക്ഷ്മമാകാൻ പ്രാപ്തമാക്കി.

സന്ദർശകരും ഉദ്യാനപാലകരും ഒഴിഞ്ഞുപോയ ലളിതഗാത്രിയായ അടവിയുടെ ഈ ഭാഗത്ത് ഇപ്പോൾ ഞാൻ മാത്രമേയുള്ളൂ. ഭാര്യയും മകളും മുന്നിൽനടന്ന് മറ്റേതോ ഭാഗത്തേയ്ക്ക് മറഞ്ഞുപോയിരിക്കുന്നു...

വിജനതയും പ്രകൃതിയും ധ്യാനസൂക്ഷ്മതയുടെ തൂവൽകൊണ്ട് ചില നേരങ്ങളിൽ ജീവനെ തൊടും. ഏതോ മരത്തിന്റെ മറവിൽ നിന്നും അപ്പോൾ ഞാനൊരു പക്ഷിയുടെ ചിലമ്പൽ കേട്ടു. അതിനകമ്പടിയായി ഹരിതപത്രങ്ങളിൽ കാറ്റിന്റെ മർമ്മരം. കളവളർന്ന പുൽക്കൊടികളുടെ ആഹ്ലാദമാവാം, തളിരിലകളുടെ നിശ്വാസവുമാവാം, ഹൃദ്യഗന്ധത്തിന്റെ നേർത്ത തലോടൽ...

ഉദ്യാനത്തിൽ നിന്നും അണക്കെട്ട് കാണുമ്പോൾ...
ഉദ്യാനത്തിൽ നിന്നും ഇറങ്ങി ഞങ്ങൾ വീണ്ടും മലമ്പാതയിലൂടെ മുകളിലേയ്ക്ക് പോയി. പശ്ചിമഘട്ടത്തിന്റെ ഭാഗമാണെങ്കിലും, മലയുടെ മുകളിലൂടെയുള്ള സഞ്ചാരമാണെങ്കിലും, എന്തുകൊണ്ടോ കേരളത്തിലെ ചില വനവഴികളുടെ വന്യത അനുഭവപ്പെട്ടില്ല. മാത്രമല്ല മലഞ്ചരിവുകളിൽ കാട് തെളിയിച്ചുള്ള ചെറിയ മനുഷ്യവാസപ്രദേശങ്ങളും അനുബന്ധമായ കൃഷിയിടങ്ങളും കാണാൻ സാധിച്ചു. കേരളത്തോളം ജനസാന്ദ്രതയുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളല്ല ഈ പർവതനിര കടന്നുപോകുന്ന മറ്റു പല ദേശങ്ങളുമെങ്കിലും, അവിടെയൊക്കെ ഈ മലയുടെയും അതിലെ വനത്തിന്റെയും മനുഷ്യചൂഷണം കേരളത്തെക്കാൾ അധികമാണെന്ന് പശ്ചിമഘട്ടത്തിലൂടെ യാത്രചെയ്യുമ്പോൾ പലപ്പോഴും തോന്നിയിട്ടുണ്ട്. കേരളത്തിൽ ഉണ്ടായിവന്നിട്ടുള്ള മാതിരി പാരിസ്ഥിതികമായ അവബോധം അവിടുങ്ങളിൽ ആയിട്ടില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു. പ്രാദേശികമായും അല്ലാതെയും വളരെ ചലനാത്മകമായ പരിസ്ഥിതിസമരങ്ങൾ പൊതുവിടങ്ങളിൽ നിന്നും ഉയർന്നുവരുന്ന സജീവമായ പ്രശ്നമേഖല കേരളത്തിൽ ഉണ്ട് എന്നത് ആശാവഹം തന്നെയാണ്.

ഈ ഭാഗത്ത് കൊയ്‌നാ വന്യജീവിസങ്കേതമുണ്ട്. അതുപക്ഷേ ഞങ്ങൾ യാത്രചെയ്യുന്ന മലയുടെ ഈ ചരുവിലല്ല. മറുഭാഗത്തുള്ള മഹാബലേശ്വർ പട്ടണത്തിൽ നിന്നുവേണം അവിടേയ്ക്ക് എത്താനെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയിട്ടുണ്ട്. അത് മറ്റൊരു വഴിയും മറ്റൊരു യാത്രയുമാണ്- കാര്യമായ സാംഗത്യമൊന്നുമില്ലെങ്കിലും, എല്ലാത്തവണയും മനസ്സിൽ കുറിക്കും; എന്നെങ്കിലുമൊരിക്കൽ...

തടാകഭാഗത്തു നിന്നും മറ്റൊരു കാഴ്ച...
ഇടയ്ക്കു കാർ നിർത്തി ശിവസാഗർ തടാകത്തിന്റെ ഒരുഭാഗത്തെ കരയിൽ ചെന്നുനിന്നു. ദൂരദൂരം പരന്നുകിടക്കുന്ന പച്ചജലത്തിന്റെ അലസശാന്തതയിൽ, അരികിലെ കാട്ടുമരങ്ങളും നീലാകാശവും അതിലെ ശുഭ്രമേഘങ്ങളും പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന അഭൗമചിത്രകാഴ്ച...!

അവിടെ ഏതാനും ബോട്ടുകൾ ഒരുപാട് കാലമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടാത്തതായി തോന്നുംവിധം കരയോട് ചേർന്നുകിടപ്പുണ്ട്. ഒരിക്കൽ തടാകത്തിലൂടെ സന്ദർശകരെയും കൊണ്ട് ആമോദത്തോടെ തുഴഞ്ഞിരുന്ന യാനപാത്രങ്ങളാവാം. സഞ്ചാരികളൊഴിഞ്ഞ തടാകക്കരയിൽ ടാർപ്പളിന്റെ വിഷാദാവരണങ്ങളിൽ പൊതിഞ്ഞ് അവ പൊടിഞ്ഞുതീരുകയാണെന്ന് തോന്നുന്നു.

പക്ഷേ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട ഈ ജലവാഹനങ്ങൾ ഇവിടുത്തെ ലാവണ്യസാന്ദ്രമായ അന്തരീക്ഷത്തിന് പ്രാകൃത്യമായ ഒരു ചാരുത നല്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഇവ ഉപയുക്തമായിരുന്ന കാലത്ത് ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ കാഴ്ച എന്തായിരുന്നിരിക്കാം എന്ന് സങ്കല്പിക്കുമ്പോൾ മൂന്നാറിലെ കുണ്ടളയാണ് പെട്ടെന്ന് ഓർമ്മവന്നത്. അവിടം മനസ്സ് മടുപ്പിക്കുന്ന ജനസാന്ദ്രമായ കാഴ്ചയാണ്. ഒരു പ്രദേശം വിനോദസഞ്ചാരത്തിൽ പ്രാമുഖ്യം നേടുമ്പോൾ എങ്ങനെ തികച്ചും പ്രതിലോമമായി മാറുന്നു എന്നതിന്റെ നല്ല ഉദാഹരണമാണ് മൂന്നാറും പരിസരങ്ങളും. ഒരു നല്ല പ്രകൃതിയാത്രികൻ ഇനി മൂന്നാറിന്റെ നാഗരിക പൊടിപടലങ്ങളിലേയ്ക്ക് പോകും എന്ന് കരുതാൻ വയ്യ...

തടാകതീരം
മിസ്റ്റർ പട്ടേലിന്റെ കാർ വീണ്ടും മുകളിലേയ്ക്ക് തന്നെയോടി, തടാകത്തെ താഴെയൊരു ദൂരക്കാഴ്ചയാക്കി മാറ്റിക്കൊണ്ട്. മറുഭാഗത്തെ മലനിരകളിൽ നിന്നും ചെറുവെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ താഴേക്ക് നിപതിക്കുന്നു. ഒന്നിലധികം ജലപാതങ്ങൾ. അവ താഴേയ്ക്ക് ഒഴുകിവന്ന്, ഞങ്ങൾ നിൽക്കുന്ന നിരത്തിലെ കലുങ്കിനടിയുടെ നൂഴ്ന്നുകടന്ന് വീണ്ടും താഴേക്കൊഴുകി തടാകത്തിന്റെ വിശാലതയിൽ വിലയിക്കുന്നു...

പല ദേശങ്ങളിലെയും പല വലിയ വെള്ളച്ചട്ടങ്ങളും കണ്ടുകഴിഞ്ഞിട്ടുള്ളതിനാൽ ഈ ചെറിയ നീർച്ചാലുകൾക്ക് പൊലിമയില്ല എന്നത് അനുഭൂതിപരമായി ശരിയല്ല. പ്രകൃതിയുടെ സുന്ദരവിന്യാസങ്ങൾക്ക് എന്ത് വലിപ്പച്ചെറുപ്പം? ഓരോ കാഴ്ചയും അത്രയും വൈവിധ്യമായ അനുഭവങ്ങളാണ്. ഇവിടെ നോക്കു: താഴെ വിസ്തൃതമായ ഹരിതതടാകം, മുകളിൽ വനനിബിഢമായ മല, അതിന്റെ നിഗൂഢമായ പടർപ്പുകളിൽ എവിടെനിന്നോ യാത്രയാവുന്നു ഒരു ജലജ്വാല ഉന്മാദിനിയായ നർത്തകിയെപ്പോലെ താഴേക്കൊഴുകി വിലോലമായ തടാകത്തിന്റെ നീർകാമനകളിൽ അലിയുന്നു. ഇതിനിടയിലെവിടെയോ അണുമാത്ര രൂപികളായി, പ്രപഞ്ചകേളിയുടെ ഈ ഇന്ദ്രജാലത്തിൽ പുളകിതരായി പ്രേക്ഷകരായ ഞങ്ങളും...!

വഴിയരികിലെ ചെറു വെള്ളച്ചാട്ടം
മലമ്പാതയിലൂടെ നൂറു കിലോമീറ്ററിലധികം സഞ്ചരിച്ചു കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അത്രയും ദൂരം തിരിച്ചുപോകാനുള്ളതു കൊണ്ട് തന്നെ, ഇനി മടങ്ങുന്നതാണ് അഭികാമ്യമെന്നു തോന്നി. മുംബൈയിലേയ്ക്കുള്ള ബസ് നഷ്ടപ്പെടാൻ പാടില്ല.          

മടങ്ങുമ്പോൾ ഉച്ചഭക്ഷണത്തിനുള്ള സമയം കഴിഞ്ഞിരുന്നു. അതിനാൽ, വഴിക്കെവിടെയെങ്കിലും കഴിക്കാൻ നിർത്താം എന്ന് മിസ്റ്റർ പട്ടേലിനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നു. അണക്കെട്ടിൽ നിന്നും കരാഡ് പട്ടണത്തിലേയ്ക്കും, കൃഷ്ണയിലേയ്ക്കും ഒഴുകിവരുന്ന കൊയ്‌നയുടെ തീരത്ത് തന്നെയുള്ള ഒരു ചെറുകിട തീൻശാലയിൽ അയാൾ വണ്ടിനിർത്തി. മാംസവിഭവങ്ങൾക്കും സസ്യവിഭവങ്ങൾക്കും അവിടെ വെവ്വേറെ കെട്ടിടങ്ങളും അടുക്കളയും ഉണ്ടെന്ന് മനസ്സിലായി. ഞങ്ങൾ മദ്ധ്യ-ഉത്തരേന്ത്യൻ പ്രദേശങ്ങളിലൂടെ അധികം സഞ്ചരിച്ചിട്ടില്ല. പക്ഷെ ഇങ്ങനെ കാണുമ്പോൾ, ഇവിടങ്ങളിലെ ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിൽ മത/ജാതി സംബന്ധിയായ ഭക്ഷണശീലങ്ങൾ തീവ്രമായ ഒരു സാംസകാരിക ബോധമായി ജനങ്ങളിലുണ്ടെന്ന് തോന്നും. അതിന്റെ പേരിൽ നടക്കുന്ന സംഘർഷങ്ങളും കൊലപാതകങ്ങളും നമുക്ക് പെട്ടെന്ന് ദഹിക്കാതെ വരുന്നതിനുള്ള കാരണം ഇത്തരം പ്രദേശങ്ങളിലെ യാഥാർഥ്യങ്ങൾ നമ്മൾക്കറിയില്ല എന്നതിനാലും, കേരളത്തിൽ ആ സാംസ്കാരിക പരിസരം സ്വകാര്യമായ ഒരനുഭവത്തിന്റെ തലത്തിനപ്പുറം പ്രകടമല്ല എന്നതിനാലും ഒക്കെയാവണം.

താൻ സസ്യഭുക്കാണെന്നും പുറത്തുനിന്ന് കഴിക്കാൻ താല്പര്യപ്പെടുന്നില്ലെന്നും പറഞ്ഞ് പതിവുപോലെ മിസ്റ്റർ പട്ടേൽ ലജ്‌ജാലുവായി മാറിനിൽക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. സസ്യഭക്ഷണശാലയുണ്ടല്ലോ അവിടെ നിന്ന് ചെറുതായെങ്കിലും എന്തെങ്കിലും കഴിക്കൂ എന്നുപറഞ്ഞ് ഞങ്ങൾ മാംസഭോജനശാലയിലേയ്ക്ക് പോയി...

അവിടെ ചൈനീസ്, തന്തൂരി വിഭവങ്ങൾ ഒക്കെ ഉണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും, അവയുടെ രുചിഭേദം അപരിചിതമായി അനുഭവപ്പെട്ടതുകൊണ്ട്, ഞങ്ങൾ വേഗം പരിപാടികഴിച്ച് പുറത്തിറങ്ങി. അപ്പുറത്ത്, തന്റെ ലജ്ജയൊക്കെ മാറ്റിവച്ച്, കസേരയിൽ ചമ്രംപിടിച്ചിരുന്ന്, മിസ്റ്റർ പട്ടേൽ വെജിറ്റേറിയൻ താലി ആസ്വദിക്കുന്നത് അലോസരപ്പെടുത്താതെ കൊയനയുടെ കരയിലേക്ക് ചെന്ന് പ്രകൃതിയുടെ ആനന്ദങ്ങളിൽ ഞങ്ങൾ ആമഗ്നരായി...

ഒരു വഴിക്കാഴ്ച...
അവിടെ കൊയ്‌നയെ നോക്കി നിൽക്കുമ്പോൾ ഞാൻ വിചാരിക്കുകയായിരുന്നു: വർഷകാലത്തിന്റെ പുളകങ്ങൾ നേരിട്ടേറ്റെടുക്കാൻ കെൽപ്പുള്ള നദിയല്ലോ കൊയ്‌നയെന്ന് - നമ്മുടെ ഒരു നദിക്കും ഇപ്പോൾ ആ സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭ്യമല്ല. കൊയ്‌നാ അണക്കെട്ടിൽ നിന്നും മനുഷ്യൻ തുറന്നുവിടുന്ന ജലം മാത്രമേ ഈ കാണുന്ന നദിയിൽ എത്തുന്നുള്ളൂ. എങ്കിലും ആവുംവിധം സന്തോഷത്തോടെ, തന്റെ ഓരങ്ങളിൽ പച്ചവിതറി, നിർമമമാനസവുമായി കൊയ്‌ന ഒഴുകുന്നു...

അവിടെ നിൽക്കുമ്പോൾ ഞാൻ ചാലക്കുടിപ്പുഴയെ ഓർത്തു. ചാലക്കുടിപ്പുഴയെന്നാൽ വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് അതിരപ്പിള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടമാണ്. അതിരപ്പിള്ളി എന്നാൽ കേരളത്തിന്റെ പൊതുസമൂഹത്തിന് ഇപ്പോൾ ഒരു ജലവൈദ്യുതപദ്ധതിയുമായി, അണക്കെട്ടുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുവരുന്ന സജീവമായ പ്രശ്നപ്രദേശമാണ്. സംവാദങ്ങളും ചർച്ചകളും കാണുമ്പോൾ തോന്നുക അനസ്യൂതം ഒഴുകിവരുന്ന ചാലക്കുടിപ്പുഴയിൽ ഒരു അണകെട്ടുന്നതിനെക്കുറിച്ചാണ് ഈ ബഹളങ്ങളെല്ലാമെന്നാണ്. അതിരപ്പിള്ളി വെള്ളച്ചട്ടത്തിലേയ്ക്ക് ചാലക്കുടിപ്പുഴ വെള്ളവുമായി എത്തണമെങ്കിൽ പെരിങ്ങൽക്കുത്ത് അണക്കെട്ട് മനുഷ്യൻ തുറന്നുകൊടുക്കണം. പെരിങ്ങൽക്കുത്തിലേയ്ക്ക് വെള്ളമെത്തണമെങ്കിൽ ലോവർ ഷോളയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ ഷട്ടറുകൾ ഉയരണം. അതിനും മുകളിൽ അപ്പർ ഷോളയാർ അണക്കെട്ടുണ്ട്. ഈ ജലസ്ത്രോതസുകളോട് ബന്ധപ്പെട്ട് കിടക്കുന്നതാണ് പറമ്പിക്കുളം, ഇടമലയാർ അണക്കെട്ടുകളും. ചുരുക്കത്തിൽ മനുഷ്യനിർമ്മിതമായ, സങ്കീർണമായ ഒരുപാട് തടയണകളിലൂടെ കടന്നുവരുന്ന ജലമാണ് അതിരപ്പിള്ളിയിൽ എത്തുന്നത്. താരതമ്യേന വലിയ നദിയല്ലാത്ത ചാലക്കുടിപ്പുഴയെ ഇത്രയും ഭേദ്യങ്ങൾക്ക് വിധേയമാക്കിയിട്ടും മതിയാവാതെയാണ് ഇപ്പോൾ അതിരപ്പിള്ളി പദ്ധതിയുടെ നടത്തിപ്പിനുള്ള ഉത്സാഹം. യഥാർത്ഥത്തിൽ, ഈ ഭാഗത്ത് നിലവിലുള്ള ഏതെങ്കിലുമൊക്കെ അണക്കെട്ടുകൾ ഡീക്കമ്മീഷൻ ചെയ്ത്, ചാലക്കുടിപ്പുഴയെ മാത്രമല്ല, കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും ജൈവവൈവിധ്യമുള്ള അവിടുത്തെ വനമേഖലയേയും  കുറച്ചുകൂടി സ്വാഭാവികമായി പരിപാലിക്കേണ്ടുന്നതിനെക്കുറിച്ച് ആലോചിക്കേണ്ട സമയമാണിപ്പോൾ.

ആ നിലയ്ക്ക് നോക്കുകയാണെങ്കിൽ കൊയ്‌ന കുറച്ചുകൂടി ഭാഗ്യമുള്ള നദിയാണെന്നു കരുതാം...

കൊയ്‌ന
കരാഡ് പട്ടണത്തിലെത്തുമ്പോൾ ഞങ്ങൾക്കുള്ള മുംബൈ ബസ് എത്താൻ കുറച്ചുകൂടി സമയം ബാക്കിയുണ്ടായിരുന്നു. ഒരു പകലിന്റെ സഹചാരിയായിരുന്ന മിസ്റ്റർ പട്ടേലിനോട് യാത്രപറഞ്ഞ്, ഹോട്ടലിൽ കയറി ഒന്ന് ഫ്രഷാവാനുള്ള സമയം കിട്ടി...

അർദ്ധരാത്രി രണ്ടുമണിയോടടുപ്പിച്ച് മുംബൈയിൽ തിരിച്ചെത്തുമ്പോൾ മകൻ ഞങ്ങൾക്കുള്ള അത്താഴവും വാങ്ങിവച്ച് കാത്തിരിപ്പുണ്ടായിരുന്നു. കലാലയത്തിലെ തിരക്കുകൾ കാരണം അവൻ ഞങ്ങളോടൊപ്പം കാരാഡിലേയ്ക്ക് വന്നിരുന്നില്ല. അന്നേരം വളരെ വ്യക്തിനിഷ്ഠമായ ഒരു കാര്യമാണ് എന്റെ ആലോചനയിലേയ്ക്ക് വന്നത്: കുട്ടികൾ രണ്ടുപേരും കൈക്കുഞ്ഞുങ്ങളായിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ, അതൊന്നും കാര്യമാക്കാതെ ഞങ്ങൾ അവരേയുംകൊണ്ട് യാത്രചെയ്തിരുന്നു. അന്ന് വലിയ യാത്രകൾ സാധ്യമായിരുന്നില്ല എന്നത് വേറേകാര്യം - പൊന്മുടി, കന്യാകുമാരി, വേളാങ്കണ്ണി, കൊഡൈക്കനാൽ, മൂന്നാർ..., അങ്ങനെയൊക്കെ. നേരം വെളുക്കുന്നതിന് മുൻപേ ആരംഭിക്കുന്ന യാത്രകളിൽ, കുട്ടികളെ വണ്ടിയുടെ പിറകിൽ എടുത്തിടും. അവർ അവിടെ കിടന്നുറങ്ങും. ഓർമ്മയുള്ള കാലം മുതൽ അവർ ഇത്തരം യാത്രകൾ പരിചയിച്ചിരിക്കുന്നു. നാലുപേരുമായുള്ള യാത്ര അങ്ങനെ ഞങ്ങൾ എല്ലാവർക്കും സ്ഥിരപരിചിതമായ ഒരു വ്യവഹാരമായി, ഈ നീണ്ട വർഷങ്ങളുടെ സഹവാസത്തിനിടയ്ക്ക്.

എന്നാൽ ഇന്ന് ചിത്രം മാറിയിരിക്കുന്നു. കുട്ടികൾ മുതിർന്നിരിക്കുന്നു. അവർക്ക് പലപ്പോഴും ഞങ്ങളോടൊപ്പം യാത്രചെയ്യാൻ സാധിക്കാത്ത വിധം സ്വന്തമായ കാര്യങ്ങൾ ആയിത്തുടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. അതിലുപരി, അവർ ഒറ്റയ്‌ക്കോ അവരുടെ പ്രായത്തിലുള്ള കൂട്ടുകാരുമായോ യാത്രചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഞങ്ങളുടെ യാത്രകളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായ, കുറച്ചുകൂടി സാഹസികവും ചലനാത്മകവുമായ, യൗവ്വനത്തിന്റെ പ്രസരിപ്പുള്ള യാത്രകളിലേയ്ക്ക് അവർ കൂടുതൽ ആകൃഷ്ടരായിരിക്കുന്നു. അവർ യാത്രകളെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു എന്നത് സന്തോഷകരം. അതേസമയം ആ യാത്രകൾ ഞങ്ങളുടെ യാത്രകൾ അല്ല എന്നത് ജീവിതത്തിന്റെ അനിവാര്യമായ ഗതിമാറ്റമായി, അല്പം വിഷാദത്തോടെ മനസ്സിലാക്കുന്നു.

- തുടരും - 

2017, ഏപ്രിൽ 1, ശനിയാഴ്‌ച

ഭാദ്രമാസത്തിൽ, മറാത്തയെ തൊട്ടുതൊട്ട്... - ഒന്ന്

ഈ കൊച്ചുവെളുപ്പാൻ കാലത്ത്, മുംബൈയിലെ ഗോരെഗോൻ എന്ന സ്ഥലത്ത് തെക്കോട്ട് പോകാനുള്ള ഒരു ബസ് കാത്തുനിൽക്കുകയാണ് ഞങ്ങൾ...

ദീർഘദൂര ബസ് യാത്രകൾ നടത്തിയിട്ട് ഇപ്പോൾ പതിറ്റാണ്ടുകളാവുന്നു. ഞങ്ങൾ ബസ് യാത്രകളിൽ നിന്നും വിട്ടുപോയ വർഷങ്ങളുടെ ഇടവേളയിൽ ഗംഭീരമായ ലക്ഷ്വറി ബസുകൾ നമ്മുടെ നിരത്തുകളെ മുഖരിതമാക്കുന്നത് കാണുന്നുണ്ടായിരുന്നു. അത്തരം ഒന്നിൽ കയറി ഒരു ദീർഘദൂരയാത്ര പോകാൻ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നു. എങ്കിലും പല കാരണങ്ങളാലും അത് നടക്കുകയുണ്ടായില്ല.

ഇടയ്ക്ക് ഇറങ്ങിപ്പുറപ്പെടാറുള്ളതുപോലെ, സ്ഥലങ്ങൾ കാണാനുള്ള ഒരു യാത്രയിലല്ല ഞങ്ങളിപ്പോൾ എന്നതാണ് വാസ്തവം. വീട്ടുസംബന്ധമായ  ചില കാര്യങ്ങൾ ചെയ്തുതീർക്കാനുണ്ട്. എങ്കിൽ തന്നെയും, കിട്ടുന്ന ഇടനേരങ്ങളിൽ ചെന്നെത്തുന്ന ഇടങ്ങളിലെ സവിശേഷമായ കാഴ്ചകളിലേക്ക് പോകണം എന്ന ആഗ്രഹവും ഇല്ലാതില്ല.

മഴപെയ്യുന്ന മുംബൈ പ്രഭാതത്തിൽ തെക്കോട്ടുള്ള ബസ്സും കാത്ത്...
വഴിവക്കിൽ അങ്ങനെ ബസ് കാത്തുനിൽക്കേ പെട്ടെന്ന് മഴപെയ്യാൻ തുടങ്ങി. പെരുമഴ തന്നെ...

മൂന്ന് വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് ഏതാനും ദിവസം നീളുന്ന മറാത്തായാത്രയ്ക്ക് പദ്ധതിയിട്ടു ഞങ്ങൾ മുംബയിൽ വന്നിറങ്ങിയിരുന്നു. അന്ന് വടക്കോട്ട്‌ ഔറംഗാബാദ് വരെ ഒരു റൗണ്ട് ട്രിപ്പ്, വഴിക്കുള്ള സ്ഥലങ്ങളൊക്കെ കണ്ട് കണ്ട്, എന്നാണ് ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നത്. നിർഭാഗ്യവശാൽ വന്നിറങ്ങിയ അന്നുമുതൽ മഴ നിർത്താതെ കോരിച്ചൊരിഞ്ഞു. മഴയത്ത് മുംബയ് അസഹ്യമായി അനുഭവപ്പെട്ടു. ആ ചതുപ്പിൽ കാലുകുത്താതെ വന്നതുപോലെ മടങ്ങുകയാണുണ്ടായത്, അന്ന്.

ഇപ്പോൾ ഈ മഴയും ഞങ്ങളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നു. ചിങ്ങത്തിന്റെ അവസാന ദിവസങ്ങളാണ് - നാട്ടിൽ ഓണക്കാലം. വലിയ മഴയൊന്നും പ്രതീക്ഷക്കേണ്ടതില്ലാത്ത ഋതുവാണ്. പക്ഷേ മുംബയിൽ ചിങ്ങമെന്നൊരു മാസമില്ലല്ലോ, മഴക്കാലവും നാട്ടിലേതിൽ നിന്നും കുറച്ചു ദിവസം കഴിഞ്ഞിട്ടാണല്ലോ ഉണ്ടാവുക. മാത്രവുമല്ല, കാലാവസ്ഥയെ ആർക്ക് കൃത്യമായി പ്രവചിക്കാനാവും...!

ഹൈന്ദവവ്യവഹാരപ്രകാരം മറാത്തയിൽ ഇത് ഭാദ്രമാസമാണ് - ഗണേശോത്സവത്തിന്റെ കാലം...!

വീട്ടിൽ അലസമായിരിക്കുമ്പോൾ, മഴ കാല്പനികമാണ്, യാത്രചെയ്യുമ്പോൾ അല്ല. എന്തായാലും ആഗ്രഹിച്ചതുപോലെ മഴ പെട്ടെന്ന് തോർന്നു. തുടർന്നുള്ള ദിവസങ്ങളിലും മഴ അലോസരപ്പെടുത്തുകയുണ്ടായില്ല...

മേഘാവൃതമായ പ്രഭാതത്തിലൂടെ മഹാനഗരത്തിന്റെ പ്രാന്തത്തിലേയ്ക്ക്...
റിസർവേഷൻ സ്ലിപ്പിൽ 6.38 എന്നമാതിരി വളരെ കൃത്യവും വിചിത്രവുമായ സമയമാണ് ബസ് എത്തുന്ന നേരമായി കുറിച്ചിരിക്കുന്നത്. ബോറിവലി എന്ന സ്ഥലത്തു നിന്നാണ് ബസ് എത്താനുള്ളത്. അവിടെ നിന്നും മുംബയ് റോഡിന്റെ അത്രയും വിചിത്രമായ രീതികളിലൂടെ ഓടി, മിനിറ്റോട് മിനിറ്റ് കൃത്യമായി ബസ് ഇവിടെ എത്തുന്നതെങ്ങനെയെന്ന് ഞാൻ അത്ഭുതപ്പെട്ടു. എന്തായാലും, മഴയുടെ കുറ്റംകൊണ്ടാണെന്ന് തോന്നുന്നു, ബസ് എത്തിയത് അരമണിക്കൂർ താമസിച്ചാണ്.

ഏറ്റവും മുന്നിലുള്ള സീറ്റുകളാണ് റിസർവ് ചെയ്തിരുന്നത്. യാത്രയിലുടനീളം മുന്നിലേയ്ക്കുള്ള കാഴ്ചകൾ വൃത്തിയായി കണ്ടുപോകാമെല്ലോ എന്നുകരുതിയാണ് അങ്ങനെ ചെയ്തത്. അതുപക്ഷേ വളരെ നിർഭാഗ്യകരമായ ഒരു തീരുമാനമായിപ്പോയി. ഡ്രൈവറുടെ ക്യാബിൻ മറച്ചുകൊണ്ട് ഞങ്ങളുടെ തൊട്ടു മുന്നിൽ ഒരു കർട്ടൻ വലിച്ചുകെട്ടിയിരുന്നു. നേരെമുന്നിൽ നിവർന്നുകിടക്കുന്ന, എന്നോ കർട്ടൻ ആയിരുന്ന, ഒരു മുഷിഞ്ഞ തുണിക്കഷണത്തിൽ നോക്കി യാത്രചെയ്യേണ്ടിവന്നു ഏഴെട്ട് മണിക്കൂർ എന്ന് പറഞ്ഞാൽ മതിയല്ലോ. പ്രതീക്ഷിച്ചതുപോലുള്ള ആർഭാടമൊന്നും ശകടത്തിനുണ്ടായിരുന്നില്ല എന്നതും സൂചനാർഹം.

യാത്രാവാഹനത്തിനു മുന്നിൽ...
മുംബൈയിൽ നിന്നും ഏകദേശം 300 കിലോമീറ്റർ തെക്കുമാറിയുള്ള കരാഡ് എന്ന പട്ടണത്തിലേയ്ക്കാണ് യാത്ര. സത്താറാ ജില്ലയിൽപ്പെട്ട ചെറിയൊരു പട്ടണമാണത്. ഡൽഹിയിൽ നിന്നും മുംബൈ, ബെംഗളൂരു വഴി ചെന്നെയിലേയ്ക്കുള്ള ദേശീയപാത 48 - ന്റെ (പുതിയ നമ്പർ) മുംബൈ - ബെംഗളൂരു ഖണ്ഡത്തിലാണ് കരാഡ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. മുംബൈയിൽ നിന്നും ലോണാവാല, പൂനെ, സത്താറാ എന്നീ പ്രമുഖ സ്ഥലങ്ങൾ താണ്ടിവേണം കരാഡിൽ എത്താൻ.

പലയിടത്തും റോഡ് വിപുലപ്പെടുത്തുന്നു ജോലികൾ നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ആറുവരി പാതയാണ്. എന്നാൽ സ്പീഡ് ട്രാക്ക്, ട്രക്കുകളുടെ കുത്തകയായി മാറിയിരിക്കുന്നു. അവ സഞ്ചരിക്കുന്നത് നാല്പത് കിലോമീറ്റർ വേഗതയിലും. റോഡെന്നത് ഒരു ഉപയോഗവസ്തു മാത്രമല്ല, ഒരു സംസ്കാരം കൂടിയാണെന്ന് നമ്മൾ മനസ്സിലാക്കാൻ കുറച്ചുകാലം കൂടി വേണ്ടിവരുമെന്ന് തോന്നുന്നു.

കേരളത്തിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രവുമായി തട്ടിച്ചാൽ കുറച്ചുകൂടി സമുദ്രതീരത്തോട് ചേർന്നാണ്, വടക്കോട്ടു നീങ്ങുമ്പോൾ, മാറാത്തയിലും മറ്റും പശ്ചിമഘട്ടമലനിര ഉയരുക. അതിനാൽ മുംബൈയിൽ നിന്നും യാത്രയാരംഭിച്ച് അധികം കഴിയുന്നതിനു മുൻപുതന്നെ, ലോണാവാല പ്രദേശത്തിലൂടെ, സഹ്യാദ്രി കടന്ന് മറുഭാഗത്തെത്തി. നാട്ടിലെ ഹൈറേഞ്ച് പ്രദേശങ്ങളിലൂടെ സഞ്ചരിച്ചുട്ടുള്ളവർക്ക് ലോണാവാല പോലുള്ള സ്ഥലങ്ങൾ അധികം ആകർഷണീയമായ മലമുകൾ പ്രദേശങ്ങളായി തോന്നുകയില്ല. ബസ് കടന്നുപോയ വഴിക്ക് സവിശേഷതയുള്ള സ്ഥലങ്ങളൊന്നും കാണാനാവാത്തതുമാവാം.

പൂനെ തരക്കേടില്ലാത്ത പട്ടണമായി തോന്നി. നാഗരാസൂത്രണവും കാലാവസ്ഥയുമൊക്കെ ആ പട്ടണത്തെ യോഗ്യമായ വാസപ്രദേശമാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു എന്ന് ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ അനുഭവപ്പെട്ടു.

യാത്രാവഴി...
സഹ്യനിരകളുടെ പൂർവ്വഭാഗത്തുകൂടെ സഞ്ചരിക്കുക എന്നാൽ ഡെക്കാൻ പീഠഭൂമിയിലൂടെയുള്ള പോക്കാണ്. പശ്ചിമഘട്ടത്തിന്റെയും പൂർവ്വഘട്ടത്തിന്റെയും നടുവിലായി സമുദ്രസാമീപ്യം വിച്ഛേദിക്കപ്പെട്ട് കിടക്കുന്ന അർദ്ധ-വരണ്ട (semi-arid) ഭൂമിയാണ് ഡെക്കാന്റെ സമതലങ്ങൾ. ബസ് യാത്രയിൽ, അകലെ, പടിഞ്ഞാറായി, സഹ്യാദ്രിയുടെ ഉയർച്ചതാഴ്ചകൾ കാണാമെങ്കിലും സമതലഭൂമിക്ക് ഊഷരമായ പൊടിപാറുന്ന ചെമ്മൺ നിറമാണ്. മദ്ധ്യഡക്കാൻ പ്രദേശം അല്ലെങ്കിൽ കൂടി, കടന്നുപോകുന്ന സ്ഥലങ്ങൾ ശക്തമായ മഴ ലഭിക്കുന്ന ഇടങ്ങൾ അല്ലെന്ന് ഭൂപ്രകൃതിയിൽ നിന്ന് മനസ്സിലാക്കാനാവും.

ഇങ്ങനെയാണെങ്കിലും ഞങ്ങൾ സഞ്ചരിക്കുന്ന ദൂരത്തിനിടയിൽ തന്നെ, പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ നിന്നും ഉത്ഭവിക്കുന്ന നാലഞ്ച് വലിയ നദികൾ ഈ ഭൂപ്രദേശത്തിനു കുറുകേ ഒഴുകിപോകുന്നുണ്ട്. അവയെ ഉപലംഭിച്ചുകൊണ്ട് ഹരിതാഭമാകുന്ന കൃഷിഭൂമിയുടെ വിസ്തൃതി കുറവല്ല. ജലസാമീപ്യം ഊർവ്വരമാക്കിയിരിക്കുന്ന ഈ നദീതീരങ്ങൾ പച്ചവരകളായി, ഡെക്കാന്റെ ചുമപ്പുവിസ്തൃതിയിൽ, കൂറ്റൻ ഉരഗജന്മങ്ങളാവുന്നു.

ചില തുരങ്കപാതകളിലൂടെ...
ഉച്ചതിരിഞ്ഞ നേരത്ത് ഞങ്ങൾ കരാഡിൽ ചെന്നിറങ്ങി. ദേശീയപാതയുടെ ഓരത്ത് ഇറക്കിവിട്ട് ബസ് പോയി. കോലാപ്പൂർ വഴി ഗോവയ്ക്ക് പോകുന്ന ബസ്സാണ്. ഓട്ടോറിക്ഷയിൽ കയറി ഹോട്ടലിലെത്തി. ഒന്ന് കുളിച്ച് വേഷംമാറാനുള്ള സമയമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. ഉടനേ തന്നെ ചെയ്തുതീർക്കാൻ കുറച്ചു കാര്യങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു...

അതെല്ലാം കഴിഞ്ഞ് വൈകുന്നേരമായപ്പോൾ ഞങ്ങൾ പ്രീതിസംഗമം കാണാൻ പോയി. പ്രീതിസംഗമം എന്നാൽ സ്നേഹസംഗമം എന്നുതന്നെയാണ് അർത്ഥം. കരാഡ് എന്ന ചെറിയ മറാത്താ പട്ടണത്തെ പ്രശസ്തമാക്കുന്നത് കൃഷ്ണാനദിയും കൊയ്‌നാനദിയും സംഗമിക്കുന്ന ഈ വിശാലനദീതടമാണ്.

ഒരു ഓട്ടോറിക്ഷാ പിടിച്ചാണ് ഞങ്ങൾ പ്രീതിസംഗമം കാണാനായി പോയത്. പട്ടണത്തിന്റെ ഓരത്തായി തന്നെയാണ് പ്രദേശവാസികളുടെ ഈ പുണ്യസ്ഥലം. കരാഡ് എന്ന പട്ടണം വികസിച്ചുവന്നത് ഈ നദീസംഗമതടത്തിൽ നിന്നാണ് എന്ന് മറ്റൊരുതരത്തിൽ പറയാം.

പട്ടണമമദ്ധ്യത്തിലൂടെ പ്രീതിസംഗമത്തിലേയ്ക്ക് വണ്ടിയോടുമ്പോൾ കാഴ്ചകൾ ഇന്ത്യയിലെ ഏതൊരു ചെറുപട്ടണത്തിലേയും പോലെ മടുപ്പിക്കുന്നതാണ്. പൊട്ടിപ്പൊളിഞ്ഞ, പൊടിപാറുന്ന റോഡുകൾ, അതിലൂടെ തോന്നുംപടി ഓടുന്ന വാഹനങ്ങൾ, നിരത്തിനിരുവശവും യാതൊരു തത്വദീക്ഷയുമില്ലാതെ കെട്ടിയുയർത്തിയിരിക്കുന്ന സൗന്ദര്യം ഒട്ടുമില്ലാത്ത കെട്ടിടങ്ങൾ...

ഓട്ടോറിക്ഷാ തുള്ളിച്ചാടി അതിവേഗം ഓടിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ആ നേരം മുഴുവൻ അതിന്റെ ഏതെങ്കിലുമൊരു ചക്രം അന്തരീക്ഷത്തിലായിരുന്നു...

കരാഡിലെ ഒരു തെരുവ്...
പ്രീതിസംഗമത്തിലേയ്ക്ക് തിരിയുന്ന റോഡിലിറക്കി ഓട്ടോറിക്ഷ മടങ്ങി...

റോഡിന്റെ അങ്ങേയറ്റത്ത് ഒരു കമാനം കാണാം. അതാവണം പ്രീതിസംഗമത്തിലേയ്ക്കുള്ള പ്രവേശനഭാഗം. ആ കമാനത്തിലേയ്ക്ക് ഒരു ആൽമരത്തിന്റെ ശാഖികൾ ചാഞ്ഞിറങ്ങിയിരിക്കുന്നു....

ഈ പ്രവർത്തിദിവസത്തിന്റെ സായന്തനത്തിൽ പോലും, പ്രദേശവാസികളായ ആളുകളുടെ, അതിൽ ചിലരെങ്കിലും തീർത്ഥാടകരാണ്, ചെറിയ കൂട്ടത്തെ വഴിനീളെ കാണാനായി. അവരെ പ്രതീക്ഷിച്ചുള്ള വഴിയോരക്കച്ചവടക്കാരും സജീവം. മര്യാദക്കാരായ കച്ചവടക്കാർ. തങ്ങളിലേക്ക് വരുന്ന യാത്രക്കാരെ മാത്രം സേവിക്കുന്നവർ. ഏറ്റവും അസഹ്യമായി തോന്നിയിട്ടുള്ളത് തെക്കൻ കർണ്ണാടകത്തിലെ വഴിയോരക്കച്ചവടക്കാരുടെ പെരുമാറ്റമാണ്; കൊള്ളക്കാരെപ്പോലെ, പേടിപ്പെടുത്തും വിധം, സഞ്ചാരികളെ വളഞ്ഞുവച്ച് കച്ചവടംചെയ്യാൻ ശ്രമിക്കുന്നവർ. എന്തൊക്കെ സാമൂഹിക സാഹചര്യം മുൻനിർത്തി ന്യായീകരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചാലും, വിനോദസഞ്ചാരമേഖലയിൽ ഇത്തരക്കാർ വല്ലാത്തൊരു ബാധ്യതയാണ്.

പ്രീതിസംഗമത്തിന്റെ പ്രവേശനഭാഗം
കമാനം കടക്കുമ്പോൾ എത്തുക സംഗമം കഴിഞ്ഞ് സംയോജപുളകിതമായി കുതിക്കുന്ന നദിയുടെ പടവുകളിലേയ്ക്കാണ്. യഥാർത്ഥ നദീസംഗമസ്ഥാനം കുറച്ചുകൂടി പടിഞ്ഞാറുമാറിയാണ്. അവിടേയ്ക്ക്, നദീതീരത്തുകൂടി ഒരുദ്യാനം നീണ്ടുകിടക്കുന്നു.

ഞങ്ങൾ പടവുകളിലൂടെ താഴേയ്ക്കിറങ്ങി. ഭാര്യയും മകളും, തിരക്കില്ലാത്ത പടവിൽ നദീസ്പർശമേറ്റെത്തുന്ന കുളിർകാറ്റിനഭിമുഖമായി ഇരുന്നു (പഠനസംബന്ധമായി ഒഴിവാക്കാനാവാത്ത കാര്യങ്ങളുണ്ടായിരുന്നതിനാൽ, മകന് മുംബൈയിൽ നിന്നും ഞങ്ങളോടൊപ്പം കാരാഡിലേയ്ക്ക് വരാൻ സാധിച്ചിരുന്നില്ല). ഞാൻ കുറച്ചുകൂടി താഴേയ്ക്കിറങ്ങി, ഏതാനും ചിത്രങ്ങൾ പകർത്തി...

പടവുകളുടെ ഒരു ഭാഗം കുറച്ചുമാറിയുള്ള കൃഷ്ണമായീക്ഷേത്രം വരെ നീളുന്നുണ്ട്. അത്ര വലിയ ക്ഷേത്രമൊന്നുമല്ല. എങ്കിലും തീർത്ഥസംഗമസ്ഥലിയിലെ പുണ്യക്ഷേത്രം എന്ന നിലയ്ക്ക് പ്രദേശത്തെ ഭക്തരുടെ ഒരു പ്രധാന സന്ദർശനസ്ഥലമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കുന്നു.

ആ ഭാഗത്ത്, ക്ഷേത്രദർശനം കഴിഞ്ഞെത്തിയവരാവാം, വർണ്ണസാരി ചുറ്റിയ ഏതാനും സ്ത്രീകൾ, പടവുകളിറങ്ങി, നദിയിൽ കാൽനനച്ച് നിൽക്കുന്നു...

കൃഷ്ണമായിക്ഷേത്രം
പിന്നെ ഉദ്യാനത്തിന്റെ നടവഴിയിലൂടെ ഞങ്ങൾ പ്രീതിസംഗമ മുനമ്പിലേയ്ക്ക് നടന്നെത്തി. അവിടെ കൃഷ്ണാനദിയും കൊയ്‌നാനദിയും സംഗമിക്കുന്ന വിശാലമായ ജലപ്പരപ്പിന്റെ കുഞ്ഞോളങ്ങളിൽ സായന്തനസൂര്യന്റെ ഭൂമിമോഹം വെള്ളിവെട്ടമായി തിളങ്ങുന്നു...

ഞങ്ങൾ നിൽക്കുന്ന ഭാഗത്തു നിന്നും നോക്കുമ്പോൾ നേരെ എതിർഭാഗത്തു നിന്നും ഒഴുകിവരുന്നത് കൃഷ്ണാനദിയാണ്. ഇടതുഭാഗത്ത് നിന്ന് കൊയ്‌നാ നദിയും. ഇവ രണ്ടും സംഗമിച്ച് കൃഷ്ണ എന്ന പേരിൽ തന്നെ വലതുഭാഗത്തേയ്ക്ക്, കൂടുതൽ ജലസാന്ദ്രമായി യാത്രതുടരുന്നു. സാങ്കേതികമായി പറഞ്ഞാൽ ഇവിടെ വച്ച് കൊയ്‌നാ നദി കൃഷ്ണയിൽ ലയിക്കുകയാണ്.

ഈ സംഗമത്തിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ ഒരു പ്രത്യേകത, കൃത്യമായും എതിർഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും ഒഴുകിവരുന്ന രണ്ടു നദികൾ കൂട്ടിമുട്ടുന്നു എന്നതാണ്. അതുകൊണ്ടു തന്നെ ഇംഗ്ലീഷ് അക്ഷരമാലയിലെ 'റ്റി'യുടെ ആകൃതിയാണ് സംയോജനഭാഗത്തെ നദീരൂപത്തിന്. പൊതുവേ, ഒരേ വശത്തു നിന്നും ഒഴുകിയെത്തി സൂച്യാകാരത്തിലാണ് ('വൈ' എന്ന ഇംഗ്ലീഷ് അക്ഷരരൂപം) നദികൾ സംഗമിക്കുക.     

പ്രീതിസംഗമം
ഉദ്യാനത്തിലെ ഇലച്ചെടികൾ അതിർത്തി തിരിക്കുന്ന തീരത്ത്, കായൽ പോലെ കിടക്കുന്ന മഹാനദികളുടെ ഹരിതഹൃദ്ത്തടത്തിലേയ്ക്ക് നോക്കിനിൽക്കുമ്പോൾ ഏതാനും വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് ചെന്നെത്തിയ ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ഒരു വലിയ നദീസംഗമസ്ഥാനം ഓർമ്മവന്നു. കാവേരിയിൽ കബനി ലയിക്കുന്ന തിരുമകൂടൽ നരസിപുര. മൈസൂറിനടുത്തുള്ള ആ സ്ഥലത്തിനോട് ഇവിടം നേർത്ത സമാനതകൾ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. നദീതീരത്തുള്ള ക്ഷേത്രമൊക്കെ പക്ഷേ ഇവിടെയുള്ളതിനെ അപേക്ഷിച്ച് വലുതും വാസ്തുരീതിപരമായി സവിശേഷതകൾ ഉള്ളതുമായിരുന്നു അവിടെ.

പ്രീതിസംഗമത്തിന്റെ മൂന്നു കരകളും ഹരിതാഭമാണ്, വന്യമല്ലെങ്കിൽ കൂടിയും. നദീതീരത്തെ, ഇപ്പോൾ ജലമൊഴിഞ്ഞു കാണപ്പെടുന്ന ചില ഭാഗങ്ങളിൽ ഏതോ കൃഷിക്കായി നിലമുഴുന്നതും കാണാം. വർഷകാലാനന്തരം, അടുത്ത മഴയെത്തി ജലനിരപ്പ് ഉയരുന്നതിന് മുൻപുള്ള ചെറിയ കാലയളവിൽ നട്ടുവളർത്തി വിളവെടുക്കാനാവുന്ന എന്തെങ്കിലും കൃഷിയാവണം.

ഇനിയൊരിക്കലും വന്നെത്താനിടയില്ലാത്ത ഈ നദീസംഗമ മുനമ്പിൽ, സവിശേഷമായ പ്രകൃതിജാലത്തിന്റെ ലാവണ്യകാഴ്ചകളും കണ്ട് ഞങ്ങളങ്ങനെ നിന്നു...

സംഗമശേഷം കൃഷ്ണാനദി യാത്രതുടരുന്നു... 
സഹ്യാദ്രിയുടെ മഹാബലേശ്വർ മലനിരകളിൽ, അധികം ദൂരത്തല്ലാതായാണ് കൃഷ്ണയും കൊയ്‌നയും ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. എന്നാൽ മലയുടെ ഇരുപുറം ചരിവുകളിലൂടെ രണ്ടു ജലവഴികളായി, ഡെക്കാന്റെ സമതലഭൂമിയിലേയ്ക്ക് ഒഴുകിയിറങ്ങുന്ന അവ കരാഡിൽ വച്ച് ഒന്നാവുന്നു. കൊയ്‌നയുടെ ജീവിതം ഇവിടെ അവസാനിക്കുന്നു, കൃഷ്ണ തുടരുന്നു...

ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ നദികളിലൊന്നാണ് കൃഷ്ണ. മഹാരാഷ്ട്രയിലെ മഹാബലേശ്വറിൽ തുടങ്ങി ഏതാണ്ട് 1400 കിലോമീറ്റർ ഒഴുകി ആന്ധ്രയുടെ തീരപ്രദേശത്ത് ഒരു ഉപദ്വീപുപോലെ ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിലേയ്ക്ക് തള്ളിനിൽക്കുന്ന, കൃഷ്ണാ ജില്ലയിലെ ദിവിസീമ പ്രദേശത്തു വച്ച് കൃഷ്ണപ്രവാഹം കടലിൽ ചേരുന്നു. ഈ ദേശത്തിന്റെ പേരിൽ നിന്നാവണം നദിക്കും കൃഷ്ണ എന്ന പേര് ലഭിച്ചിരിക്കുക. നാല് സംസ്ഥാനങ്ങളിലൂടെ - മഹാരാഷ്ട്ര, കർണ്ണാടക, തെലങ്കാന, ആന്ധ്രാ - ഈ നദി കടന്നുപോകുന്നു.

ഉദ്യാനവൃക്ഷശാഖിയിലെ രാത്രിഞ്ചരന്മാർ
വലിയ നദീതീരങ്ങളിലൊന്നും ചെന്നുനിന്നിട്ടില്ലാത്ത, നദീപഥങ്ങളെ കുറിച്ചൊന്നും വലിയ പിടിപാടില്ലാതിരുന്ന കാലത്ത്, ചെറിയ ക്ളാസുകളിൽ, ഭാരതപ്പുഴയുടെ കൈവഴികൾ, പെരിയാറിന്റെ കൈവഴികൾ എന്നൊക്കെ പഠിക്കുമ്പോൾ ആ പരികല്പന മനസ്സിൽ പതിപ്പിച്ച ഒരു ചിത്രമുണ്ട്. ഒഴുകിവരുന്ന ഒരു വലിയ നദിയിൽ നിന്നും പലയിടങ്ങളിൽ വച്ച്, പല വഴിക്ക് പിരിഞ്ഞുപോകുന്ന ചെറുനദികൾ. "അങ്ങനെ ആ കുടുംബം പല കൈവഴികളായി പിരിഞ്ഞു" എന്നൊക്കെ എഴുതുമ്പോൾ/വായിക്കുമ്പോൾ  അത്തരത്തിലുള്ള പരികല്പനയാണ് പ്രകാശിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. പക്ഷെ യഥാർത്ഥത്തിൽ അത്തരം ഒരു മനോചിത്രം നദികളുടെ കാര്യത്തിൽ കൃത്യമല്ലെന്ന്, പിൽക്കാലത്ത്, നദീപഥങ്ങളിലൂടെ നടക്കുമ്പോൾ മനസ്സിലായിട്ടുണ്ട്. പൊതുവേ, പല സ്ഥലങ്ങളിൽ ഉത്ഭവിക്കുന്ന ചെറിയ ജലപ്രവാഹങ്ങൾ പല വഴികളിലൂടെ ഒഴുകിവന്ന് ഒന്നായി ഒരു വലിയ നദിയാവുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. നദികളിൽ നിന്നും പിരിഞ്ഞുപോകുന്ന പ്രവാഹങ്ങളല്ല കൈവഴികൾ, അതിലേയ്ക്ക് വന്നുചേരുന്നവയാണ്. കടലിനോട് ചേരുന്ന അഴിമുഖപ്രദേശത്തെ നദീതടത്തിൽ വച്ച് പുഴകൾ പലതായി പിരിയാറുണ്ടെങ്കിലും അത്തരം ചിതറിയ പ്രവാഹങ്ങളെ കൈവഴികൾ എന്ന് വിളിക്കാറില്ല.

കൊയ്‌നയെപ്പോലെ പല നദികളും കൃഷ്ണയിലേയ്ക്ക് വന്നുചേരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അവയിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടതും, വായിച്ചും കേട്ടും പരിചയമുള്ളതും ആയ ഒരു നദി തുംഗഭദ്രയാണ്. എന്നാൽ കൃഷ്ണയുടെ ഏറ്റവും നീളമുള്ള കൈവഴി ഭീമാനദിയത്രേ. കൃഷ്ണയും അതിന്റെ കൈവഴികളും, പൊതുവേ വരണ്ട ഡെക്കാന്റെ വലിയൊരു ഭൂപ്രദേശത്തെയാകമാനം ഊർവ്വരമാക്കുന്നുണ്ട്. ഡെക്കാനും കൃഷ്ണയുമായുള്ള ബന്ധം മറ്റൊരു ഉപന്യാസത്തിനുള്ള സമഗ്രവിഷയമാവും.

നദീസംഗമം - മറ്റൊരു കാഴ്ച
പ്രീതിസംഗമ മുനമ്പിൽ കാഴ്ചകൾ കാണാനുള്ള തട്ടുപോലെ തോന്നിച്ച, ചുമന്ന ഓടുപാകിയ ഒരു തുറന്ന മണ്ഡപമുണ്ടായിരുന്നു. അതിലേയ്ക്ക് ചെരിപ്പിട്ട് കയറരുത് എന്നൊരു ഫലകം സ്ഥാപിച്ചിരുന്നു. സംഗമമുനമ്പിന്റെ പുണ്യഭാവം നിലനിർത്താനാവാം അത്തരമൊരു നിർദ്ദേശമെന്നു കരുതി. ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിലെ അതികായനായിരുന്ന വൈ. ബി. ചവാന്റെ സ്മൃതിമണ്ഡപമായിരുന്നു അതെന്ന് മനസ്സിലാക്കിത്തരുന്ന സൂചനാഫലകങ്ങൾ ഒന്നും അവിടെയുണ്ടായിരുന്നില്ല. ഒരുപക്ഷെ മറ്റേതെങ്കിലും ഭാഗത്ത് മറഞ്ഞിരുന്നത് ഞങ്ങൾ കാണാതെ പോയതാണോ എന്നുമറിയില്ല. എന്തായാലും അവിടെ നിൽക്കുമ്പോൾ ആ മണ്ഡപം എന്തിന്റെ സ്മരണികയാണെന്ന് ഞങ്ങക്ക് മനസ്സിലായിരുന്നില്ല. അതിനാൽ തന്നെ നിർമ്മാണരീതിയിൽ പ്രത്യേകതയൊന്നും തോന്നാത്ത ഒരു പ്ലാറ്റ് ഫോമിന്റെ ചിത്രമെടുക്കുക എന്ന ആശയം അന്നേരം എന്റെ മനസ്സിൽ വന്നതുമില്ല.

കരാഡ് അഭിമാനത്തോടെയോർക്കുന്ന ആ ദേശത്തു നിന്നുള്ള ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട വ്യക്തിത്വമാണ് മഹാരാഷ്ട്രയുടെ ആദ്യത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിയും ഇന്ത്യയുടെ ഉപപ്രധാനമന്ത്രിയും ഒക്കെ ആയിരുന്ന യശ്വന്ത് റാവു ബൽവന്ത് റാവു ചവാൻ. അക്കാലത്തെ പല നേതാക്കളെയും പോലെ, കോൺഗ്രസ്സ് പാർട്ടിയിലെ വലിയ നേതാവായിരുന്ന ചവാൻ, അടിയന്തരാവസ്ഥയെ തുടർന്ന് ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ കോൺഗ്രസ്സ് വിട്ട് വിമതപക്ഷത്ത് നിലയുറപ്പിക്കുകയാണ് ചെയ്തത്. 1984 - ൽ മരിച്ച അദ്ദേഹത്തിന്റെ, സ്വദേശത്തെ സ്മൃതിമണ്ഡപത്തിലാണ്, അതെന്താണെന്നറിയാതെ ഞങ്ങൾ കയറിനടക്കുകയും ഇരിക്കുകയും ഒക്കെ ചെയ്തത് എന്ന വസ്തുത ക്ഷമാപണത്തോടെ സൂചിപ്പിച്ചുകൊള്ളട്ടെ.

സ്മൃതിമണ്ഡപഭാഗത്തു നിന്നുള്ള ഒരു കാഴ്ച...
പ്രീതിസംഗമത്തിൽ നിന്നും മടങ്ങുമ്പോൾ, പ്രവേശനഭാഗത്തെ ആൽമരത്തിന്റെ ചുവട്ടിലായി, സന്ദർശകരെ കാത്തുനിൽക്കുന്ന, മൂന്ന് വെള്ളക്കുതിരകളെ കണ്ടു. തൂവൽത്തലപ്പാവും കിന്നരിത്തൊങ്ങലുകളും ഒക്കെയായി അലങ്കരിച്ചു നിർത്തപ്പെട്ട കുതിരകൾ. മൂന്നാറിലും ഊട്ടിയിലും മറ്റും കാണുന്ന ചാവാലി കുതിരകളെക്കാൾ അല്പംകൂടി പുഷ്ഠിയുള്ളതുപോലെ തോന്നി ഇവയ്ക്ക്. യാത്രികർക്ക് സവാരി നൽകാൻ അലങ്കരിച്ചു നിർത്തപ്പെട്ട കുതിരകളെ ഇപ്പോൾ പല വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിലും കാണാം. നമ്മുടെ ഭാഗത്ത് മാത്രമല്ല, സ്വിറ്റ്സർലാൻഡിലെ, മോട്ടോർവാഹനങ്ങൾ എത്താത്ത, സെർമാത്ത് എന്ന മലമുകൾ പട്ടണത്തിലും ഇത്തരത്തിലുള്ള കുതിരകളെയും കുതിരവണ്ടികളേയും കണ്ടിരുന്നു.

ഇവിടെയുള്ള മൂന്ന് വെള്ളക്കുതിരകളിൽ രണ്ടെണ്ണത്തിന്റെ കണ്ണുകൾ ഭാഗികമായി മൂടപ്പെട്ടിരുന്നു. ബാക്കിയുള്ള ഒന്നിന്റെ കണ്ണിലെ വിഷാദഭാവം ഒരുപക്ഷെ ഇന്ന് സവാരിക്ക് ആരെയും കിട്ടാത്തതിനാലാവാം. എന്നാൽ അതിനുമപ്പുറം, പൊതുവേ കുതിര എന്ന ജീവിഗണം ഇപ്പോൾ അവയുടെ പറുദീസാനഷ്ടത്തിന്റെ കാലഘട്ടത്തിലൂടെ കടന്നുപോയിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നതിനാലുമാവാം.

ഏതാണ്ട് ആറായിരം വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപാണ് കുതിരകൾ മനുഷ്യനുമായി ഇണങ്ങുന്നത് എന്ന നിഗമനത്തിലാണ് ശാസ്‌ത്രകാരന്മാർ എത്തിയിട്ടുള്ളത്. അതിനുശേഷം പടിപടിയായി അവ മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ അഭിഭാജ്യഘടകമായി മാറി. മാത്രവുമല്ല, നൂറ്റാണ്ടുകളോളം അവ സാധാരണ മനുഷ്യരെക്കാളും വലിയ സൗകര്യങ്ങൾ അനുഭവിക്കുകയും ചെയ്തു. യാത്രാവാഹനമായും, യുദ്ധങ്ങളിലെ വീരനായും, സാഹസിക വിനോദങ്ങളിലെ സന്തതസഹചാരിയായും ഒക്കെ കുതിരകൾ മനുഷ്യനുമായി ഉയർന്ന സാമൂഹിക നിലവാരങ്ങളിൽ അഭിരമിച്ചു. അത്തരത്തിൽ ശതസംവത്സരങ്ങൾ നീണ്ട സഹവർത്തിത്വത്തിന്റെ തുടർച്ചയിൽ, കുതിരകൾക്ക് അവയുടെ മൃഗഭാവങ്ങൾ ഏറെക്കൂറെ നഷ്ടപ്പെട്ടു. ഇന്ന് വന്യതയിൽ അവയുടെ ഒരു ഉപവർഗ്ഗം മാത്രമേ അവശേഷിക്കുന്നുള്ളൂ എന്നതറിഞ്ഞാൽ, കുതിരയും മനുഷ്യനുമായുള്ള നൂറ്റാണ്ടുകൾ നീണ്ട സൗഹൃദത്തിന്റെ ആഴം മനസ്സിലാക്കാം - അത് കുതിരകളുടെ ജനിതകഘടനയിൽ തന്നെ മാറ്റംവരുത്തിക്കളഞ്ഞു.

പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തോടെ യന്ത്രവാഹനങ്ങൾ വ്യാപകമാവാൻ തുടങ്ങിയതോടെയാണ് കുതിരകളുടെ പറുദീസാനഷ്ടം ആരംഭിക്കുന്നത്. നിത്യവാഹനമായും യുദ്ധവാഹനമായും ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന കുതിരകൾ പെട്ടെന്ന് അപ്രസക്തമായി. മനുഷ്യരുടെ നിത്യജീവിതത്തിൽ നിന്നും കുതിരകൾ പൊതുവെ നിഷ്കാസിതരായി. ദൈനംദിനങ്ങളിൽ കുതിരകളുമായി അഭേദ്യമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന മനുഷ്യസമൂഹങ്ങൾ ഇപ്പോഴുമുണ്ട്. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളുടെ തെക്കുകിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന കൃഷീവല സമൂഹങ്ങൾ ഒരുദാഹരണമാണ് (കൗബോയ് എന്ന പേരിൽ ഹോളിവുഡ് സിനിമകളിൽ നമ്മൾ അവരെ ഏറെ കണ്ടിരിക്കുന്നു). എങ്കിലും ലോകത്താകമാനം തുടർന്നിരുന്ന സമഗ്രമായ ഉപയോഗത്തിൽ നിന്നും കുതിരകൾ വളരെയധികം പിന്നിലേയ്ക്ക് പോയി.

വീരയോദ്ധാക്കളെയുമേറ്റി ഗർവ്വോടെ പാഞ്ഞിരുന്ന അവ ഇപ്പോൾ ഇവിടെ ഞങ്ങൾക്ക് മുന്നിൽ വിനോദസഞ്ചാരികളെ പ്രതീക്ഷിച്ച് വിഷാദമഗ്നരായി തലകുനിച്ച് നിൽക്കുന്നു - ജോൺ മിൽട്ടന്റെ 'പറുദീസാനഷ്ടം' എന്ന കവിത അവർ വായിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും...

സംഗമതീരത്തെ കുതിരകൾ
സംഗമതീരത്തു നിന്നും കുറച്ചകലെയാണ് പ്രധാനപാത. അവിടെ ചെന്നുവേണം മടങ്ങിപ്പോകാൻ ഒരു വണ്ടിപിടിക്കാൻ. ഞങ്ങൾ അങ്ങോട്ടേയ്ക്ക് നടന്നു...

പിറകിൽ കൃഷ്ണ-കൊയ്‌നയുടെ നദിയോളങ്ങളിൽ വെയിൽ ചായുകയാണ്. നടപ്പാതയിൽ പോക്കുവെയിൽ വരഞ്ഞിടുന്ന വലിയ നിഴൽച്ചിത്രങ്ങൾ. ഒരു ഭാഗത്ത് കൃഷ്ണമായീക്ഷേത്രം, എതിർഭാഗത്ത് കൂറ്റൻ അരയാലുകൾ വളരുന്ന ഉദ്യാനസീമ. മുന്നിൽ, അകലെ പെരുവഴിയിലൂടെ ഇടവിട്ട് കടന്നുപോകുന്ന വാഹങ്ങൾ...

അങ്ങനെ നടക്കേ ആത്മബോധത്തിന്റെ ഏതൊക്കെയോ അടരുകൾ പ്രജ്ഞയിൽ നിന്നും അറ്റുപോകുന്നതറിഞ്ഞു. ഇവിടേയ്ക്ക് നടന്നെത്തിയ വഴികൾ, ഇവിടെ നിന്നും സഞ്ചരിക്കേണ്ട പാതകൾ, ദിനരാത്രങ്ങളുടെ വിഹ്വലതകൾ, ജീവിതാമോദങ്ങൾ - ഒക്കെയും മാഞ്ഞുപോയി.

അജ്ഞാതമായ ദേശങ്ങളിൽ ചെന്നുനിൽക്കുമ്പോൾ ഇടയ്‌ക്കൊക്കെ, ഇത്തരം മാനസികാവസ്ഥ ഉണ്ടാവാറുണ്ട്. ഈ കാണുന്ന കാഴ്ചകൾ, ഈ ഭൂമിഗന്ധം, കടന്നുപോകുന്ന വഴിപോക്കരുടെ അവ്യക്തമായ ഭാഷണശബ്ദങ്ങൾ, ഈ കാറ്റിന്റെ കുളിര്... അവ മാത്രം, അവ മാത്രം ബോധത്തിൽ ബാക്കിയാവുന്നു...!

- തുടരും - 

2017, മാർച്ച് 1, ബുധനാഴ്‌ച

ഗുഹാക്ഷേത്രവും പടിഞ്ഞാറൻകാറ്റും

രാജ്യങ്ങൾക്കും സമുദ്രങ്ങൾക്കും ഇപ്പുറമിരിക്കുമ്പോൾ ഒരു ദിവസം ഭാര്യയാണ് ഏതോ ആഴ്ചപ്പതിൽ വന്ന ആ ചെറിയ കുറിപ്പ് കാണിച്ചുതന്നത്; നാട്ടിൽ ഞങ്ങൾ താമസിക്കുന്നതിനടുത്തായി സന്ദർശനയോഗ്യമായ ഒരു കുന്നുണ്ടത്രേ. കൗമാര, യൗവ്വനാരംഭ കാലത്ത് ഒട്ടൊക്കെ കറങ്ങിനടന്ന പ്രദേശമാണെങ്കിലും അങ്ങനെയൊരു കുന്നിനെക്കുറിച്ച് കേട്ടിരുന്നില്ല. 

കഴക്കൂട്ടം പരിസരത്ത് എനിക്കറിയാവുന്ന ഒരിടം വൈദ്യൻകുന്നായിരുന്നു. കാര്യവട്ടം യൂണിവേഴ്സിറ്റി കാമ്പസിനോട് ചേർന്ന് പറങ്കിക്കാടുകൾ നിറഞ്ഞ വിജനപ്രദേശം. അതിന്റെ നെറുകയിലേക്ക് കയറിയാൽ അസുലഭമായ സമതലക്കാഴ്ച കിട്ടുമായിരുന്നു, അറബിക്കടലിന്റെ വിശാലതയോളം നീളുന്ന വിഹഗവീക്ഷണം.

കൂട്ടുകാരുമായി വല്ലപ്പോഴുമൊക്കെ പോയിരിക്കാറുണ്ടായിരുന്ന അവിടം കണ്ണടച്ചുതുറക്കുന്ന വേഗത്തിലാണ് അന്യമായിപ്പോയത്. വേലികെട്ടിത്തിരിച്ച് തോക്കേന്തിയ കാവൽക്കാരുമൊക്കെയായി സാധാരണക്കാർക്ക് പ്രവേശനമില്ലാത്ത അവിടം പക്ഷെ ഇപ്പോൾ ലോകപ്രശസ്തമാണ് - ടെക്‌നോപാർക്ക് എന്നത്രേ പുതിയ പേര്. കാലത്തിന്റെ അനിവാര്യമായ പരിണാമം പോലെ വൈദ്യൻകുന്ന് എന്ന പേര് വിസ്മൃതമായിരിക്കുന്നു...!


മടവൂർപ്പാറ ഗുഹാക്ഷേത്രം - പ്രവേശനഭാഗം
അങ്ങനെ ഒരു അവധികാലത്ത്, അന്യമായിക്കഴിഞ്ഞ വൈദ്യൻകുന്നിനെ മറക്കാൻ വിട്ട്, ഈ പരിസരത്തെ മറ്റൊരു കുന്നായ മടവൂർപ്പാറ കാണാനായി ഞങ്ങൾ പോയി. തിരുവനന്തപുരം പട്ടണത്തിൽ നിന്നാണ് വരുന്നതെങ്കിൽ ദേശിയപാതയിലൂടെ കൊല്ലം ഭാഗത്തേയ്ക്ക് സഞ്ചരിച്ച് ശ്രീകാര്യം എന്ന സ്ഥലത്തു നിന്നും വലത്തേയ്ക്കു തിരിഞ്ഞ് മടവൂർപ്പാറയിലേക്ക് പോകാം. ശ്രീകാര്യം - പോത്തൻകോട് വഴിയിലാണ് ഈ സ്ഥലം. തമ്പാനൂരിൽ നിന്നും ഇരുപത് കിലോമീറ്ററിലധികം ഉണ്ടാവില്ല ഇവിടേയ്ക്ക്.

ഒരു ആഴ്ചാന്ത്യ ദിവസം വൈകുന്നേരത്താണ് ഞങ്ങൾ മടവൂർപ്പാറയിലെത്തുന്നത്. മുഖ്യപാതയിൽ നിന്നും അല്പം തിരിഞ്ഞുപോകണം അവിടേയ്ക്ക്. അങ്ങോട്ട് തിരിയുന്ന വഴിയെക്കുറിച്ച് സംശയമുണ്ടായപ്പോൾ, വഴിയരുകിൽ സ്വന്തം വീടിന്റെ മുറ്റത്ത് നിൽക്കുകയായിരുന്ന സ്ത്രീയോട് സംശയനിവർത്തി വരുത്തി. ഭാവത്തിലും സംസാരത്തിലും അദ്ധ്യാപികയെപ്പോലെ തോന്നിച്ച ആ പ്രൗഡവനിത കൃത്യമായി വഴി പറഞ്ഞുതരുക മാത്രമല്ല, ആ സ്ഥലത്തിന്റെ പ്രത്യേകതകൾ ഏതാനും വാക്കുകളിൽ വിവരിച്ചുതരുകയും ചെയ്തു. പ്രാദേശികമായ വിനോദസഞ്ചാര വികസനത്തിന് പ്രദേശവാസികളുടെ സൗമനസ്യപൂർണ്ണമായ ഇടപെടലുകൾ, എത്ര ചെറുതായാലും, വലിയ പ്രതിധ്വാനികളുണ്ടാക്കും.


ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലേക്കുള്ള പടവുകൾ
അങ്ങോട്ടേയ്ക്ക് വണ്ടിയോടിക്കുമ്പോൾ കുറച്ചു ദൂരെ നിന്നുതന്നെ മരക്കൂട്ടങ്ങൾക്ക് മുകളിലായി ഉയർന്നു നിൽക്കുന്ന ഭീമാകാരമായ കരിമ്പാറയുടെ പാർശ്വകാഴ്ച ലഭ്യമാവും...

മടവൂർപ്പാറയ്ക്ക് രണ്ടു ഭാഗങ്ങളുണ്ടെന്ന് പൊതുവായി പറയാം. ഒന്ന് ഗുഹാക്ഷേത്രവും മറ്റൊന്ന് സായാഹ്നം ആസ്വദിക്കാനെത്തുന്നവർക്ക് കുന്നുകയറി മുകളിലെത്തി വിദൂരകാഴ്ചകൾ ആസ്വദിച്ചിരിക്കാൻ പറ്റുന്ന ഒരു പാറപ്പുറവും. കുന്ന് ഒന്നാണെങ്കിലും ഈ രണ്ടു ഭാഗങ്ങളിലേയ്ക്കും കയറിത്തുടങ്ങേണ്ടത് അല്പം വിട്ടുമാറിയുള്ള ഇടങ്ങളിലൂടെയാണ്.

കരിമ്പാറയിലേക്ക് ചായുന്ന പച്ച...
ഞങ്ങളാദ്യം ഗുഹാക്ഷേത്രമിരിക്കുന്ന ഭാഗത്തേയ്ക്കാണ് പോയത്. പുരാവസ്തു വകുപ്പിന്റെ കീഴിലുള്ള, നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള ഗുഹാക്ഷേത്രം എന്നാണ് വായിച്ചറിഞ്ഞിരുന്നത്. എന്നാൽ ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലേക്കുള്ള പടവുകൾ ആരംഭിക്കുന്നിടത്ത് എത്തിയപ്പോൾ തന്നെ, അത്തരം ചരിത്രസംബന്ധിയായ പൗരാണികബോധം നിലനിർത്തുന്ന ഒരു പ്രദേശമല്ല ഇതെന്ന സൂചന വ്യക്തമായിരുന്നു.

പുരാവസ്തു വകുപ്പിന്റെ ചെറിയ ഫലകം ഒരു വശത്തേയ്ക്ക് മാറ്റിവച്ച് പ്രവേശനകവാടത്തിൽ ശിവരാത്രി ഉത്സവത്തിന്റെ വർണ്ണകമാനം ഉയർന്നിരിക്കുന്നു. മുകളിലേയ്ക്ക് പോകുന്ന പടവുകളും വൃത്തിയായി സൂക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്. വളരെ സജീവമായി ആരാധന നടക്കുന്ന ഒരമ്പലമാണ് ഇതെന്ന് വ്യക്തമാക്കും വിധമായിരുന്നു സംഗതികൾ.

പുരാവസ്തു വകുപ്പിന്റെ കീഴിലാണെങ്കിലും, ഈ ഗുഹാക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ച് കൃത്യമായ കാലഗണന നടത്താൻ പറ്റുന്ന വിവരങ്ങൾ ലഭ്യമായില്ല. ആയിരം വർഷത്തോളം പഴക്കമുള്ള ക്ഷേത്രമാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു...

പടവുകൾ കയറുന്ന ഭക്തർ...
ഞങ്ങൾക്ക് മുന്നിലായി ഏതാനും ഭക്തർ പടവുകൾ കയറിപ്പോകുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഗുഹാക്ഷേത്രമെന്ന് കേട്ടപ്പോൾ ഇത്ര സജീവമായി ആരാധന നടക്കുന്ന സ്ഥലമാണെന്ന് കരുതിയിരുന്നില്ല. മനസ്സിലുണ്ടായിരുന്നത് പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ കവിയൂർ തൃക്കാകുടി ഗുഹാക്ഷേത്രവും കന്യാകുമാരി ജില്ലയിലെ ചിതറാൾ ജൈനക്ഷേത്രവുമാണ്. അവ രണ്ടും വ്യത്യസ്തമായ രീതിയിൽ അനുഭവപ്പെടുന്ന ഗുഹാക്ഷേത്രങ്ങളായിരുന്നുവെങ്കിലും ഇവിടുത്തെപ്പോലെ സജീവമായി പൂജാദികർമ്മങ്ങൾ നടക്കുന്ന സ്ഥലങ്ങളാണെന്ന് തോന്നിയിരുന്നില്ല. ഒരുപക്ഷെ, ഈ ശിവരാത്രി സമയത്ത് ഞങ്ങളിവിടെ കാലംതെറ്റി എത്തിയതുമാവാം.

വന്യമല്ലെങ്കിലും വൃക്ഷനിബിഡമാണ് പടവുകളുടെ ഇരുഭാഗവും. അതുകൊണ്ടു തന്നെ ചെറിയ കയറ്റം ഒട്ടും ആയാസകരമല്ല. ഭക്തർ, പടവുകളിൽ ഒരുഭാഗത്ത് ചെരുപ്പുകൾ ഉപേക്ഷിച്ച് നഗ്നപാദരായി നടന്നുകയറുന്നത് കണ്ടു. ഹൈന്ദവക്ഷേത്രങ്ങളിലെ ആചാരോപചാരങ്ങളെ കുറിച്ച് കാര്യമായ പിടിപാടില്ലാത്തതിനാൽ, ഇനി അതിനാൽ ഗുഹാക്ഷേത്രം കാണാൻ സാധിക്കാതെ വരേണ്ട എന്നുകരുതി ഞങ്ങളും പാദരക്ഷകൾ അഴിച്ചുവച്ചു. വർഷങ്ങളായി തുടരുന്ന നാഗരികമായ ജീവിതരീതി, നഗ്നപാദത്തിലുള്ള നടത്തം, അല്പദൂരത്തേയ്ക്കാണെങ്കിൽ പോലും, ശ്രമകരമാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു എന്നത് ലജ്‌ജാകരമായ വാസ്തവമാണ്.

ക്ഷേത്രകവാടം
മുകളിലെത്തിയപ്പോൾ കാഴ്ചകൾ മുഴുവൻ നിരാശപ്പെടുത്തുന്നതായിരുന്നു. ആദ്യമായി കണ്ടത് ഫോട്ടോഗ്രാഫി നിരോധിച്ചു കൊണ്ടുള്ള ഫലകമാണ്. ഇത് പുരാവസ്തു വകുപ്പിന്റെയാണോ അമ്പല കമ്മിറ്റിയുടേതാണോ എന്ന് മനസ്സിലായില്ല. ഞങ്ങൾക്ക് മുൻപേ അമ്പലമുറ്റത്തെത്തിയ ചെറുപ്പക്കാരായ അന്യസംസ്ഥാന തൊഴിലാളികളാരോ മൊബൈലിൽ പരിസരത്തിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ പകർത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നത് കണ്ട് അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന പൂജാരിയെപ്പോലെ തോന്നിച്ച ഒരാൾ അവരോടു കയർക്കുന്നതു കൂടി കണ്ടപ്പോൾ ഞാൻ ക്യാമറ ബാഗിനകത്ത് ഭദ്രമായി പൂട്ടിവച്ചു. (ഇതിൽ കാണുന്ന ക്ഷേത്രപരിസരത്തിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ ദൂരെനിന്ന് സൂംലെൻസ് ഉപയോഗിച്ച് പകർത്തിയതാണ്.)

അടുത്ത നിരാശ കുറച്ചുകൂടി വലുതായിരുന്നു. മെടഞ്ഞ ഓലകൊണ്ട് ചായ്പ്പ് പോലെ മേൽക്കൂരകെട്ടിയ ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിന്റെ മുന്നിൽ ഭക്തജനങ്ങൾ തിക്കിത്തിരക്കുന്നു. അകത്തെന്തോ പൂജ നടക്കുന്നുണ്ടെന്ന് സ്പഷ്ടം. അതിന്റെ ദർശനത്തിനോ പ്രസാദത്തിനോ മറ്റോ ആവണം ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിന്റെ കവാടം മുഴുവൻ അവർ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നു. ആ ശരീരങ്ങൾക്കിടയിലെ നേരിയ വിടവിലൂടെ അകത്തെ ഇരുട്ടിൽ എന്താണ് നടക്കുന്നതെന്നോ, എന്താണുള്ളതെന്നോ സ്പഷ്ടമായില്ല. എന്തു ചെയ്യണമെന്നറിയാതെ ആ പരിസരത്ത് കുറച്ചുനേരം ചുറ്റിപറ്റി നിന്നതിനു ശേഷം ഇളിഭ്യരായി ഞങ്ങൾ തിരിച്ചിറങ്ങി.

കുന്നിന്റെ നെറുകയിലേക്ക് 
എന്നാൽ പൈതൃകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മറ്റു ചില വാദങ്ങൾ ഇന്ന് ഉയർന്നുവരുന്നുണ്ട്. പൈതൃകനിർമ്മിതിയിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന മൂലധനമോഹങ്ങളെക്കുറിച്ചാണ് ഭൗതികതലത്തിൽ ആ വിചാരധാര കൂടുതൽ ആകുലപ്പെടുന്നതെങ്കിലും, അതിനുമുപരിയായി, പൈതൃകം എന്ന സംജ്ഞയും അനുഭവവും നിർമ്മിച്ചെടുക്കുന്ന വരേണ്യമായ ഒരുതരം ഗൃഹാതുരത്വത്തെക്കുറിച്ച് ആശയതലത്തിൽ ഉത്കണ്ഠകൾ പുലർത്തുന്നുമുണ്ട്. ചരിത്രത്തിലെ ഒരു സവിശേഷ കാലത്തെ / രൂപത്തെ പൊലിപ്പിച്ചെടുക്കുക വഴി പ്രത്യേകമായ ആശയങ്ങൾ അത് പ്രകാശിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. സമകാലത്തിന്റെ നവീനമായ ആവിഷ്കാരങ്ങൾക്ക് അരുനിൽക്കുന്നതോ, സമകാല മനുഷ്യന്റെ ആവാസത്തിന് ത്വരകമാവാൻ കഴിയുന്നതോ അല്ലാത്ത ഇത്തരം പൈതൃകനിർമ്മിതികൾ ആശയതലത്തിലും ഭൗതികതലത്തിലും വിചിന്തനങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെടും എന്നാകും ആ വാദം. മുസിരിസ് പൈതൃകപദ്ധതിയെ പ്രതിയുള്ള സംവാദങ്ങൾ ഇപ്പോൾ ആ ദിശയിലേക്ക് നീങ്ങുന്നത് കാണാം. ആഴത്തിൽ വരയപ്പെട്ട ചില ഉൾക്കൊളളലുകളെ പൊളിക്കുക എന്നത് പ്രയാസമായതിനാൽ കൂടിയാവാം, സങ്കീർണ്ണമായ ഈ ആശയരീതിയോട് പൂർണ്ണമായും മമതയില്ല. എങ്കിലും ആ നിലയ്ക്ക് നോക്കുമ്പോൾ, ഇന്നും ആരാധന തുടരുന്ന ഈ പൗരാണികസ്ഥാനം, പൈതൃകം എന്നതുകൊണ്ട് പ്രസ്തുത ആശയം മുന്നോട്ടു വയ്ക്കുന്ന പ്രതിലോമതയെ പ്രതിരോധിക്കുന്നുണ്ട് എന്ന് കാണാം.

എന്തായാലും, പുരാതനമായ ഒരു ഗുഹാക്ഷേത്രം തിരക്കിവന്ന ഞങ്ങൾ സമകാലത്തിന്റെ മതസാന്ദ്രമായ അമ്പലപരിസരം കണ്ട് മടങ്ങി...

മുകളിൽ നിന്നും കാണുമ്പോൾ
ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്കുള്ള പടവുകളാരംഭിക്കുന്നിടത്തു നിന്നും അല്പം മാറിയാണ് കുന്നിന്റെ നെറുകയിലേക്കുള്ള കയറ്റം തുടങ്ങുന്നത്. സാങ്കേതികമായി ഇതിനെ കുന്ന് എന്ന് പറയാനാവില്ല. പേര് സൂചിപ്പിക്കുന്നതു പോലെ ഭീമാകാരമായ ഒരു പാറയാണിത്. അതിന്റെ വിടവുകളിലും ചരിവുകളിലുമൊക്കെ വൃക്ഷലതാദികൾ വളർന്നുനിൽക്കുന്നു.

ഒരു വിടവിലൂടെയുള്ള സ്വാഭാവികചാലിലൂടെ കുറച്ചുദൂരം നടന്നുകയറിക്കഴിഞ്ഞാൽ പിന്നെ വൃക്ഷരഹിതമായ കരിമ്പാറയുടെ ചരിഞ്ഞ പ്രതലമാണ്. അവിടെ ചില ഭാഗങ്ങളിൽ കാലുതെറ്റാതെ പിടിച്ചുനടക്കാക്കാനായി കയറ് വലിച്ചുകെട്ടിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ കൂടുതൽ ഭാഗവും അത്ര കുത്തനേയുള്ള ചരിവല്ലാത്തതിനാൽ സഹായമില്ലാതെ നടന്നുകയറാനാവും.

അവധിദിവസത്തെ സായാഹ്നമായതിനാലാവും, പാറയുടെ നെറുകയിൽ, പരന്നപ്രതലത്തിൽ കുറച്ചധികമാളുകൾ താഴ്വാരത്തിന്റെ കാഴ്ചകൾ കണ്ടും കാറ്റേറ്റും ഇരിപ്പുണ്ടായിരുന്നു.

അവധി സായാഹ്നത്തിന്റെ കാറ്റേറ്റിരിക്കാനെത്തിയവർ...
ഉയരങ്ങളിലെവിടെയും എന്നതുപോലെ ഇവിടെയും കാറ്റിന്റെ മേളം നല്ലതുപോലെയുണ്ട്. ഞങ്ങളും വിശാലമായ പാറപ്പുറത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗത്തിരുന്നു. സവിശേഷമായ ഓരോ സ്ഥലത്ത് എത്തുമ്പോഴും അതിനോട് സാമ്യമുള്ള മറ്റൊരു സ്ഥലം ഓർമ്മവരും. ഏതാനും വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് ഇതുപോലെ കുന്നുകയറിപ്പോയി കാറ്റേറ്റ് പാറപ്പുറത്തിരുന്ന, പത്തനംതിട്ട പട്ടണത്തോട് ചേർന്നുകിടക്കുന്ന ചുട്ടിപ്പാറയാണ് ഇവിടെയിരിക്കുമ്പോൾ ഓർമ്മവരുന്നത്. ചുട്ടിപ്പാറയ്ക്ക് ഉയരം കൂടും. അവിടെ നിന്നുള്ള കാഴ്ചകൾ കുറച്ചുകൂടി ആഴമുള്ളതും വിസ്തൃതവുമായിരുന്നു.

ഇവിടെ പടിഞ്ഞാറോട്ടാണ് മുഖ്യമായും കാഴ്ച. ഹരിതമേലാപ്പിന്റെ മുകളിലൂടെ കാണുന്ന ആ ദേശങ്ങളൊക്കെയും സുപരിചിതമാണ്. എങ്കിലും മുകളിൽ നിന്നുള്ള കാഴ്ച വ്യത്യസ്തമാണ്. ഞങ്ങളുടെ താമസസ്ഥലം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഫ്‌ളാറ്റ് സമുച്ചയം തന്നെ നോക്കുക: മരക്കൂട്ടങ്ങൾക്ക് മുകളിലേയ്ക്ക് ഉയർന്നുനിൽക്കുന്ന ചുമന്ന മേൽക്കൂരയുള്ള കെട്ടിടങ്ങളുടെ ദൃശ്യം എത്ര അപരിചിതമായാണ് ഇവിടെനിന്ന് കാണുമ്പോൾ അനുഭവപ്പെടുക. അതിന്റെ ഉള്ളിലെ ഒരു കുടുസ്സ് ചതുരത്തിനുള്ളിലാണ് ഞങ്ങളുടെ അവധിക്കാല ദൈനംദിനങ്ങൾ കഴിഞ്ഞുപോകുന്നതെന്ന വരണ്ട യാഥാർത്ഥ്യത്തോട് അരുനിൽക്കുന്നതല്ല പച്ചയുടെ പടർപ്പിനു മുകളിലേയ്ക്ക് ഉയർന്നുനിൽക്കുന്ന, ദൂരത്തിന്റെ മങ്ങലേറ്റ, ഒട്ടൊന്ന് കാല്പനികമായ ഈ കാഴ്ച. അതിന്റെ പരിസരങ്ങളിലിപ്പോൾ ജീവിതവ്യഗ്രതയോടെ തലങ്ങും വിലങ്ങും പോകുന്ന നാഗരിക ജനതതിയെ എനിക്കിപ്പോൾ ആലോചിച്ചെടുക്കാം. പക്ഷെ ഇവിടെ നിന്നുള്ള, പ്രാകൃത്യസ്പർശമുള്ള കാഴ്ചയോട് ആ സത്യം യോജിക്കുന്നില്ലെന്നു മാത്രം.

ഞങ്ങളുടെ താമസസ്ഥലം ഉൾപ്പെടുന്ന ഫ്‌ളാറ്റ് സമുച്ചയം - മടവൂർപ്പാറയിൽ നിന്ന് കാണുമ്പോൾ... 
മരങ്ങൾക്ക് മുകളിലേയ്ക്ക് ഉയർന്നുകാണുന്ന ഫ്‌ളാറ്റ് സമുച്ചയങ്ങളിൽ പലതും കഴക്കൂട്ടം ഭാഗത്തുള്ളതാണ്. കഴിഞ്ഞ രണ്ടുരണ്ടര പതിറ്റാണ്ടിനിടയ്ക്കു കേരളം കടന്നുപോയ സ്ഫോടനാത്മകമായ ഒരു വികസനപ്രക്രിയയുടെ നെടുകേയുള്ള പരിച്ഛേദമാണ് കഴക്കൂട്ടം. അവിടെ ഉയർന്നുവന്ന ടെക്‌നോപാർക്കും, അവിടെ നിന്നും ആരംഭിക്കുന്ന കഴക്കൂട്ടം - കളിയിക്കാവിള ബൈപ്പാസുമാണ് ഈ ക്ഷിപ്രവളർച്ചയ്ക്ക് കാരണമായത്. കാൽനൂറ്റാണ്ടിന് മുൻപ് ജോലിതേടി പുറപ്പെട്ടുപോകുമ്പോൾ ഒരു ചെറിയ അങ്ങാടിയായിരുന്ന കഴക്കൂട്ടം ഇന്ന് എനിക്ക് തികച്ചും അന്യമായ ഒരു ചെറുപട്ടണമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. ദേശപരിണാമത്തിന്റെ ഭൂപടം മാറ്റിവരയ്ക്കാനാവാത്തത് വല്ലാത്തൊരു വ്യസനമാവും, ആർദ്രമായ ചില നേരങ്ങളിൽ.

ടെക്‌നോപാർക്കും അനുബന്ധ നിർമ്മിതികളും
കുടുംബമായെത്തിയവരും ഒറ്റയ്‌ക്കെത്തിയവരും കൂട്ടുകാരുടെ കൂട്ടങ്ങളും ഒക്കെയായി സമൂഹത്തിന്റെ ഒരു ചെറിയ കഷ്ണം പാറപ്പുറത്തുണ്ടായിരുന്നു. പിറകിൽ അല്പംമാറി വാർദ്ധക്യത്തിലേയ്ക്ക് കടക്കാനായുന്ന ഏതാനും പുരുഷന്മാർ വളരെ ആഹ്ലാദചിത്തരായി സംസാരിച്ചിരിക്കുന്നതും കണ്ടു. അവരുടെ പൊട്ടിച്ചിരികൾ, എതിർഭാഗത്തേയ്ക്ക് വീശുന്ന കാറ്റിന്റെ ശക്തിയെ തോല്പിച്ച് ഇടയ്ക്കിടയ്ക്ക് മുഴങ്ങി...

മകൾ ചിത്രങ്ങളെടുക്കാനും മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലെ കാഴ്ചകൾ കാണാനുമായി അകലേക്ക് നടന്നുപോയപ്പോൾ ഭാര്യയും ഞാനും പാറയുടെ ഒത്ത നടുവിലായി താഴ്വാരത്തിലേയ്ക്ക് നോക്കിയിരുന്നു. അകലെ, മരങ്ങൾക്കിടയിലൂടെ ശ്രീകാര്യം - പോത്തൻകോട് റോഡിന്റെ ചെറിയൊരു ഭാഗം കാണാം. അതിലൂടെയാണ് ഞങ്ങൾ അവധിക്കാലങ്ങളിൽ അവളുടെ ജന്മനാടായ ആ മലയോരപട്ടണത്തിലേയ്ക്ക് രണ്ടും മൂന്നും തവണ പോവുക. കഴിഞ്ഞ ഇരുപത്തിയഞ്ചുവർഷമായി ഞങ്ങൾ തലങ്ങും വിലങ്ങും, സമീപദേശങ്ങളിലേയ്ക്കും വിദൂരദേശങ്ങളിലേയ്ക്കും ഒന്നിച്ച് യാത്രചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ചെറുതും വലുതുമായ ഒരുപാട് മലകൾ കയറിയിരിക്കുന്നു, താഴ്വാരങ്ങൾ ഇറങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഇവിടെ ഈ കുന്നിനു മുകളിൽ പടിഞ്ഞാറൻ കാറ്റേറ്റിരിക്കുമ്പോൾ, എവിടെയോ ജനിച്ച് എവിടെയോ വച്ച് കണ്ടുമുട്ടിയ ഞങ്ങളുടെ കാൽനൂറ്റാണ്ട് നീളുന്ന സഹയാത്രയുടെ കയറ്റിറക്കങ്ങൾ നിനവിലെത്തുന്നു...!

മടവൂർപ്പാറയ്ക്ക് മുകളിൽ...
കുന്നിനുമുകളിലായി ഉയർത്തിക്കെട്ടിയ ഒരു നടവഴിയുള്ളതായി വായിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ അതിന്റെ അറ്റകുറ്റ പണികൾ നടക്കുന്നതായാണ് കാണുന്നത്. മറ്റൊരുഭാഗത്ത് കുട്ടികൾക്ക് കളിക്കാനുള്ള ചില സംവിധാനങ്ങളും കാണാം. ആഴ്ചാവധിദിവസങ്ങളിൽ സകുടുംബം വന്നിരുന്ന് പ്രകൃതിയെ അറിഞ്ഞ് കുറച്ചുസമയം ക്രിയാത്മകമായി ഉപയോഗിക്കാനാവുന്ന ഒരിടം തന്നെയാണ് മടവൂർപ്പാറ. വൈകുന്നേരങ്ങളെ  യാന്ത്രികമാക്കുന്ന സ്ഥിരം ടെലിവിഷൻ പരിപാടികളിൽ നിന്നും നല്ലൊരു വിടുതലായിരിക്കും കുട്ടികൾക്കും മുതിർന്നവർക്കും ഈ ഉയരങ്ങൾ.

ചായുന്ന സൂര്യൻ...
വിലോലമായ കുറച്ചുസമയം ആ കുന്നിൻമുകളിൽ കഴിഞ്ഞതിനുശേഷം ഞങ്ങൾ പാറയുടെ ചരിവിലൂടെ താഴേയ്ക്കിറങ്ങി. അടുത്തദിവസം പരദേശവാസത്തിന്റെ ചാക്രികമായ ദൈനംദിനങ്ങളിലേയ്ക്ക് മടങ്ങേണ്ടതുണ്ട്. മുൻകാലത്തെപ്പോലെ, ആ മടക്കയാത്ര, ഇപ്പോൾ അത്രയൊന്നും വിഷാദം കൊണ്ടുവരാറില്ല. പരദേശവാസം സാവധാനം വേരുകളെ ശിഥിലമാക്കുന്നു. ഗൃഹാതുരത്വത്തിന്റെ കാല്പനികഭാവം ഒഴിഞ്ഞുപോയിരിക്കുന്നു. സാധാരണക്കാരനെപ്പോലും ഫിലോസഫറാക്കും വിധം നിരർത്ഥതയുടെ സമസ്യകൾ നിസ്സംഗത പടർത്തും...!

- അവസാനിച്ചു -